Luận án tiến sĩ về quá trình phát triển đạo Tin Lành ở Gia Lai (1986-2016) - Trần Thị Hằng

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ------ TRẦN THỊ HẰNG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC HUẾ, NĂM 2020 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ------ TRẦN THỊ HẰNG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2016 Ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM Mã số: 9229013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trương Công Huỳnh Kỳ HUẾ, NĂM 2020 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Thị Hằng iii LỜI CẢM ƠN Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III; Lãnh đạo Khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị khu vực III đã tạo điều kiện cho tôi tham gia và hoàn thành khóa học. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý Thầy giáo, Cô giáo Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Huế; Phòng Đào tạo Sau đại học Trường Đại học Sư phạm Huế; Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Huế; Ban Đào tạo Đại học Huế; Ban Giám đốc Đại học Huế và các Phòng, Ban liên quan đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt khóa học.

Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ về tư liệu của các anh chị tại các Cơ quan, Ban, Ngành, các địa phương của tỉnh Gia Lai và Ban Tôn giáo các tỉnh Kon Tum, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đà Nẵng; thư viện Quốc gia Việt Nam; các Mục sư thuộc Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) tại tỉnh Gia Lai. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.Ngô Văn Minh và PGS.Trương Công Huỳnh Kỳ - những người Thầy đã tạo điều kiện và tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Xin được gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn động viên, chia sẻ, hỗ trợ kịp thời cho tôi trong suốt quá trình học tập. Xin trân trọng cảm ơn! Huế, ngày 10 tháng 8 năm 2020 Tác giả luận án Trần Thị Hằng iv MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở Việt Nam. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai. Kết quả nghiên cứu và một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2004.

Đạo Tin Lành ở Việt Nam và sự du nhập, phát triển đạo Tin Lành ở Tây Nguyên và Gia Lai trước năm 1986. Đạo Tin Lành ở Việt Nam. Sự du nhập, phát triển đạo Tin Lành ở Tây Nguyên và Gia Lai trước năm 1986. Quá trình phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ năm 1986 đến năm 2004.

Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội. Nhu cầu phát triển của đạo Tin Lành. Chính sách của Đảng và Nhà nước đối với tôn giáo và với đạo Tin Lành.

Những biểu hiện của sự phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 1986 đến 2004. Về tín đồ, chức sắc. Về địa bàn truyền đạo. Về hệ thống tổ chức, hệ phái.

Về sinh hoạt đạo. 65 Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 2005 ĐẾN 2016. Những nhân tố mới ảnh hưởng đến sự phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai. Chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước đối với đạo Tin Lành.

Tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Gia Lai. Hoạt động đẩy mạnh truyền giáo của đạo Tin Lành tại tỉnh Gia Lai. Những biểu hiện của sự phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai từ 2005 đến 2016. Phát triển tín đồ, chức sắc, cơ sở thờ tự.

Mở rộng địa bàn truyền đạo. Phát triển hệ thống tổ chức, hệ phái. Về sinh hoạt đạo. 97 Chương 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐẠO TIN LÀNH Ở TỈNH GIA LAI TỪ 1986 ĐẾN 2016.

Đặc điểm phát triển. Đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai phát triển nhanh. Đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai phát triển chủ yếu trong cộng đồng người Gia-rai và Ba-na. Đạo Tin Lành phát triển không đều giữa các hệ phái và giữa các địa bàn trong tỉnh Gia Lai.

Phương thức phát triển đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai rất đa dạng, linh hoạt. Một bộ phận tín đồ, chức sắc của đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai thường bị lực lượng FULRO lợi dụng. Nguyên nhân phát triển. Nhu cầu tín ngưỡng của đồng bào.

Nguyên nhân kinh tế - xã hội. Nguyên nhân tự thân của đạo Tin Lành. Nguyên nhân từ những bất cập trong hệ thống chính trị cơ sở và việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước ở vùng DTTS. Âm mưu lợi dụng tôn giáo và dân tộc trong chiến lược “Diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch cùng các tác nhân khác từ bên ngoài….

Tác động từ chủ chương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với tôn giáo và với đạo Tin Lành. Ảnh hưởng của đạo Tin Lành đối với đời sống xã hội ở tỉnh Gia Lai. Về mặt tích cực. Về mặt hạn chế.

Một số gợi ý có tính giải pháp .143 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 146 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ. 160 PHỤ LỤC vii NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT BCHTW : Ban Chấp hành Trung ương CMA : The Christian and Missionary Alliance (Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp) DTTS : Dân tộc thiểu số FULRO : Front Unifié pour la Libération des Races Opprimées (Mặt trận Thống nhất đấu tranh của các Sắc tộc bị áp bức) GDP : Tổng sản phẩm trong nước HTTLVN : Hội thánh Tin Lành Việt Nam TLVN (MN) : Tin Lành Việt Nam (miền Nam) THPT : Trung học phổ thông UBND : Ủy ban nhân dân Nxb : Nhà xuất bản TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2. Tín đồ đạo Tin Lành ở tỉnh Gia Lai qua một số năm.

Tín đồ của các hệ phái Tin Lành ở tỉnh Gia Lai năm 2000. Số liệu tổng hợp chi hội, tín đồ hệ phái Tin Lành Việt Nam (miền Nam) tại Gia Lai năm 2000. Số lượng tín đồ qua các năm. Số lượng tín đồ người DTTS và người Kinh của từng hệ phái tính đến tháng 10.

Sự tăng, giảm tín đồ ở các địa phương tỉnh Gia Lai trong 2 năm 2014 và 2015. Số lượng chức sắc của các hệ phái Tin Lành ở tỉnh Gia Lai tính đến tháng 12. Các chi hội, hội thánh Tin Lành đã có nhà thờ tính đến cuối năm 2016. Số địa bàn phân bố của các hệ phái Tin Lành ở tỉnh Gia Lai.

Địa bàn phân bố của các hệ phái Tin Lành ở tỉnh Gia Lai. Khả năng đáp ứng nhu cầu văn hóa cho đồng bào. 119 ix MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đạo Tin Lành là một tôn giáo tách ra từ Công giáo trong phong trào cải cách tôn giáo ở châu Âu vào thế kỷ XVI.

Đây là tôn giáo thể hiện tính chất “cải cách” rõ nét so với Công giáo, một tôn giáo đã khẳng định vị thế ở châu Âu trong một thời gian rất dài. Vì vậy, mặc dù ra đời muộn hơn và lại cùng một nguồn gốc với Công giáo, nhưng đạo Tin Lành đã phát triển nhanh chóng trên phạm vi toàn thế giới. So với các tôn giáo từ bên ngoài du nhập Việt Nam, đạo Tin Lành có lịch sử du nhập muộn hơn rất nhiều. Những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, Hội Truyền giáo phúc âm Liên hiệp (CMA) mới bắt đầu truyền bá Tin Lành vào Việt Nam.

Simpson – người sáng lập CMA sau khi sang truyền giáo ở Hoa Nam (Trung Quốc) đã đến Việt Nam nghiên cứu tình hình. Đến năm 1911, CMA đã xây dựng được cơ sở đầu tiên ở Đà Nẵng và sau đó mới bắt đầu mở rộng truyền giáo lên Tây Nguyên. Hiện nay, Tin Lành đã trở thành một trong sáu tôn giáo có đông tín đồ ở Việt Nam với khoảng 1,5 triệu người, trong đó tỉnh Gia Lai là một trong những địa phương có đông tín đồ. Tính đến tháng 10-2016, ở tỉnh Gia Lai có 18 hệ phái và 127.

Gia Lai là một tỉnh miền núi nằm phía bắc Tây Nguyên. Đến đầu thế kỷ XX, đây là vùng đất mà dấu ấn của các tôn giáo độc thần còn rất mờ nhạt, lúc bấy giờ chỉ có sự tồn tại của Công giáo nhưng tín đồ chưa nhiều. Chính vì lẽ đó, từ những năm 30 của thế kỷ XX, sau một thời gian ngắn xây dựng cơ sở ở Đà Nẵng, tổ chức CMA đã tìm cách truyền đạo Tin Lành vào các tỉnh Tây Nguyên, đặc biệt chú trọng phát triển tín đồ trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Trong đó, Gia Lai tuy không phải là địa bàn đạo Tin Lành đến sớm nhất ở Tây Nguyên, nhưng lại là địa phương có tỉ lệ tín đồ phát triển nhanh nhất ở khu vực này.

Hiện nay, đạo Tin Lành đã có những ảnh hưởng lớn trong cộng đồng các dân tộc ở tỉnh Gia Lai, không chỉ trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, phong tục tập quán của đồng bào mà cả trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Đây là vấn đề cần được nhận thức, lý giải, đánh giá một cách khách quan dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. 1 Là một trong những tôn giáo có sự phát triển khá nhanh ở Việt Nam nên đạo Tin Lành đã được khá nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau từ quá trình hình thành, phát triển đến đội ngũ chức sắc, tín đồ, hệ thống tổ chức, sinh hoạt tôn giáo, những tác động kinh tế - xã hội.