Phân tích Lạm phát Việt Nam giai đoạn 1986-2008: Mô hình lý thuyết và kiến nghị

i LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào. Tác giả luận án Vương Thị Thảo Bình ii LỜI CẢM ƠN Luận án ñược hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng ðình Tuấn và PGS.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới sự hướng dẫn tận tình, chu ñáo của các giáo viên hướng dẫn. Tôi cũng xin cảm ơn Khoa Toán kinh tế trường ðại học Kinh tế Quốc dân ñã cho nhiều ý kiến quý báu về chuyên môn. Trong thời gian làm nghiên cứu sinh, tôi nhận ñược nhiều sự quan tâm và ñộng viên của khoa Cơ bản, Ban Giám hiệu của trường ðại học Ngoại thương - nơi tôi ñang công tác. Trong quá trình viết luận án, tôi cũng nhận ñược nhiều ý kiến góp ý quý báu của các chuyên gia kinh tế từ các viện nghiên cứu trong nước như Viện Nghiên cứu Giá cả, Viện Nghiên cứu Kinh tế Trung ương, Trường ðại học Kinh tế Quốc dân.

Tôi xin trân trọng cảm ơn. Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn cơ sở ñào tạo - Viện ðào tạo Sau ñại học trường ðại học Kinh tế Quốc dân ñã tạo ñiều kiện rất thuận lợi ñể tôi hoàn thành chương trình nghiên cứu này. iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ðOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC CÁC HÌNH.vii PHẦN MỞ ðẦU.9 MỘT SỐ LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ LẠM PHÁT THEO CÁCH TIẾP CẬN MÔ HÌNH. Giới thiệu chung về lạm phát. Khái niệm lạm phát.

Các chỉ số ño lường lạm phát. Cách tính tỷ lệ lạm phát. Phân loại lạm phát. Tác ñộng của lạm phát ñối với tăng trưởng kinh tế.

Một số mô hình phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát. Một số mô hình phân tích giá cả - lạm phát theo lý thuyết kinh tế. Mô hình ñường Phillips. Mô hình lạm phát cầu kéo.

Mô hình lạm phát chi phí ñẩy. Mô hình lạm phát theo trường phái tiền tệ. Mô hình lạm phát theo quan ñiểm kỳ vọng. Mô hình lạm phát theo trường phái cơ cấu.

Mô hình kinh tế lượng phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát. Một số mô hình chuỗi thời gian ñơn biến phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát. Một số mô hình chuỗi thời gian ña biến phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát. Tóm tắt chương 1.45 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG DIỄN BIẾN GIÁ CẢ - LẠM PHÁT CỦA VIỆT NAM GIAI ðOẠN 1986-2008.

Diễn biến lạm phát trong thời kỳ ñổi mới. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng ñến lạm phát Việt Nam giai ñoạn gần ñây. Ảnh hưởng của yếu tố tâm lý, kỳ vọng. Ảnh hưởng của sự thay ñổi sản lượng.

Ảnh hưởng của sốc giá thế giới. Tác ñộng của tăng trưởng tiền tệ. Tóm tắt chương 2.78 XÂY DỰNG MÔ HÌNH PHÂN TÍCH ðỘNG THÁI GIÁ CẢ - LẠM PHÁT VIỆT NAM GIAI ðOẠN GẦN ðÂY .1 Một số kinh nghiệm nghiên cứu về diễn biến giá cả - lạm phát theo tiếp cận mô hình. Một số nghiên cứu trên thế giới.

Một số nghiên cứu về diễn biến giá cả - lạm phát Việt Nam. Xây dựng mô hình phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát theo tiếp cận ñường Phillips. Xây dựng mô hình. Mô tả số liệu và thống kê các biến.

ðo lường khoảng chênh lệch sản lượng. Ước lượng mô hình và phân tích kết quả.3 Xây dựng mô hình phân tích ñộng thái giá cả - lạm phát theo tiếp cận mô hình kinh tế lượng ñơn biến. Mô hình ARIMA mùa vụ ñể dự báo lạm phát Việt Nam. Mô hình phục hồi trung bình phân tích ñộng thái giá cả.

Tóm tắt chương 3.115 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ.116 KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.119 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ðà CÔNG BỐ .120 TÀI LIỆU THAM KHẢO.128 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AD Tổng cầu (Agrregate Demand) AS Tổng cung (Agrregate Supply) BP Cán cân thanh toán (Balance of Payments) CPI Chỉ số giá tiêu dùng CSTK Chính sách tài khoá CSTT Chính sách tiền tệ EIA Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (Energy Information Administration) EUR ðồng Euro FED Cục dữ trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve System) GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) IMF Quỹ tiền tệ quốc tế (International Monetary Fund) M2 Bao gồm M1 cộng với các thoả thuận mua lại qua ñêm, ñô la Châu Âu, các quỹ hỗ tương trên thị trường tài chính, tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn NHNN Ngân hàng Nhà nước Việt Nam NHTM Ngân hàng Thương mại NHTW Ngân hàng Trung ương NSNN Ngân sách Nhà nước TCTK Tổng cục Thống kê TTTC Thị trường tài chính USD ðồng ñô la Mỹ VND ðồng Việt Nam WTO Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization) vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tỷ lệ lạm phát và tốc ñộ tăng trưởng GDP giai ñoạn 1986-2008 .2: Mục tiêu và thực tiễn của tỷ lệ tăng trưởng, lạm phát .3: Thay ñổi dự trữ ngoại hối của Việt Nam 2000-2006 .4: Tỷ phần M2/GDP của Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc.5: Kiểm ñịnh ADF về tính dừng của chuỗi lạm phát và tốc ñộ tăng M2 giai ñoạn 1995M1-2008M10 .6: Kiểm ñịnh nhân quả Granger quan hệ lạm phát và tốc ñộ tăng M2 giai ñoạn 1995M1-2008M10 .7: Kiểm ñịnh nhân quả Granger quan hệ lạm phát và tốc ñộ tăng M2 giai ñoạn 1995M1-2003M12 .1: Mô tả các biến cơ sở và ký hiệu sử dụng .2: Tóm tắt thống kê các biến giai ñoạn 1995Q1-2008Q3 .3: Hệ số tương quan của HPGAP và TGAP, giai ñoạn 1995-2008.4: Kiểm ñịnh tính dừng của các biến trong mô hình theo tiếp cận ñường Phillips .5: Ước lượng mô hình theo các ñộ dài trễ khác nhau.6: Dự báo lạm phát CPI quý I năm 2009.7: Kiểm ñịnh tính dừng của LCPI giai ñoạn 2004M01-2009M05 .8: Mô hình SARIMA(p,d,q)×(P, D, Q)s của LCPI.9: Dự báo lạm phát CPI tháng 6-9 năm 2009.10: Kiểm ñịnh DF của LCPI_VH.111 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Quan hệ lạm phát và tăng trưởng.2: Mô hình chi tiêu quá khả năng cung ứng .3: Chi phí tăng ñẩy giá lên cao .4: Mô hình lạm phát của Aukrust - EFO .1: Lạm phát và tăng trưởng Việt Nam giai ñoạn 1986-2008 .2: Lạm phát và tăng trưởng Việt Nam giai ñoạn 1992-2008 .3: Tỷ lệ lạm phát và tốc ñộ tăng trưởng GDP giai ñoạn 1986-1991.4: Tỷ lệ lạm phát và tốc ñộ tăng trưởng GDP giai ñoạn 1992-1998.5: Tỷ lệ lạm phát và tốc ñộ tăng trưởng GDP giai ñoạn 1999-2003.6: Tỷ lệ lạm phát và tốc ñộ tăng trưởng GDP giai ñoạn 2004-2008.7: Khoảng chênh lệch sản lượng giai ñoạn 1986-2008.8: Giá dầu thô trên thế giới trong giai ñoạn 1995-2008.9: Quan hệ giá dầu thế giới và lạm phát Việt Nam giai ñoạn 1995-2008.10: Tăng trưởng M2 của Việt Nam, Thái Lan và Trung Quốc giai ñoạn 1998-2007 .11: M2/GDP của Việt Nam giai ñoạn 1998-2007 .12: Lạm phát và tốc ñộ tăng M2 từ 1996-2007 .1: Khoảng chênh lệch sản lượng ước lượng theo HPGAP và TGAP .2: ðồ thị biến thiên của các biến trong mô hình theo tiếp cận ñường Phillips .3: Diễn biến chỉ số CPI giai ñoạn 1995-2008.4: Lược ñồ tương quan của LCPI (Correlogram of LCPI) .5: ðồ thị diễn biến chỉ số văn hoá thể thao giải trí .6: Lược ñồ tương quan của LCPI_VH.111 1 PHẦN MỞ ðẦU 1. Sự cần thiết của ñề tài Nghiên cứu lạm phát ñóng một vai trò quan trọng trong việc lựa chọn chính sách kinh tế vĩ mô. Lạm phát ñược kiềm chế trong một giới hạn phù hợp và dự báo trước không những không có hại mà còn giúp cho tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu lạm phát cao thì sẽ gây ra nhiều tổn thất cho phát triển kinh tế và mất ổn ñịnh xã hội.

Sau khi Việt Nam bắt ñầu thực hiện công cuộc ñổi mới năm 1986 ñến nay, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập WTO, nền kinh tế ñã từng bước chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường và càng hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới. Trong tiến trình ñó, việc ñiều hành chính sách kinh tế vĩ mô ñể kiểm soát lạm phát ngày càng phức tạp hơn và ñòi hỏi phải áp dụng các nguyên tắc khoa học, phù hợp theo diễn biến kinh tế từng giai ñoạn. Trong những năm 1986-1989 lạm phát ñều ở mức ba con số. Sang năm 1989, tỷ lệ lạm phát ñã giảm xuống còn hơn 34,7% nhờ thực hiện một số chính sách vĩ mô cơ bản.

Tuy nhiên, tỷ lệ này không ổn ñịnh nên lạm phát lại tăng lên 67% trong hai năm 1990- 1991. Từ năm 1992, Chính phủ Việt Nam thực hiện chính sách tài khoá, chính sách tiền tệ thận trọng. Chính sách lãi suất thực dương liên tục ñược duy trì. Các chính sách kinh tế vĩ mô trong giai ñoạn này thực sự ñã thành công trong việc kiềm chế và duy trì lạm phát ở mức thấp.

Sau giai ñoạn thiểu phát 1999-2003, từ năm 2004, mức giá chung lại tăng lên, nền kinh tế không còn thiểu phát. Lạm phát năm 2007 là 12,67%, năm 2008 là 19,89%. ðể có chính sách phù hợp thì phải tìm ñúng nguyên nhân lạm phát. Một số nghiên cứu thiên về quan ñiểm của phái trọng tiền 2 (monetarist), cho rằng tăng giá hiện nay là do tăng tiền và không có gì khác nhau giữa việc tăng giá vào những năm ñầu thập niên 80 so với hiện nay ([17], [25]).

Một số nghiên cứu khác thiên về trường phái cơ cấu cho rằng tăng giá hiện nay là do tăng chi phí sản xuất mà nó bắt nguồn từ yếu tố khách quan bên ngoài, việc tăng giá này chỉ nhất thời nên không cần phải có những chính sách cấp bách ([16], [30]). Từ các quan ñiểm trái ngược nhau có thể dẫn ñến các giải pháp rất khác nhau trong việc ñiều hành chính sách kinh tế vĩ mô. Do vậy, nghiên cứu về lạm phát là một vấn ñề tuy không phải mới nhưng rất phức tạp. ðể có những ñánh giá về diễn biến giá cả -lạm phát (ñộng thái giá cả - lạm phát) tốt hơn cần phải kết hợp cả nghiên cứu ñịnh tính và mô hình ñịnh lượng trong phân tích.

Vì sự quan trọng của kết hợp nghiên cứu ñịnh tính về lạm phát với ñịnh lượng ñể hoạch ñịnh và thực thi chính sách tiền tệ nên trong những năm gần ñây, các nghiên cứu về lạm phát trên thế giới ñã chú trọng kết hợp cả hai cách tiếp cận này. Một số nghiên cứu như Callen và Chang [42], Gerlach và Peng [49], Hendry [50],. ñã sử dụng mô hình hiệu chỉnh sai số ECM ñể nghiên cứu các yếu tố tác ñộng ñến lạm phát Trung Quốc, Ấn ðộ.