Luận án Tiến sĩ Luật học - Phân tích ảnh hưởng của Hiệp định thương mại tự do đối với quyền con người ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYÊN ANH ĐỨC LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HA NOI - 2021 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYEN ANH ĐỨC Chuyên ngành: Lí luận va lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số: 9380101.01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. HOÀNG THỊ KIM QUE 2. MAI VAN THANG HA NOI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Toi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các két quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khoa học khác.

Tác gid Nguyễn Anh Đức LOI CAM ON Dé hoàn thành được luận án này, em xin bày tỏ lòng biết on chân thành đến GS. Hoàng Thị Kim Qué, TS. Mai Văn Thang cùng với GS. Phạm Hong Thái và PGS.TS Vii Công Giao! Nhờ có sự hướng dan tận tình, tâm huyết của các Thây Cô, em mới có thể đạt đến kết quả này.

Em xin chân thành cảm ơn các Thay, Cô giáo, bạn học, đồng nghiệp đã thường xuyên quan tâm, góp ý, tạo diéu kiện giúp dé cho em trong suot qua trình thực hiện nghiên cứu này. Con xin cảm ơn đại Gia đình đã luôn hỗ trợ, động viên và đồng hành với con trong suốt quá trình nghiên cứu của mình! Đặc biết, xin cam ơn vợ Chu Dinh và con trai Việt Bách thân yêu! MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các từ viết tắt /06087. | Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN. Tinh hình nghiên cứu ở nước ngoài.

Những nghiên cứu về thương mại và việc bảo đảm các quyền CON IØƯỜII. Những nghiên cứu về các hiệp định thương mại tự do và việc bảo đảm quyền 0811340000007. Tinh hình nghiên cứu ở Việt NÑam. Những nghiên cứu về tác động của hội nhập kinh tế đối với các quyên, việc bảo đảm quyền ở Việt Nam.

Những nghiên cứu về quan hệ giữa các hiệp định thương mại tự do với các quyên, việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam. Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Câu hỏi nghiên cứu va Giả thuyết khoa hoc của luận án.

Cau hỏi nghiÊn CỨU. Giả thuyết khoa hỌc.----2-©5£©5£+S£+EE£EE£EESEEEEEEEEEEEEEEEEEEerkerkerkee 36 Kết luận Chương I.-- 2-2-5 SE2E2EESEE2EEEEEEEEEEEEEEE11211211 1111 TEcxe. 37 Chương 2: NHUNG VAN DE LÍ LUẬN VE TÁC ĐỘNG CUA HIỆP ĐỊNH THUONG MẠI TỰ DO DOI VỚI VIỆC BAO DAM QUYEN CON NGƯỜI. Khai quát về các hiệp định thương mại tự do.

Định nghĩa về hiệp định thương mai tự dO. Một số đặc điểm của các hiệp định thương mai tự do. Khai niệm quyền con người, bảo đảm quyền con người và mi liên hệ với các hiệp định thương mai tự do. Định nghĩa về quyền con người va bảo đảm quyén con người.

Khái lược về các yếu tố góp phần bảo đảm quyền con người. Một số lí thuyết tiếp cận của các quốc gia trong phát triển thương mại và bảo đảm quyền con người. Quá trình liên hệ giữa hiệp định thương mại tự do và việc bao đảm quyền con n8ườii.- ¿2 + s+s+k+cxt£k£EtEE£EEeEkerkerkerkerkeee 2. Cách thức và những khía cạnh tác động của các hiệp định thương mai tự do tới bảo đảm quyền con người.

Tác động của các hiệp định thương mai tự do tới bối cảnh thực tiễn của một số quyền con người. Tac động của các hiệp định thương mai tự do tới nhận thức của nhà nước và xây dựng pháp luật về bảo đảm quyền con người. Tác động của các hiệp định thương mai tự do tới thực hiện pháp luật nhằm bảo đảm các quyễhn.---- 2-2 52+ 22£22E£2£++£Ez£xerxersez Kết luận Chương 2. Chương 3: THỰC TIEN TÁC DONG CUA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MAI TỰ DO DOI VỚI VIỆC BAO DAM CÁC QUYEN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM.

Khái quát tác động của các hiệp định thương mại tự do đến việc bảo đảm quyền con người trong một số lĩnh vực ở Việt Nam. Tóm lược về quá trình Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do và một số cam kết điển hình. Những tác động làm thay đổi bối cảnh các quyền về kinh tế - 3. Những tác động làm thay đổi bối cảnh các quyền về văn hóa — xã hội.

Những tác động làm thay đổi bối cảnh các quyền dân sự - chính tri. Tác động của các hiệp định thương mại tự do tới nhận thức, xây dựng và thực thi pháp luật về bảo đảm quyền ở Việt Nam 103 3. Tác động của các hiệp định thương mai tự do tới nhận thức cua Nhà nước về bảo đảm quyÊn.- 2-2-2 2+E+EE+EE+EEzEezEerxersrree 104 3. Tác động của các hiệp định thương mai tự do tới xây dựng pháp luật về bảo đảm quyền.- 2-2 s5E+SE£EE££ESEE2EE2EEEEEEEErrkerkrrei 107 3.

Tac động của các hiệp định thương mai tự do tới thực hiện pháp luật về bảo đảm quyÈn.- 2-2222 ©5222xeEE2ExeEEeerxrrrrerkrrrrrred 119 Két Wud Chung c8 “. 126 Chương 4: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHAP NÂNG CAO HIỆU QUA CUA VIỆC BAO DAM QUYÈN CON NGƯỜI TRƯỚC TÁC ĐỘNG CUA CÁC HIỆP ĐỊNH THUONG MẠI TỰ DO O M1. Hai xu hướng bảo đảm quyền con người trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do trên thé giới. Những quan điểm định hướng về bảo đảm quyền con người trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do ở MP) ooo ee.

Phát triển các cơ chế bảo đảm quyền theo hướng phân cấp và phân hóa nhu cầu về bảo đảm QUYEN. Thúc đây sự tham gia tích cực của các chủ thé ngoài nhà nước, góp phan mở rộng dân chủ và nâng cao pháp quyên xã hội chủ nghia. Tích cực, chủ động tham gia có trách nhiệm vào việc bảo đảm quyền tương thích với tốc độ hội nhập quốc tế nhưng vẫn phải giữ đúng định hướng xã hội chủ nghĩa. Giải pháp nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con người trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do ở Việt Nam.

Nâng cao nhận thức cho các chủ thể liên quan về cách tiếp cận dựa trên quyên và các biện pháp ứng dụng. Cân bằng lại các chính sách phát triỀn. Các giải pháp hoàn thiện các cơ chế pháp lí về bảo đảm quyền Con người trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do. 2111111 1xx xe 157 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CONG BO LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN.---2- 5c cccccrresred 159 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHAO.ccceccceccecccscesseesesseesseeseseees 160 DANH MỤC CÁC TỪ VIET TAT CPTPP : Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương EU :_ Liên minh châu Âu EVFTA : Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu HĐTMTD : Hiệp định thương mại tự do ILO : T6 chức lao động quốc tế LHQ : Liên hiệp quốc NCS : Nghiên cứu sinh WTO : Tổ chức thương mại thế giới MO DAU Giới thiệu Mỗi quan tâm của thế giới về liên hệ giữa hoạt động kinh doanh - thương mại với quyền con người đã có những dấu ấn rõ rệt ké từ dau thế kỉ 21.

Thế nhưng, trong phạm vi hẹp của các hiệp định thương mại tự do (HĐTMTD), mối liên hệ với các quyền con người mới chỉ được chú trọng từ thập niên 2010 trở lại đây và ngày càng được quan tâm. Diễn biến này có lan tỏa tới Việt Nam với vị thế của một quốc gia có độ mở thương mại lớn, cho nên cũng đã có một số nghiên cứu ở Việt Nam về chủ đề này. Dù vậy, những nghiên cứu đó còn tập trung theo một số ngành kinh tế trọng điểm là thế mạnh của ngoại thương như dệt may, da giày,. mà chỉ có rất ít các nghiên cứu tiếp cận đánh giá tác động đối với các quyên, và càng ít hơn những nghiên cứu đánh giá về bảo đảm quyền trước tác động của các hiệp định thương mại tự do.

Việc đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do trên cách tiếp cận về kinh tế (như tác động về mức thu nhập, tốc độ tăng trưởng, khả năng đáp ứng dich vụ y tế, .) đã được tiến hành từ lâu trên thế giới. Nhưng xét cho cùng, những thay đôi về kinh tế, môi trường hay xã hội có diễn ra thế nào thì chủ thé cuối cùng được hưởng hoặc hứng chịu những thay đổi đó đều là con người, và không hoàn toàn giống nhau giữa các nhóm. Vì thế, xu hướng đánh giá các tác động đối với con người dan nổi lên, chuyên sâu hơn với những đánh giá tác động về bình dang giới, tác động đối với trẻ em, tác động đối với sức khỏe con ngudi,. Dù vậy, hầu hết các nghiên cứu vẫn đánh giá trực tiếp về tác động của các hiệp định thương mại tới một số quyền con người, qua đó có đôi phần đánh giá về việc bảo đảm quyền.

Luận án này không tiếp cận theo hướng đánh giá tác động trực tiếp đối với các quyền, mà đánh giá việc bảo đảm các quyền con người ở Việt Nam dựa trên phân tích những tác động điển hình từ các hiệp định thương mai tự do đối với các yếu tổ bảo đảm quyền. Trên cơ sở nghiên cứu những thay đổi về pháp luật, thực hiện pháp luật, luận án giúp chứng minh giả thuyết là các hiệp định thương mại tự do có tác động hai chiều đối với việc bảo đảm các quyền, những tác động đó đã được Việt Nam xem xét và cân nhắc trong quá trình đàm phán, kí kết các hiệp định thương mại tự do. Mặc dù vậy, Việt Nam cần cách tiếp cận phù hợp hơn và một số biện pháp hữu hiệu, bền vững để bảo đảm các quyền con người trước những tác động của các hiệp định thương mại tự do. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Khi kết thúc thế kỷ 20, Việt Nam còn là một nước chậm phát triển và còn thiếu kinh nghiệm trong hợp tác kinh tế quốc tế.

Với phương châm đón đầu những thành tựu kinh tế, cũng như khoa học công nghệ tiến tiến, nhà nước Việt Nam đã thiết lập được nhiều mối quan hệ trên tất cả các lĩnh vực với hầu hết các quốc gia trên thế giới. Những thành công hội nhập đã mở ra vận hội mới cho sự phát triển của đất nước mà rõ ràng nhất là những thay đôi về kinh tế, thương mại, từng bước góp phần nâng cao các điều kiện sống của người dân, nâng cao khả năng thụ hưởng các quyền. Chia khóa dé có được những tiến bộ như đã thấy là việc hội nhập quốc tế thông qua các diễn đàn thương mại, các hiệp định thương mại tự do.