Luận án tiến sĩ văn hóa làng trong quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông hồng hi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------o0o------- Phạm Quỳnh Chinh VĂN HÓA LÀNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2018 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------o0o------- Phạm Quỳnh Chinh VĂN HÓA LÀNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY Chuyên ngành: CNXHKH Mã số: 62 22 85 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. DƯƠNG VĂN THỊNH PGS. NGÔ THỊ PHƯỢNG XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá Luận án Tiến sĩ PGS. Ngô Thị Phượng PGS.

Nguyễn Anh Tuấn Hà Nội - 2018 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tên luận án không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được công bố. Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận án đều trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Phạm Quỳnh Chinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Bản luận án này được hoàn thành với sự nỗ lực học tập, nghiên cứu khoa học của bản thân cùng với sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên từ các thầy cô, đồng nghiệp, gia đình và bè bạn.

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến PGS. Dương Văn Thịnh và PGS. Ngô Thị Phượng, hai thầy hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn, cung cấp thông tin, tư liệu quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án, cũng như trong quá trình nghiên cứu khoa học. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến những nhà nghiên cứu trong và ngoài Trường, các thầy giáo cô giáo và đồng nghiệp ở Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, những người đã chỉ bảo, góp ý, gợi mở cho tôi những ý tưởng khoa học, động viên, khích lệ tôi hoàn thành luận án.

Tôi cũng gửi lời tri ân tới gia đình, bè bạn, những người luôn bên cạnh, động viên, khích lệ, chia sẻ, gánh vác công việc, tạo điều kiện để tôi hoàn thành nhiệm vụ khoa học của mình. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Phạm Quỳnh Chinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu về văn hóa làng và văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng. Các công trình nghiên cứu về đô thị hóa và đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng.

Các công trình nghiên cứu về văn hóa làng trong quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng. Đóng góp của các công trình đã tổng quan và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu. BIẾN ĐỔI CỦA VĂN HÓA LÀNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Quan niệm về văn hóa làng và văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng.

Quan niệm về làng và văn hóa làng Việt. Đặc trưng văn hóa làng vùng đồng bằng sông Hồng. Quan niệm về đô thị hóa và đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng. Quan niệm về đô thị và đô thị hóa.

Đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng hiện nay. Quan niệm về biến đổi văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng trong quá trình đô thị hóa. Khái niệm biến đổi văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng. Cấp độ biến đổi văn hóa và những yếu tố tác động đến sự biến đổi văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng.

Biểu hiện của sự biến đổi văn hóa làng trong quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng. 65 Tiểu kết chương 2. 74 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 3. BIỂN ĐỔI VĂN HÓA LÀNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trên lĩnh vực phong tục - tập quán. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trong hôn nhân. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trong tang ma. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trong tôn giáo, tín ngưỡng.

Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trên lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trong sinh hoạt và tổ chức lễ hội. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trong hoạt động văn hóa - văn nghệ. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện trên lĩnh vực tổ chức quản lý cộng đồng làng.

Biến đổi văn hóa làng biểu hiện ở hương ước. Biến đổi văn hóa làng biểu hiện ở dòng họ. Những vấn đề đặt ra từ sự biến đổi của văn hóa làng dưới tác động của quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng hiện nay. Bất cập giữa giữa tăng trưởng kinh tế và biến đổi văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng.

Khác biệt giữa các nhóm dân cư về việc tiếp nhận sự biến đổi văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng trong quá trình đô thị hóa. Mâu thuẫn giữa việc bảo tồn các di sản văn hóa với việc nâng cao, hiện đại hóa đời sống văn hóa cho cư dân ở đồng bằng sông Hồng trong quá trình biến đổi văn hóa làng. 114 Tiểu kết chương 3. QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỊNH HƢỚNG SỰ BIẾN ĐỔI VĂN HÓA LÀNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY.

Quan điểm cơ bản định hướng sự biến đổi văn hóa làng trong quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng hiện nay. Một số giải pháp chủ yếu định hướng sự biến đổi văn hóa làng trong quá trình đô thị hóa ở đồng bằng sông Hồng hiện nay. Nâng cao nhận thức của tổ chức Đảng, chính quyền và nhân dân đồng bằng sông Hồng về xây dựng đời sống văn hóa mới trong cộng đồng làng hiện nay. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp - nông thôn đảm bảo hài hòa giữa phát huy vai trò của các thành phần kinh tế với phát triển văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng.

130 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tăng cường đổi mới và tiếp tục xã hội hóa việc xây dựng đời sống văn hóa làng. Xây dựng những chuẩn mực của lối sống đô thị hiện đại, lành mạnh hóa các quan hệ xã hội và quan hệ gia đình. Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch và phát triển đô thị.

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa làng ở đồng bằng sông Hồng. 144 Tiểu kết chương 4. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

163 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đối với một nước có phần lớn dân số sống và làm việc tại khu vực nông thôn như Việt Nam thì việc nghiên cứu về làng, văn hóa làng và sự biến đổi của văn hóa làng là một khâu cần thiết và rất quan trọng. Điều đó góp phần thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa không chỉ ở nông thôn mà còn trên cả nước, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với đô thị hóa hiện nay. Văn hóa làng, nhất là ở đồng bằng sông Hồng, thể hiện tập trung nhiều giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam.

Làng là cơ sở xã hội của văn hóa với tính chất là một công xã nông thôn. Trong lịch sử, nhìn chung nhà nước không can thiệp sâu vào nội bộ của từng làng, cho nên làng cơ bản là một thiết chế xã hội - văn hóa có tính tự trị. Cùng với sự xuất hiện của làng, văn hóa làng ra đời và trở thành nét đặc trưng của văn hóa dân tộc. Văn hóa làng là văn hóa của một cộng đồng với bản sắc riêng, gồm toàn bộ đời sống và hoạt động của làng với những đặc điểm mang tính truyền thống từ ăn, ở, đi lại, cách thức tổ chức, lối ứng xử, văn hóa nghệ thuật, (ca dao, tục ngữ, dân ca, nghệ thuật chèo, quan họ, hát xoan…) cho đến lệ làng, hương ước.

Có thể coi văn hóa làng là khuôn mẫu ứng xử nằm sâu trong quan hệ giữa người với người. Quan hệ giữa người với thiên nhiên, và quan hệ giữa các cộng đồng làng với nhau được tổng kết qua kinh nghiệm sống đã trở thành văn hóa. Bản sắc văn hóa làng Việt là sự thể hiện đậm nét bản sắc văn hóa Việt Nam - văn hóa gốc nông nghiệp. Những năm gần đây, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã thúc đẩy kinh tế và văn hóa, ở cả đô thị và nông thôn phát triển khá nhanh, hệ quả tất yếu là đã và sẽ thúc đẩy đô thị hóa tại nhiều vùng nông thôn.

Bởi lẽ, đô thị vừa là kết quả cơ bản, vừa là môi trường thiết yếu cho việc tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhưng đây là hiện tượng kinh tế - văn hóa phức tạp. Đô thị hóa đòi hỏi con người phải hoạt động, kể cả sinh hoạt, theo tốc độ và cách thức vận động, phát triển của nó, nghĩa là, ở nơi nào đã diễn ra quá trình đô thị hóa thì nơi ấy đòi hỏi một lối sống, một cách thức ứng xử văn hóa không hoàn toàn giống với lối sống văn hóa làng. Cho đến nay đặc trưng của đô thị Việt Nam là chưa đứt đoạn hoàn toàn với mô hình văn hóa nông nghiệp - nông thôn.

Đó là sự đan xen giữa nông thôn và thành thị ở nhiều phương diện, không gian địa lý, cơ sở hạ tầng, dân cư, các hoạt 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com động kinh tế, văn hóa và lối sống. Vấn đề đặt ra là làm thế nào tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa để tạo nên sự thay đổi đời sống kinh tế - xã hội của nông thôn nhưng không mất đi bản sắc văn hóa làng Việt Nam.