Luận án hợp đồng thương mại dịch vụ & giải quyết tranh chấp Việt Nam - Hà Công Anh Bảo, ĐH Ngoại Thương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM Ngành: KINH DOANH HÀ CÔNG ANH BẢO Hà Nội – năm 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM Ngành : Kinh doanh Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh Mã số : 62.02 HÀ CÔNG ANH BẢO Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS, TS NGUYỄN THỊ MƠ Hà Nội – năm 2015 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án không trùng lặp và chưa từng được công bố ở các công trình nghiên cứu trước đó. Tác giả luận án ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI. iv DANH MỤC BẢNG BIỂU, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ. vi PHẦN MỞ ĐẦU. 1 PHẦN A: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ HƢỚNG TIẾP CẬN CỦA ĐỀ TÀI. 16 PHẦN B: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ.

Những vấn đề lý luận về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ và tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ.

Các phƣơng thức giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Những yếu tố tác động đến việc giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ của doanh nghiệp. Đánh giá tác động của việc giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Những tác động tích cực.

Những tác động tiêu cực. 62 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG KÝ KẾT, THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ Ở VIỆT NAM. Thực trạng ký kết, thực hiện hợp đồng thƣơng mại dịch vụ ở Việt Nam. Số lƣợng các hợp đồng thƣơng mại dịch vụ ngày càng tăng.

Hợp đồng thƣơng mại dịch vụ quốc tế gia tăng về số lƣợng và giá trị. Nhiều hợp đồng thƣơng mại dịch vụ phức tạp đƣợc ký kết và thực hiện. Thực trạng giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ tại Việt Nam. Giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ thông qua thƣơng lƣợng và hòa giải.

Giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ tại tòa án. Giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ bằng trọng tài thƣơng mại. Đánh giá về thực trạng ký kết, thực hiện hợp đồng thƣơng mại dịch vụ và giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ ở Việt Nam. Những thuận lợi và kết quả.

Những khó khăn, bất cập và nguyên nhân. Phân tích một số vụ tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. 105 Chƣơng 3 GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ ĐỂ DOANH NGHIỆP VIỆT NAM GIẢI QUYẾT THÀNH CÔNG CÁC TRANH CHẤP VỀ HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ. Dự báo về sự gia tăng các tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ tại Việt Nam trong thời gian tới.

Số liệu dự báo. Các giải pháp đối với doanh nghiệp. Nhóm giải pháp về việc ký kết hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Nhóm giải pháp về thực hiện hợp đồng thƣơng mại dịch vụ.

Nhóm giải pháp về giải quyết tranh chấp hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. Nhóm giải pháp khác. Một số kiến nghị. Đối với Nhà nƣớc.

Đối với tòa án kinh tế. Đối với các trung tâm trọng tài thƣơng mại. 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

164 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI Danh mục viết tắt bằng tiếng Anh Từ viết tắt Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Association of Southeast Asian Hiệp hội các nƣớc Đông Nam ASEAN Nations Á Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu APEC Cooperation Á – Thái Bình Dƣơng Giải quyết tranh chấp đƣợc lựa ADR Alternative Dispute Resolution chọn BTA Bilateral Trade Agreement Hiệp định Thƣơng mại Song VN-HK Vietnam – USA phƣơng Việt Nam – Hoa Kỳ FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thƣơng mại Tự do Hiệp định General Agreement on Trade in Hiệp định chung về Thƣơng GATS Services mại Dịch vụ GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Hiệp định về Các biện pháp Hiệp định Agreement on Trade-Related Đầu tƣ liên quan đến Thƣơng TRIMS Investment Measures mại IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế ITC International Trade Centre Trung tâm Thƣơng mại Quốc tế Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Development Kinh tế Bộ luật Thƣơng mại Thống UCC Uniform Commerce Code nhất của Hoa kỳ United Nations Commission on Ủy ban Liên Hợp Quốc về UNCITRAL International Trade Law Luật Thƣơng mại Quốc Tế Vietnam International Trung tâm Trọng tài Quốc tế VIAC Arbitration Center Việt Nam World Intellectual Property Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế WIPO Organization giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thƣơng mại Thế giới v Danh mục viết tắt tiếng Việt Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ BLDS Bộ luật Dân sự NCS Nghiên cứu sinh DN Doanh nghiệp DNTN Doanh nghiệp Tƣ nhân DNVN Doanh nghiệp Việt Nam HĐKD Hoạt động kinh doanh HĐTMDV Hợp đồng thƣơng mại dịch vụ HĐTT Hội đồng trọng tài MBHH Mua bán hàng hóa TAND Tòa án Nhân dân TMDV Thƣơng mại dịch vụ TMHH Thƣơng mại hàng hóa TTTM Trọng tài thƣơng mại TTDS Tố tụng Dân sự VN Việt Nam vi DANH MỤC BẢNG BIỂU, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng biểu Bảng 2- 1: Số lƣợng các vụ tranh chấp về thƣơng mại đƣợc giải quyết tại tòa sơ thẩm trong giai đoạn 2008-2012. 79 Bảng 2- 2: Số lƣợng các tranh chấp về thƣơng mại đƣợc giải quyết tại tòa án phúc thẩm trong giai đoạn 2008-2012. 80 Bảng 2- 3: Số lƣợng các vụ tranh chấp về thƣơng mại đƣợc giải quyết theo thủ tục giám đốc thẩm trong giai đoạn 2008-2012. Số vụ tranh chấp tại các trung tâm trọng tài ở Việt Nam.

97 Bảng 3- 1 Tình hình xuất nhập khẩu dịch vụ Việt Nam từ năm 2005 - 2013. 115 Bảng 3- 2 Chỉ tiêu dự báo phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2015. 116 Bảng 3- 3 Các mục tiêu thƣơng mại dịch vụ của Việt Nam. 117 Bảng 3- 4 Sự khác nhau giữa hợp đồng TMHH và hợp đồng TMDV.

124 Đồ thị Đồ thị 2- 1: Số lƣợng vụ tranh chấp về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ đƣợc giải quyết tại tòa án sơ cấp giai đoạn 2008-2012. 81 Biểu đồ Biều đồ 2- 1: Cách thức doanh nghiệp thực hiện trung gian, hòa giải. 72 Biều đồ 2- 2: Thời gian bắt đầu và kết thúc việc giải quyết tranh chấp về hợp đồng thƣơng tại dịch vụ tại Tòa án. 86 Biều đồ 2- 3 Các loại hình tranh chấp đƣợc giải quyết tại VIAC từ 1993-2013.

Số vụ tranh chấp tại VIAC. 92 Biều đồ 2- 5: Sự khác biệt giữa hợp đồng thƣơng mại dịch vụ và hợp đồng thƣơng mại hàng hóa. 98 Biều đồ 2- 6: Hình thức ký kết hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. 99 Biều đồ 2- 7: Tình hình xây dựng hợp đồng mẫu về hợp đồng thƣơng mại dịch vụ.

100 Biều đồ 2- 8: Bộ phận pháp chế của doanh nghiệp. 102 Biều đồ 2- 9: Cách thức soạn thảo hợp đồng của doanh nghiệp. 103 Biều đồ 2- 10: Những điều khoản thƣờng xảy ra tranh chấp. 104 Biều đồ 2- 11: Số vụ tranh chấp về hợp đồng TMDV mà doanh nghiệp tham gia.

104 Sơ đồ Sơ đồ 3- 1: Những bƣớc đàm phán và ký kết hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. 120 Sơ đồ 3- 2: Mô hình quản lý hợp đồng thƣơng mại dịch vụ. 126 Sơ đồ 3- 3: Các bƣớc doanh nghiệp cần làm khi tham gia vào tranh chấp. 131 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, cùng với tiến trình mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, thƣơng mại dịch vụ (TMDV) của Việt Nam (VN) đã có những bƣớc phát triển mạnh mẽ. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê trong năm 2013 dù GDP nƣớc ta chỉ tăng trƣởng 5,42% nhƣng ngành TMDV lại tăng 6,56% (Tổng cục thống kê, 2014). Điều đó cho thấy TMDV ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Để đáp ứng yêu cầu của ngƣời sử dụng dịch vụ, các hợp đồng dịch vụ đã đƣợc ký kết nhằm tạo cơ sở pháp lý để các bên qui định quyền và nghĩa vụ đối với nhau.

Dịch vụ càng phát triển, nhu cầu của con ngƣời cùng các đòi hỏi về chất lƣợng dịch vụ, giá cả và phƣơng thức trao đổi dịch vụ … cũng ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp. Từ nhận thức cho rằng dịch vụ chỉ mang tính dân sự, giờ đây giá trị thƣơng mại của dịch vụ gia tăng, dẫn đến nhận thức mới về mục đích của dịch vụ: Dịch vụ mang tính thƣơng mại. Cùng với hàng hóa hữu hình, dịch vụ với ý nghĩa là hàng hóa vô hình đã đƣợc đem ra thị trƣờng để trao đổi, mua bán nhằm mục đích sinh lợi. TMDV ra đời và phát triển đã tạo cơ sở để doanh nghiệp (DN) đa dạng hóa các hình thức và phƣơng thức kinh doanh.

Để quản lý hoạt động kinh doanh (HĐKD) dịch vụ, các DN đã sử dụng hợp đồng thƣơng mại dịch vụ (HĐTMDV) nhƣ một phƣơng tiện hữu hiệu để mở rộng thị trƣờng, phát triển thƣơng hiệu và đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy số lƣợng các HĐTMDV gia tăng dẫn đến tranh chấp phát sinh từ loại hình hợp đồng này cũng ngày càng đa dạng và phức tạp. Điều này đã đặt các DNVN trƣớc nhiều khó khăn: Hàng loạt các vụ tranh chấp về hợp đồng xây dựng, về hợp đồng vận chuyển hàng hóa, về hợp đồng dịch vụ logistics v.