Luận án tiến sĩ: Hàng rào kỹ thuật môi trường trong quản lý nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam - Phan Tuấn Hùng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA PHAN TUẤN HÙNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG QUẢN LÝ NHẬP KHẨU PHẾ LIỆU Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI, 2022 Luận án tiên sĩ Quản lý công BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA PHAN TUẤN HÙNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG QUẢN LÝ NHẬP KHẨU PHẾ LIỆU Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 9 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Hoàng Văn Chức, Học viện Hành chính Quốc gia 2. Nguyễn Văn Tài, Tổng cục Môi trường HÀ NỘI, 2022 Luận án tiên sĩ Quản lý công LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2022 Tác giả luận án Phan Tuấn Hùng Luận án tiên sĩ Quản lý công MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC HÌNH. vii DANH MỤC BẢNG. viii MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN VỀ HÀNG RÀO KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN. Khái niệm cơ bản và các loại hàng rào kỹ thuật môi trường .1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến hàng rào kỹ thuật môi trường .2 Các loại hàng rào kỹ thuật môi trường.3 Các hiệp định quốc tế về hàng rào kỹ thuật môi trường .4 Vai trò và nguyên tắc của hàng rào kỹ thuật môi trường trong quản lý, bảo vệ môi trường. Tổng quan các nghiên cứu về hàng rào kỹ thuật môi trường.1 Các nghiên cứu liên quan đến hàng rào kỹ thuật môi trường.2 Các nghiên cứu về hàng rào kỹ thuật môi trường liên quan đến phế liệu. Nhận xét tình hình nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu.

Nhận xét tình hình nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu. 55 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ NHẬP KHẨU PHẾ LIỆU Ở VIỆT NAM.

58 i Luận án tiên sĩ Quản lý công 2.1 Kinh nghiệm của một số quốc gia về áp dụng hàng rào kỹ thuật trong nhập khẩu phế liệu .1 Kinh nghiệm của Trung Quốc .2 Kinh nghiệm của Ấn Độ.3 Kinh nghiệm của Hoa Kỳ.4 Kinh nghiệm áp dụng của Liên minh Châu Âu .5 Kinh nghiệm của Australia và New Zeland .6 Bài học cho Việt Nam về hàng rào kỹ thuật môi trường trong quản lý nhập khẩu phế liệu. Hiện trạng áp dụng hàng rào kỹ thuật môi trường trong nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam. Thực trạng nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam. Tác động môi trường từ hoạt động nhập khẩu phế liệu.

Hệ thống hàng rào kỹ thuật môi trường ở Việt Nam .4 Tình hình áp dụng +môi trường trong nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam.5 Ảnh hưởng của hàng rào kỹ thuật môi trường đến nhập khẩu phế liệu .6 Tồn tại và thách thức trong xây dựng và áp dụng hàng rào KTMT trong quản lý nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam. 140 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ NHẬP KHẨU PHẾ LIỆU Ở VIỆT NAM.1 Bối cảnh và xu hướng trên thế giới và Việt Nam. Bối cảnh, xu hướng áp dụng hàng rào KTMT trong thương mại quốc tế trên thế giới.

Bối cảnh, xu hướng tại Việt Nam. 147 ii Luận án tiên sĩ Quản lý công 3.2 Định hướng hoàn thiện hàng rào kỹ thuật môi trường trong nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam. Chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ môi trường trong hội nhập kinh tế quốc tế. Định hướng hoàn thiện hàng rào kỹ thuật môi trường trong quản lý nhà nước về nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam.

Giải pháp hoàn thiện hàng rào kỹ thuật môi trường trong nhập khẩu phế liệu ở Việt Nam. Hoàn thiện chính sách, pháp luật về nhập khẩu phế liệu. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và nguồn lực về quản lý nhập khẩu phế liệu. Tuyên truyền nâng cao năng lực cho các bên liên quan.

Tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Khuyến nghị đối với Chính phủ. Khuyến nghị đối với các Bộ, ngành và địa phương liên quan.

Khuyến nghị đối với doanh nghiệp. 171 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 173 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 179 iii Luận án tiên sĩ Quản lý công DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Danh sách tổ chức được chỉ định giám định phế liệu nhập khẩu 186 Phụ lục 2: Mẫu phiểu phỏng vấn doanh nghiệp.

189 Phụ lục 3: Mẫu phiếu phỏng vấn chuyên gia thương mại. 191 Phụ lục 4: Mẫu phiếu phỏng vấn chuyên gia môi trường. 193 Phụ lục 5: Danh sách các doanh nghiệp tham gia phỏng vấn. 195 Phụ lục 6: Danh sách chuyên gia tham gia phỏng vấn sâu.

198 iv Luận án tiên sĩ Quản lý công DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Giải nghĩa Tiếng Anh Giải nghĩa Tiếng Việt KHCN Khoa học và Công nghệ NNPTNN Nông nghiệp và phát triển nông thôn TNMT Tài Nguyên và Môi trường CPSIA Consumer Product Safety Đạo luật cải thiện và an toàn sản Improvement Act phẩm với người tiêu dùng Comprehensive and Hiệp định đối tác toàn diện và CPTPP Progressive Agreement for tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Trans-Pacific Partnership CTPP Trans-Pacific Strategic Hiệp định đối tác xuyên Thái Economic Partnership Bình Dương DN Doanh nghiệp EPA Environmental Protection Cục bảo vệ môi trường Agency EU European Union Liên Minh Châu Âu FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do GAP Good Agriculutural Practice Thực hành nông nghiệp tốt GATT General Agreement on Hiệp định chung về thuế quan và Tariffs and Trade thương mại GMO Genetically Modified Sinh vật biến đổi gen Organism HACCP Hazard Analysis Critical Hệ phống thân tích mối nguy Control Point hiểm và điểm kiểm soát tới hạn v Luận án tiên sĩ Quản lý công ISO International Standard Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế Organization MMPA Marine Mammal Protection Đạo luật về bảo vệ động vật biển Act có vú PPMs Process and Production Quy trình và phương pháp sản Methods xuất QCQG Quy chuẩn quốc gia RCRA Resource Conservation and Đạo luật về phục hồi và bảo tồn Recovery Act tài nguyên RTAs Regional Trade Agreements Các hiệp định thương mại khu vực SPS Sanitary Phytosanitary Biện pháp kiểm dịch động, thực Measure vật TBT Technical Barriers Trade Hàng rào kỹ thuật thương mại TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TSCA Toxic Substances Control Đạo luật về kiểm soát chất độc Act hại WEEE Waste of electrical and Rác của điện tử và thiết bị điện tử electronic equipment WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại quốc tế vi Luận án tiên sĩ Quản lý công DANH MỤC HÌNH Hình 1. Khung phân tích của Luận án 8 Hình 1. Mục tiêu của Hiệp định TBT 23 Hình 1. Quan hệ giữa các Hiệp định GATT, TBT và SPS 24 Hình 2.

Lượng phế liệu nhập khẩu của Việt Nam từ năm 2014-2020 83 Hình 2. Sự dịch chuyển dòng chảy phế liệu giấy, nhựa từ các nước G7 trước và sau khi Trung Quốc cấm nhập khẩu phế liệu 89 Hình 2. Lượng tạp chất từ phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam 90 vii Luận án tiên sĩ Quản lý công DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Bảng tóm tắt phương pháp phỏng vấn 10 Bảng 1.1: Tiêu chí và các đặc điểm của quy định kỹ thuật 18 Bảng 1.2: Các loại hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế 18 Bảng 1.3: Phân loại các tiêu chuẩn kỹ thuật 20 Bảng 1.4: Tóm tắt về thủ tục đánh giá phù hợp 21 Bảng 1.5: Khuyến khích sử dụng tiêu chuẩn quốc tế 32 Bảng 1.6: Các nguyên tắc và yêu cầu theo Hiệp định TBT 36 Bảng 2.1: Văn bản pháp luật điều chỉnh việc nhập khẩu hàng hoá của Hoa Kỳ liên quan đến phế liệu 64 Bảng 2.2: Thống kê khối lượng các loại phế liệu đã nhập khẩu giai đoạn 2016 - 2020 76 Bảng 2.3: Bảng tổng hợp các quốc gia, vùng lãnh thổ mà Việt Nam nhập khẩu phế liệu 76 Bảng 2.4: Thống kê số lượng doanh nghiệp đã được cấp Giấy xác nhận theo thẩm quyền của Bộ Tài nguyên và Môi trường 77 Bảng 2.5: Số liệu nhập khẩu phế liệu của Việt Nam giai đoạn 2014-2020 78 Bảng 2.8: Tổng hợp số liệu phế liệu nhập khẩu tại các cảng đến tháng 9 năm 2018 84 Bảng 2.11: Lượng tạp chất ước tính từ phế liệu nhập khẩu của Việt Nam từ năm 2014 đến năm 2018 87 viii Luận án tiên sĩ Quản lý công Bảng 2.10: So sánh giữa Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật và Hiệp định TBT 93 Bảng 2.11: So sánh Thông tư số 43/2010/TT-BTNMT và Thông tư số 08/2018/TT- BTNMT 109 Bảng 2.12: Danh sách các tổ chức được chỉ định giám định phế liệu nhập khẩu 186 Bảng 2.13: Tóm tắt một số kết quả phỏng vấn DN nhập khẩu phế liệu 136 ix Luận án tiên sĩ Quản lý công MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hàng rào kỹ thuật môi trường trong bối cảnh tự do hoá thương mại hiện nay đã góp phần tích cực trong việc ngăn ngừa, hạn chế ô nhiễm môi trường từ bên ngoài; khuyến khích các quốc gia sản xuất và sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Trong thương mại quốc tế, khi các rào cản thương mại truyền thống (thuế quan) dần được loại bỏ, các hàng rào kỹ thuật môi trường (biện pháp phi thuế quan) hay còn gọi là "hàng rào xanh" đang trở thành một trong những biện pháp quan trọng, hữu hiệu để bảo vệ môi trường; trong nhiều trường hợp là một biện pháp bảo hộ của quốc gia nhập khẩu mà không vi phạm các quy định về thương mại tự do. Hàng rào kỹ thuật môi trường là một trong những biện pháp phi thuế quan thường được các quốc gia, vùng lãnh thổ thực thi thông qua các công cụ pháp lý hoặc các công cụ kinh tế. Các công cụ pháp lý được sử dụng như là các biện pháp kiểm soát và bắt buộc, gồm các quy định đặc tính của sản phẩm; các phương pháp sản xuất và chế biến sản phẩm; các tiêu chuẩn, giới hạn về ô nhiễm của sản phẩm; cấm xuất nhập khẩu các mặt hàng độc hại hoặc gây nguy hại cho sức khoẻ; hạn chế xuất nhập khẩu để bảo vệ và phát triển bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên; các yêu cầu về bao bì, đóng gói và nhãn mác của sản phẩm.