Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng của bạo hành gia đình đến sinh non và sinh con nhẹ cân tại TP.HCM - Trần Thị Nhật Vy (2019)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ NHẬT VY ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VỀ ẢNH HƯỞNG GIỮA BẠO HÀNH GIA ĐÌNH VÀ SINH NON HOẶC SINH CON NHẸ CÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ NHẬT VY ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VỀ ẢNH HƯỞNG GIỮA BẠO HÀNH GIA ĐÌNH VÀ SINH NON HOẶC SINH CON NHẸ CÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Ngành: Sản phụ khoa Mã số: 62720131 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.NGUYỄN THỊ TỪ VÂN TP.

Hồ Chí Minh – Năm 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là luận án nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả TRẦN THỊ NHẬT VY ii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA .Trang LỜI CAM ĐOAN. ii CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.

iv BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ. ix ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. 3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. 4 Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu.4 Phương pháp chọn mẫu. Cách tiến hành và thu thập số liệu. Công cụ thu thập số liệu. Định nghĩa các biến số .8 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu…………………….9 Đạo đức trong nghiên cứu.

61 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.2 Các tỷ lệ về bạo hành gia đình .3 Tỷ lệ sinh non/sinh nhẹ cân .4 Các yếu tố liên quan với sinh non hoặc nhẹ cân .5 Phân tích hồi quy đa biến. 80 Chƣơng 4: BÀN LUẬN .1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu.2 Các tỷ lệ và hình thức bạo hành gia đình .3 Tỷ lệ sinh non/sinh nhẹ cân .4 Mối liên quan giữa yếu tố dịch tễ - xã hội với sinh non hoặc nhẹ cân .5 Mối liên quan giữa bạo hành gia đình với sinh non hoặc nhẹ cân .6 Điểm mạnh và hạn chế của đề tài .7 Giá trị ứng dụng của đề tài. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Bảng thu thập thông tin sản khoa và đặc điểm kinh tế – văn hóa – xã hội Phụ lục 2: Bảng thu thập thông tin về bạo hành gia đình Phụ lục 3: Bảng đồng thuận tham gia nghiên cứu Phụ lục 4: Phiếu xét nghiệm tế bào cổ tử cung Phụ lục 5: Bảng câu hỏi gốc của Tổ chức Y tế Thế giới Phụ lục 6: Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Phụ lục 7: Số liệu dân số và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản tại Tp.HCM năm 2013 Phụ lục 8: Bản đồ địa điểm lấy mẫu ngẫu nhiên tại Tp.HCM Phụ lục 9: Chọn cụm nghiên cứu theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống Phụ lục 10: Một số hình ảnh trong quá trình nghiên cứu Phụ lục 11: Tờ bướm về Bạo hành gia đình Phụ lục 12: Danh sách các đối tượng tham gia nghiên cứu iv CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BB – DV Buôn bán – Dịch vụ BHGĐ Bạo hành gia đình BHTC Bạo hành thể chất BHTD Bạo hành tình dục BHTT Bạo hành tinh thần BLGĐ Bạo lực gia đình BV Bệnh viện CN Công nhân CNV Công nhân viên CS. Cộng sự CTC Cổ tử cung CTV Cộng tác viên KCM Khoảng cách mẫu KTC Khoảng tin cậy LHQ Liên hiệp quốc NC Nghiên cứu PN Phụ nữ NHS Nữ hộ sinh SKSS Sức khỏe sinh sản TCYTTG Tổ chức y tế thế giới TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh VD Ví dụ VN Việt Nam v BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH Adrenaline đươc tiết ra từ vùng hạ đồi –Hypothalamic pituitary adrenal tuyến yên (HPA) Bảng đánh giá bạo hành tinh thần ở Psychological Maltreatment of phụ nữ Women Inventory (PMWI) Bảng đánh giá nguy cơ BHGĐ Abuse Risk Inventory (ARI) Bảng đánh giá những kinh nghiệm Women’s Experiences của người phụ nữ đối với việc bị with Battering (WEB) đánh đập Bệnh võng mạc do sinh non Retinopathy of Prematurity (ROP) Công cụ sàng lọc bạo hành ở phụ nữ Woman Abuse Screening Tool (WAST) Chậm phát triển tâm thần Mental Retardation (MR) Chỉ số thông minh Intelligence Quotient (IQ) Gây đau – Xúc phạm – Đe dọa – La Hurt – Insult – Threaten – mắng Scream (HITS) Giai đoạn “Căng thẳng” Tension Building Phase Giai đoạn “Hành động” Acting – out Phase Giai đoạn “Trăng mật” Honeymoon Phase Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát International Conference on triển Population and Development Khảo sát Nhân quyền và Sức Demographic and Health khoẻ Surveys (DHS) Màu da, Nhịp tim, Phản xạ kích Activity, Pulse, Grimace, vi thích, Cử động, Hô hấp.

Apparance and Respiratin Score (APGAR Score) Nội tiết tố phóng thích corticotropin Corticotropin – releasing hormone (CRH) Phương pháp chọn mẫu cụm xác Probability Proportional to Size xuất tỷ lệ theo cỡ dân số (PPPS) Sàng lọc BHGĐ Abuse Assessment Screen (AAS) Sàng lọc BHGĐ của bạn tình Partner Violence Screen (PVS) Sàng lọc BHGĐ đang tiếp diễn Ongoing Abuse Screen (OAS) Tổ chức Quốc tế khảo sát về Bạo International Violence Against lực đối với phụ nữ Women Surveys (IVAWS) Tổ chức Y tế Thế giới World Health Organization (WHO) Tỷ số chênh về tỷ lệ Prevalence Odds Ratio (POR) Thang điểm phương thức xung đột Conflict Tactics Scale (CTS) Thang đo chỉ số bạo hành của bạn Index of Spouse Abuse (ISA) tình Thang đo chỉ số bạo hành của bạn Index of Spouse Abuse – tình – thang đo bạo hành thể chất Physical Scale (ISA –PS) Xuất huyết trong não thất Intraventricular Hemorrhage (IVH) vii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1 Hệ số cronbach’s alpha của thang đo CTS theo quốc gia và giới tính.2 Yếu tố nguy cơ thúc đẩy bạo hành gia đình 31 Bảng 2.1 Tỷ lệ P2 theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Thanh và cs.2 Bảng tính cỡ mẫu 41 Bảng 2.3 Danh sách các cụm (phường, xã) được chọn và số lượng đối tượng đã tham gia nghiên cứu 44 Bảng 2.4 Độ tin cậy của bộ câu hỏi về bạo hành gia đình 53 Bảng 3.1 Danh sách các cụm (phường, xã) được chọn và số lượng đối tượng đã tham gia nghiên cứu 63 Bảng 3.2 Phân bố đặc điểm dịch tễ – xã hội 64 Bảng 3.3 Phân bố đặc điểm về xã hội của bạn tình/chồng của đối tượng nghiên cứu 65 Bảng 3.4 Tỷ lệ BHGĐ trong mẫu nghiên cứu 66 Bảng 3.5 Mức độ nặng của BHTC trong mẫu nghiên cứu 67 Bảng 3.6 Phân bố các hình thức bạo hành ở mẫu nghiên cứu 67 Bảng 3.7 Tần số bị BHGĐ trong mẫu nghiên cứu 68 Bảng 3.8 Phân bố tỷ lệ sinh non và sinh nhẹ cân trong mẫu nghiên cứu 69 Bảng 3.9 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh non/nhẹ cân 70 Bảng 3.10 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh non/nhẹ cân 73 Bảng 3.11 Mối liên quan giữa mức độ nặng của BHTC với sinh non/nhẹ cân 73 Bảng 3.12 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh con nhẹ cân 74 Bảng 3.13 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh con nhẹ cân 77 Bảng 3.14 Mối liên quan giữa BHGĐ và yếu tố vợ/chồng với sinh non 77 Bảng 3.15 Mối liên quan giữa số nhóm BHGĐ với sinh non 80 Bảng 3.16 Tóm tắt phân tích đơn biến và đa biến với kết cục sinh non/nhẹ cân 81 Bảng 3.17 Tóm tắt phân tích đơn biến và đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết cục sinh non/nhẹ cân 82 Bảng 3.18 Phân tích đa biến với kết cục sinh con nhẹ cân 83 Bảng 3.19 Phân tích đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết cục sinh con nhẹ cân 84 Bảng 3.20 Phân tích đa biến với kết cục sinh non 85 viii Bảng 3.21 Phân tích đa biến giữa các hình thức BHGĐ với kết cục sinh non 86 Bảng 4.1 So sánh tỷ lệ BHGĐ của một số NC trong nước và trên thế giới 94 Bảng 4.2 Mối liên quan giữa BHTD và sinh non ở một số nghiên cứu 108 ix DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Hình 1.1 Vòng xoay bạo hành trong gia đình 9 Hình 1.2 Hình minh họa về phòng chống bạo hành trong gia đình 15 Hình 1.3 Tỷ lệ sinh non ở các nước trên thế giới trong năm 2010 25 Sơ đồ 2.1 Phương pháp chọn mẫu 45 Sơ đồ 2.2 Tóm tắt các bước thu thập số liệu 54 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bạo hành gia đình (BHGĐ) nói chung và BHGĐ đối với phụ nữ nói riêng là vấn đề đã tồn tại từ lâu trong lịch sử. Năm 1997, Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) đã đưa ra định nghĩa BHGĐ là:“Những hành động cưỡng bức về thể chất, tinh thần và tình dục của bạn tình nam hiện tại hoặc trước đây đối với phụ nữ trong độ tuổi vị thành niên và trưởng thành”[184]. Đa số nạn nhân của các vụ bạo hành là phụ nữ. BHGĐ hiện đang là vấn đề sức khỏe cộng đồng đang được quan tâm.

Trên thế giới, cứ 3 người phụ nữ thì có 1 trường hợp bị đánh, bị xâm phạm tình dục hoặc bị bạo hành về tinh thần trong cuộc đời. Phần lớn thủ phạm là thành viên trong gia đình của người phụ nữ đó[88]. Mang thai là thời điểm dễ bị tổn thương nhất đối với những nạn nhân bị BHGĐ do thay đổi nhu cầu về thể chất, xã hội, tình cảm và kinh tế; nhiều nghiên cứu (NC) cho thấy tỷ lệ phụ nữ bị bạo hành bởi chồng/bạn tình trong thời kỳ mang thai dao động từ 4 – 29%[38]. Nghiên cứu quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2010 cho thấy 58% phụ nữ đã từng bị bạo hành ít nhất một lần trong đời (bao gồm cả bạo lực thể chất, tinh thần và tình dục); 32% phụ nữ đã từng kết hôn cho biết đã trải nghiệm BHTC trong suốt đời và 6% đã từng bị BHTC trong 12 tháng qua.

Tỷ lệ BHTC trong thai kỳ ở Việt Nam đã được báo cáo là 5%[91]. BHGĐ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và tâm thần của người phụ nữ mà còn gây tác động xấu đến sức khoẻ và sự phát triển sau này của trẻ[27]. Kết quả từ một phân tích gộp của Donovan và cs. cũng chỉ ra rằng BHGĐ làm tăng nguy cơ sinh non gấp 1,91 lần (KTC 95% : 1,60 – 2,29) và nguy cơ sinh con nhẹ cân cao gấp 2,11 lần (KTC 95% : 1,68 – 2,65)[60].

BHGĐ ảnh hưởng đến nguy cơ sinh non bởi nhiều cách khác nhau.