Luận án tiến sĩ: Thực hiện nguyên tắc đảng thống nhất lãnh đạo đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị giai đoạn hiện nay

` HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ KIM DUNG THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC ĐẢNG THỐNG NHẤT LÃNH ĐẠO VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2021 luan an ` HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ KIM DUNG THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC ĐẢNG THỐNG NHẤT LÃNH ĐẠO VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Ngành: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 9 31 02 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS NGUYỄN VĂN GIANG HÀ NỘI - 2021 luan an ` MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án.

Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan và những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu. 23 Chương 2: THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC ĐẢNG THỐNG NHẤT LÃNH ĐẠO VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Hệ thống chính trị, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị Việt Nam. Nguyên tắc và thực hiện nguyên tắc đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị - khái niệm, nội dung, phương thức.

46 Chương 3: THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC ĐẢNG THỐNG NHẤT LÃNH ĐẠO VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ GIAI ĐOẠN HIỆN NAY - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN, KINH NGHIỆM. Thực trạng thực hiện nguyên tắc đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Nguyên nhân, kinh nghiệm. 103 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THỰC HIỆN TỐT NGUYÊN TẮC ĐẢNG THỐNG NHẤT LÃNH ĐẠO VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ ĐẾN NĂM 2030.

Dự báo những nhân tố tác động và phương hướng thực hiện nguyên tắc đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đến năm 2030. Những giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt nguyên tắc đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đến năm 2030. 120 luan an ` KẾT LUẬN. 157 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

159 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 160 luan an ` DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHTW : Ban Chấp hành Trung ương BBT : Ban Bí thư BCT : Bộ Chính trị CB, CC : Cán bộ, công chức CT-XH : Chính trị - xã hội ĐCSVN : Đảng Cộng sản Việt Nam ĐVSN : Đơn vị sự nghiệp HĐND : Hội đồng nhân dân HTCT : Hệ thống chính trị KT, GS : Kiểm tra, giám sát MTTQ : Mặt trận Tổ quốc Nxb : Nhà xuất bản QLBC : Quản lý biên chế TCBM : Tổ chức bộ máy TNLĐ : Thống nhất lãnh đạo UBKT : Ủy ban Kiểm tra UBND : Ủy ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa VTVL : Vị trí việc làm luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tổ chức và công tác tổ chức là vấn đề hệ trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Lênin chỉ rõ: “tổ chức làm cho sức mạnh tăng thêm gấp mười lần” [91, tr.

47]; “Trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, giai cấp vô sản không có vũ khí nào khác ngoài tổ chức” [89, tr. Lênin cũng cảnh báo: “Lĩnh vực trọng yếu nhất và khó khăn nhất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ tổ chức” [89, tr. 7], bởi vậy Người khẳng định: “Trong nước cộng hòa của chúng ta, không có một vấn đề chính trị hay tổ chức quan trọng nào do một cơ quan nhà nước giải quyết mà lại không có chỉ thị của Ban chấp hành trung ương đảng” [93, tr. Vận dụng quan điểm của V.

Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) luôn coi trọng công tác tổ chức, lãnh đạo xây dựng tổ chức bộ máy (TCBM) của Đảng, các tổ chức cách mạng và khi cầm quyền là xây dựng TCBM của hệ thống chính trị (HTCT). Bước vào thời kỳ đổi mới, ĐCSVN rất quan tâm lãnh đạo đổi mới TCBM của Đảng và HTCT đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới. Để lãnh đạo việc đổi mới, sắp xếp TCBM của HTCT, Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận về nhiệm vụ này, như: Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 16-8-1999 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (BCHTW) khóa VIII về một số vấn đề về tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị và tiền lương, trợ cấp xã hội thuộc ngân sách nhà nước; Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 09-02-2007 của Hội nghị lần thứ tư BCHTW khóa X về đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quan đảng, định hướng đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các đoàn thể chính trị - xã hội (CT- XH); Kết luận số 64-KL/TW ngày 28-5-2013 của BCHTW Đảng khóa XI về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở; Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25-10-2017 của Hội nghị lần thứ sáu BCHTW Đảng khóa XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ luan an 2 XIII khẳng định: “Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức của hệ thống chính trị; xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị” [60, tr.

Với sự lãnh đạo tập trung, quyết liệt đó, TCBM của HTCT các cấp đã nhiều lần được sắp xếp, đổi mới, kiện toàn. Chất lượng, hiệu quả hoạt động của các tổ chức của Đảng, Nhà nước và các tổ chức CT-XH ngày càng được nâng cao; chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của từng tổ chức được phân định, điều chỉnh hợp lý hơn, từng bước đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. HTCT cơ bản ổn định, phù hợp với Cương lĩnh và Hiến pháp; bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần quan trọng vào những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, TCBM của HTCT vẫn còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối; hiệu lực, hiệu quả hoạt động chưa đáp ứng yêu cầu.

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ của một số cơ quan, tổ chức chưa thật rõ, còn chồng chéo, trùng lắp. Việc phân công, phân cấp, phân quyền giữa các ngành, các cấp, cơ quan, đơn vị chưa hợp lý; còn tình trạng bao biện, làm thay hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Việc kiện toàn TCBM của HTCT gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đạt hiệu quả chưa cao. Cơ chế kiểm soát quyền lực của người đứng đầu cấp uỷ, cơ quan, đơn vị còn nhiều hạn chế.

Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của một số cấp ủy, tổ chức đảng còn yếu. Năng lực quản lý, điều hành và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của một số cơ quan nhà nước còn hạn chế. TCBM, phương thức hoạt động của MTTQ và các tổ chức CT- XH chậm đổi mới, vẫn còn tình trạng “hành chính hóa”, “công chức hóa”. Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế, bất cập nêu trên là công tác lãnh đạo, chỉ đạo của một số cấp ủy, tổ chức đảng đối với việc đổi mới, sắp xếp và quản lý TCBM của HTCT chưa thật kiên quyết, tập trung; việc quán triệt và tổ chức thực hiện các nghị quyết, kết luận của Đảng về sắp xếp, kiện toàn TCBM, tinh giản biên chế có nơi, có lúc thiếu thống nhất, thiếu đồng bộ; còn tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm, lợi ích cục bộ; tư tưởng bao cấp, tâm lý dựa dẫm còn khá phổ biến.

Một số cấp ủy, chính luan an 3 quyền, người đứng đầu ở các cấp chưa có quyết tâm cao và hành động thiếu quyết liệt. Công tác quản lý TCBM và biên chế chưa chặt chẽ, chưa tập trung thống nhất vào một đầu mối. Để khắc phục nguyên nhân đó, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25-10-2017 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả yêu cầu toàn Đảng phải: “nghiêm túc thực hiện nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới, sắp xếp và quản lý tổ chức bộ máy, biên chế của hệ thống chính trị” [56, tr. Trên thực tế từ trước đến nay, Đảng luôn lãnh đạo việc đổi mới, sắp xếp TCBM của HTCT, tuy nhiên, với việc quy định rõ ràng vấn đề này thành nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ công tác đổi mới, sắp xếp TCBM của HTCT đã đánh dấu một sự phát triển nhận thức mới của Đảng về công tác tổ chức trong điều kiện Đảng cầm quyền hiện nay.

Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về HTCT nói chung, TCBM của HTCT nói riêng, nhưng chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống các vấn đề cơ bản về lý luận, thực tiễn thực hiện nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo (TNLĐ) việc đổi mới TCBM của HTCT ở nước ta. Vì vậy, việc luận án nghiên cứu đề tài: “Thực hiện nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo việc đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị giai đoạn hiện nay” là thực sự cấp thiết cả về lý luận, thực tiễn, góp phần thực hiện tốt nguyên tắc Đảng TNLĐ đổi mới TCBM của HTCT hiện nay. Mục đích, nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích của luận án Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện nguyên tắc Đảng TNLĐ việc đổi mới TCBM của HTCT trong thời gian qua, luận án đề xuất những giải pháp khả thi để thực hiện tốt nguyên tắc này trong thời gian tới.