Luận án tiến sĩ: Vi phạm hợp đồng hiệu quả - Xác định thiệt hại và bồi thường tại Việt Nam

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT GIAN THI LE NA VI PHAM HOP DONG HIEU QUA Tp. Hồ Chí Minh, năm 2022 ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT GIẢN THỊ LÊ NA VI PHAM HOP DONG HIEU QUÁ LUAN AN TIEN Si LUAT HOC Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số chuyên ngành: 62.07 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC HD1: PGS. DUONG ANH SON HD2. PHAM TRi HUNG Tp.

Hồ Chí Minh, năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án này là công trình do chính tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bồ trong bất kỳ công trình của tác giả nào khác. Nghiên cứu sinh Giản Thị Lê Na DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt BLDS Bộ luật Dân sự United Nations Convention Công ước Liên hiệp quốc về hợp CISG on Contracts for the đồng mua bán hàng hóa quốc tế International Sale of Goods (Công ước Viên 1980) LTM Luật Thương mại PECL Principles of European Bộ nguyên tắc luật hợp đồng Contract Law Châu Âu PICC Priniples of International Bộ nguyên tắc về hợp đồng Commercial Contracts thương mại quôc tê TAND Tòa án nhân dân TNHH Trách nhiệm hữu hạn MTV Một thành viên UNCITRAL United Nations Commission Ủy ban Liên hợp quéc về luật on International Trade Law thương mại quốc tế MỤC LỤC 27968Ẻ0905.

Muc tiéu nghién COU. Đối tượng và phạm vi nghiên CỨU.--- 2: ©2©+2+EEE+EEE+EE2EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrrree 4 3.1 Đối tượng nghiên cứu.-- 2-2 ©22+2E2EE2EEE2EEE71527112712717112711211221121171E 1e. Điểm mới khoa học của luận án. -- 2s x k£Ek£tESEESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErkrrrrrke 5 CHƯƠNG 1.

TONG QUAN VE VAN ĐỀ NGHIÊN CỨU.1 Tinh hinh nghién ctu.1 Các công trình nghiên cứu trong ƯỚC .1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến vi phạm hợp đồng, chế tài buộc thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp AOI eae eccecccecsecssesssecssessueesvcssecssecsnessssssvsssecssecssessnesseessesssesssesasesssessecssesssesssesaneeseeesees 10 1.3 Các công trình nghiên cứu về kinh tế học pháp luật đối với lĩnh vực hợp đồng escucsenesesesesesessesseneneneacacacaeaeaeseacsesscsssusecsessecacasaeacaeaeacsescesuseseescacacacacaeacatseenseseseseeeeeeetes 14 1.2 Các công trình nghiên cứu nước 'BOài .1 Các công trình nghiên cứu làm rõ nội dung thuyết vi phạm hợp đồng hiệu 1.2 Các công trình nghiên cứu về các khoản thiệt hại cần được xem xét bồi thường và nguyên tắc bôi thường thiệt hại khi có vi phạm hợp đồng hiệu quả.3 Các công trình nghiên cứu về chế tài buộc thực hiện đúng nghĩa vụ và yêu cầu thu hồi lợi ích có được từ sự vi phạm (disgorgement) trong mối tương quan với vi phạm hợp đồng hiệu quả.--- 2-22 +2+2E22EE£2EE2EEEEEEEEEE2E1E211221721 72.4 Các công trình nghiên cứu liên quan đến vẫn đề đạo đức đối với vi phạm hợp đồng hiệu quả.---2-22+©+2+2EE2EE22EE2EE211711271127112712117112112112111111 11c.3 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu.1 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu trong nước.2 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu nước ngoài .1 Lý thuyết về luật tự nhiên.2 Thuyết vị lợi.----2-©22+222+EE22EE12EE921127112711211271711271121121171171111211 1.3 Lý thuyết chi phí giao dịch.4 Lý thuyết hiệu quả ParefO.5 Lý thuyết ban tay vô hình .6 Lý thuyết lợi thé so sánh của David Ricardo.3 Cau hoi nghién 8n nẽ.4 Phuong phap nghién CU.2 Phương pháp tổng hợp,.4 Phương pháp lịch SỬ.--- ¿+ c2 2+ + St SE + E*SEESEEEEEEEESEEkrEkrErkrkrrkrkrrkrrrkrrre 46 1.5 Kết cấu của luận án. NHẬN DIỆN VI PHẠM HỢP ĐỒNG HIỆU QUẢ.1 Khái quát vi phạm hợp đồng hiệu quả. 2-22 2+E£2EE£2EE+EEE+EEESEEtzEErrrxrrrrrrree 47 2.1 Vi phạm hợp đồng và lý do của sự vi phạm.-- 2-22 ©s+2zz+£xz+rxz+rxrrrerrrx 47 2.2 Khái niệm vi phạm hợp đồng hiệu quả. 2--222+E£2E+2EE+EEE+EEz+rxrrerrrx 49 2.2 Các trường hợp của vi phạm hợp đồng hiệu quả.1 Vi phạm để giảm thiêu tổn thất.- 2-22 +22 E+EE2EE22EEtEEEEEEEEEEE2EE.1 Công thức của sự vi phạm đề giảm thiểu tổn thất.2 Các tình huống về vi phạm dé giảm thiểu tôn that .2 Vi phạm vì lợi ích lớn hơn 2.1 Công thức của sự vi phạm vì lợi ích lớn hơn.Các tình huống về vi phạm vì lợi ích lớn hơn.-- 2222 s2 2222 64 Kết luận chương 2.

XAC DINH THIET HAI CAN PHAI DUGC BOI THUONG TRONG VI PHAM HOP DONG HIEU QUA 0.1 Xác định thiệt hai vat Chat .1 Các loại thiệt hai vat Chat.2 Khoản lợi mong đợi của bên bị vi phạm.1 Cơ sở lý thuyết cho khoản lợi mong đợi.2 Tính tối ưu hóa lợi ích xã hội của bồi thường khoản lợi mong đợi .3 Cong thie tinh khoan loi Mong Oi 0. eee cece eeeeseeeeseeceseeseeeeeeeeeseeeeseerentees 82 3.3 Kiến nghị hoàn thiện quy định về bồi thường thiệt hại vật chất để có cơ sở thừa nhận vi phạm hợp đồng hiệu quả.-- 2-2222 ©E+2EE+EEEEE2EEEEEE2EEESEEEEEECEEErrrrrrree 85 3.2 Xác định thiệt hại về tinh thần.1 Cơ sở cho việc bồi thường thiệt hại về tinh thần trong hợp đồng .2 Các quan điểm về khoản thiệt hại tỉnh thần trong hợp đồng.3 Quy định của pháp luật Việt Nam, sự tương thích với pháp luật hợp đồng thé giới về bồi thường thiệt hại tinh than trong hợp đồng và thực tiễn xét xử.3 Xác định thiệt hại ước tính .-- -- -- (+ 3 333213211 112111 1 81 E1 211 1 1 1 gy ynHnr rn 101 3.1 Bán chất của thiệt hại ước tính và quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại "0.2 Thực tiễn xét xử các tranh chấp liên quan đến thỏa thuận bồi thường thiệt hại ước tính và kiến nghị.----2-©22222+CE2EE2EE2112711271527112712117112211211211211111 01 1e 108 Kết luận chương 3.---2-©22©222EE22EE2EE22112711271121112112117112112111121111 11c 115 CHƯƠNG 4. NHUNG TRO NGAI CUA VIEC THU'A NHAN VI PHAM HOP DONG HIỆU QUẢ. - 6-56 SE 19 1EE15E1EE11112111111 1111 11E1111111 1111111111111 11 11.

118 CN?) vài vn 9i 0ä).1 Buộc thực hiện đúng nghĩa vụ trong hai hệ thống pháp luật Civil Law và Common Law. --- + 1xx TH TT TH TH TT TH TH TH TH TH TH Hư 118 4.2 Buộc thực hiện đúng nghĩa vụ trong pháp luật hợp đồng Việt Nam.2 Thu hồi lợi ích có được do hành vi sai trái.1 Thu hồi lợi ích có được do hành vi sai trái (disgorgement) trong pháp luật hợp đồng Anh — Mỹ.2 Thu hồi lợi ích có được đo hành vi sai trái (disgorgement) trong pháp luật hợp đồng Châu Âu lục địa.3 Vấn đề đạo đức của vi phạm hợp đồng hiệu quả.1 Các phản đối về đạo đức đối với vi phạm hợp đồng hiệu quả .2 Đạo đức trong lời hứa và trong hợp đồng.3 Phạm vi phù hợp đạo đức của vi phạm hợp đồng hiệu quả.1 Lý do của vi phạm hiệu Quả.2 Vi phạm hiệu quá - Ngoại lệ của nguyên tắc “đạo đức lời hứa” (“promissory 000110177.3 Vi phạm trong hợp đồng không đầy đủ.4 Sự khác biệt trong vai trò giải thích pháp luật của thâm phán.1 Vai trò giải thích pháp luật của thâm phán trong hệ thống luật Common Law và ®0ì) 0805.2 Vai trò giải thích pháp luật của thâm phán Việt Nam trong quá trình áp dụng J0). 149 Kết luận chương 4. 2-2 2s+2222EE22EE2EE21127112711211.

155 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. -- 6 sSk‡EEEEE£EESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkrrkerkerkee i DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. --2- 5c + E+EE£EE£EEEEEEEEEEEerxerxerke xiv 1 PHAN MO DAU 1. Ly do chon dé tai Sự giao thoa giữa kinh tế và luật luôn là vấn đề thú vị đối với các nhà nghiên cứu, cả những nhà nghiên cứu luật học cũng như kinh tế học.

Các vấn đề pháp lý được phân tích dưới khía cạnh kinh tế luôn mang lại những góc nhìn mới mẻ. Trường phái kinh tế - luật, còn được gọi là trường phái kinh tế học pháp luật nghiên cứu pháp luật bằng những tri thức, phương pháp của kinh tế học. Vi phạm hop déng hiéu qua (Efficient Breach) - mét van dé phap lý thuộc hệ thống luật pháp Common Law cũng đã được nhìn nhận dưới lăng kính này. Trong thực tiễn, vi phạm pháp luật nói chung và vi phạm hợp đồng nói riêng là những hành vi thường gặp và thường được nhìn nhận một cách tiêu cực và bị lên án.

Các chủ thể vi phạm pháp luật, vi phạm hợp đồng cũng chính vì vậy mà buộc phải gánh chịu những chế tài mà mức độ nghiêm khắc phụ thuộc vào mức độ nguy hiểm cho xã hội và mức độ thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra. Tuy nhiên, tư duy của con người thay đổi và phát triển theo thời gian, chính vì vậy nên cách nhìn nhận sự vật, hiện tượng và mối liên hệ giữa sự vật, hiện tượng cũng có sự thay đôi!. Quy định của pháp luật có phải lúc nào cũng tốt và việc thực hiện đúng quy định pháp luật đó có phải bao giờ cũng đảm bảo công lý? Có lẽ không phải bao giờ cũng vậy vì một quy định của pháp luật cho dù có tốt đến mấy tại thời điểm ban hành thì cũng sẽ có thể trở nên không còn phù hợp khi xã hội thay đổi. Các điều khoản của hợp đồng do các bên thoả thuận hoặc do pháp luật quy định không phải bao giờ cũng có thể tiên liệu trước được tất cả mọi tình huống xảy ra trong tương lai khi hợp đồng được thực hiện và không loại trừ trường hợp sẽ là tốt hơn cho các bên, cho nhà nước hoặc cho xã hội nếu một bên vi phạm hợp đồng.

Có thể nói tại thời điểm ký kết, thực hiện hợp đồng để đạt được lợi ích luôn là mục tiêu được hướng tới của các bên. Và khó có thể hình dung một trong các lại bên tham gia ký kết hợp đồng với mục đích để sau này vi phạm nó (trừ 1 Hoang Vinh Long, Duong Anh Son, Ty do hop đồng - Từ bàn tay vô hình đến chủ nghĩa can thiệp, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tê, sô 6/201 1. 2 trường hợp bên tham gia thiếu trung thực, thiện chí và có mục đích xấu ngay từ đầu trong quan hệ hợp đồng). Tuy nhiên, trong rất nhiều trường hợp mục đích thực hiện hợp đồng đến cùng của các bên không đạt được do một trong các bên đã có sự vi phạm hợp đồng.

Sự vi phạm này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có nguyên nhân về lợi ích kinh tế. Các nhà kinh tế học và luật học đã nhìn nhận và phân tích nguyên nhân kinh tế của sự vi phạm hợp đồng và đồng thời đối sánh lợi ích kinh tế của người vi phạm, người bị vi phạm và tổng lợi ích xã hội. Thuyết vi phạm hợp đồng hiệu quả (Efficient Breach Theory) được hình thành dựa trên cơ sở đó. Cũng như rất nhiều những học thuyết khác, thuyết vi phạm hợp đồng hiệu quả cũng nhận được rất nhiều sự đồng tình nhưng bên cạnh đó cũng đã có không ít ý kiến phản đối với quan điểm này trên phương diện đạo đức.

Với nhiều người, hợp đồng là một lời hứa. Khi các bên đã tham gia ký kết hợp đồng thì phải thực hiện lời hứa đó, vì thế vi phạm hợp đồng là một vấn đề sai trái”.