Luận án thạc sĩ luật học về quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Trần Văn Sơn PL PO PAT (UP NI ty i by] aye YIi li bit Ae QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHAT TRONG LUẬT HINH SỰ VIET NAM Chuyén nganh : Luat Hinh su.14 Người hướng dẫn khoa học : PGS, PTS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngoc Hòa, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Ha Nội. HA NOI, 1996 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU CHUONG | : NHUNG VẤN DE CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHAT 1. Ý nghĩa của quyết định hình phạt 1. Lịch sử lap pháp hình sự Việt Nam về chế định quyết định hình phạt 1.

Các nguyên tác quyết định hình phạt CHƯƠNG 2: CÁC CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT 25 2. Căn cứ thứ nhất - Các quy định của Bộ Luật Hình sự 24 2. Căn cứ thứ hai - Tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm 29 2. Căn cứ thứ ba - Nhân thân người phạm tội be 2.- Can cứ thứ tư - Các tình tiết tang nặng, giảm nhe trách nhiệm 35 hình sự CHƯƠNG 3 : QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG CÁC TRƯỜNG aol HỢP ĐẶC BIỆT 3.

Quyết định hình phạt nhẹ hơn luật quy định 3. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội 62 3. Quyết định hình phạt trong trường hợp có nhiều bản án 71 3. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, 85 phạm tội chưa đạt 3.

Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm 90 3. Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội oY KẾT LUẬN 102 HOÀN THÀNH LUẬN ÁN NÀY TÔI XIN BÀY TỎ LÒNG BIẾT ƠN : THẦY NGUYEN NGOC HOA, PHO GIÁO SƯ, PHO TIẾN SY, NHÀ GIAO UU TÚ, PHO HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI, THAY TRAN DINH NHA, PHO TIẾN SY LUẬT HOC, PHO VỤ TRƯỞNG VỤ PHAP CHE, BO NỘI VU; THAY TRAN VĂN ĐỘ, PHO TIEN SY LUAT HỌC, THAM PHAN TOA AN QUAN SỰ TRUNG UONG; THẦY KI£U DINH THU, PHO GIÁO SU, PHO TIEN SY LUAT HOC, PHO CHU NHIEM KHOA LUAT, TRUONG DAI HOC AN NINH NHAN DAN; CO LE THI SON, PHO TIEN SY LUẬT HOC, PHO HIỆU TRƯỞNG TRUONG DAI HỌC LUAT HÀ NỘI; THẦY VÕ KHÁNH VINH, PHÓ TIẾN SỸ LUẬT HỌC, VIỆN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUAT; CÁC CÁC THAY, CÔ GIÁO ĐÃ THAM GIA GIẢNG DẠY LỚP CAO HỌC LUẬT KHÓA I VÀ CÁC BẠN ĐỒNG NGHIỆP. QUA ĐÂY TÔI CŨNG XIN CÁM ƠN CÁC CƠ QUAN : TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO, VIEN KIEM SÁT NHÂN DAN TOI CAO, TOA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI, TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN BA ĐÌNH, VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT, BỘ TƯ PHÁP, THƯ VIEN QUOC GIA ĐÃ GIÚP TÔI THỰC HIỆN LUẬN ÁN NÀY. PHẦN MỞ ĐẦU Tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực đã và đang tổn tại trong xã hội nước ta.

Việc đấu tranh phòng, chống tội phạm để bao vệ lợi ích của minh và duy trì trật tự xã hội là nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước ta. Pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng là một trong những công cụ chủ yếu mà Nhà nước dùng để đấu tranh phòng, chống tội phạm. Bằng việc xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm và qui định hình phạt đối với người thực hiện tội phạm ấy, Bộ luật hình sự đã tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt kẻ phạm tội và không để oan người vô tội. Trong quá trỉnh áp dung pháp luật hình sự để xử lý người phạm tội thì giai đoạn quyết định hình phạt là một giai đoạn rất quan trọng trong quá trình xét xử của Tòa án.

Bởi vì mục đích của việc Nhà nước áp dụng hình phạt đối với người phạm tội là nhằm cải tạo, giáo dục người bị kết án trở thành người có ích cho xã hội, phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung. Do đó nếu Tòa án quyết định một hình phạt đúng pháp luật, công bằng, nghiêm minh và hợp lý sé tạo tiền dé và điều kiện cho việc đạt được mục đích của hình phat. Ngược lại nếu Tòa án quyết định một hinh phạt khong đúng pháp luật, không công bằng, không hợp lý thì không có khả năng đạt được mục đích của hình phạt. Chính vi vai trò quan trong của giai đoạn quyết định hình phạt như đã nói ở trên cho nên việc nghiên cứu vấn đề quyết định hình phạt là một trong những nhiệm vụ quan trọng của khoa học luật hình sự.

Việc nghiên cứu làm sáng tổ tiene van đề lý luận về quyết định hình phat sé là cơ sở khoa hoc cho quá trình xây dung va áp dụng pháp luật hình sự về vấn đề quyết định hình phạt. Hiện nay tình hình nghiên cứu, thực tiễn 4p dung và những qui định của Bộ luật hình sự về vấn dé quyết định hình phat đang có những tồn tại sau đây: Về luật thực định: Bộ luật hình sự được Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/1986. Qua hơn 10 năm thi hành, Bộ luật hình sự đã phát huy được tác dụng to lớn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội i) phạm. Trong tinh hình hiện nay, trước những thay đổi về kinh tế- xã hội va trước những diễn biến phức tạp của tình hình tội phạm và đặc biệt là yêu cầu của công tác đấu tranh chống tham nhũng, buôn lậu thi một số qui định của Bộ luật hình sự nói chung và các qui định về vấn đề quyết định hinh phạt nói riêng to ra bất cập, không phù hợp với thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Do đó một yêu cầu đặt ra là các quy định của Bộ luật hình sự nói chung và các quy định về quyết định hình phạt nói riêng phải được nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung kịp thời nhằm đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn. Về thực tiễn áp dụng : Trong thực tiễn 4p dụng pháp luật hình sự khi quyết định hình phạt cho thấy hình phạt trong một số bản án mà Tòa án đã tuyên cho kẻ phạm tội không tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm và nhân thân người phạm tội, do nhận thức về những qui định của luật hình sự về quyết định hinh phạt chưa đúng và chưa thống nhất. Nhất là việc quyết định hình phạt trong những trường hợp đặc biệt như: Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, đồng phạm; quyết định hình phạt nhẹ hơn luật quy định; quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội và trong trường hợp có nhiều bản án; quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội. Trong những trường hop này việc quyết định hình phat còn có sai lầm hoặc vận dụng không thống nhất do chưa hiểu đúng nội dung và tinh thần của luật hoặc do nhận thức còn khác nhau về cùng một vấn đề.

Những sai lầm trong quá trình áp dụng pháp luật hình sự khi quyết định hình phạt trong thực tiễn nói trên còn có nguyên nhân là nhiều vấn đề từ thực tiễn nảy sinh mà công tác nghiên cứu lý luận và luật thực định chưa dap ứng được kip thời. Tình hình nghiên cứu: Mặc dù vấn đề quyết định hình phạt đã dược nghiên cứu và đề cập ở khá nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành về khoa học pháp lý và một số sách chuyên khảo, song vấn đề quyết định hình phạt vẫn chưa được nghiên cứu một các đầy đủ, toàn điện và có hệ thống. Một số vấn đề lý luận về quyết định hình phạt phải được nghiên cứu sâu mới dap ứng được những đòi hỏi và yêu cầu của việc xây dựng, hoàn thiện và 4p dụng pháp luật hình sự về vấn đề quyết định hình phạt. Qúa trình phát triển của xã hội là quá trình vận động thay đổi, phát triển không ngừng, do đó diễn biến của tình hình phạm tội và thực tiễn của công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm đã nảy sinh và đặt ra nhiều vấn đề mới đòi hỏi phải được nghiên cứu, làm sang to về phương diện lý luận để làm cơ sở cho việc áp dụng pháp luật hình sự và hoàn thiện luật thực định.

Từ những tồn tại nêu trên về cả ba phương diện: Luật thực định, thực tiễn ấp dung và tình hình nghiên cứu cho thấy vấn dé quyết định hình phạt phải được nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện, có hệ thống trên cả bình diện rộng và sâu. Đây cũng là lý do dẫn đến việc tôi chọn dé tài " Quyết định hình phat trong luật hình sự Việt Nam” làm đề tài cho luận án Thạc sỹ luật học của mình Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về quyết định hình phạt, làm sáng tỏ những qui định hiện hành của Bộ luật hình sự về quyết định hình phạt. Bước đầu tác giả tập chung nghiên cứu, lý giải, đưa ra ý kiến của của mình về một số vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của dé tài còn có ý kiến khác nhau. Quá trình thực hiện dé tài tác giả cũng sẽ nghiên cứu, khảo sat thực tế, qua đó có có sự đánh giá ở mức độ nhất định hiệu quả thực tế các qui định của Bộ luật hình sự về quyết định hình phạt, từ đó đưa ra những kiến nghị sửa đổi, bổ sung.

Quyết định hình phạt là một vấn đề lớn trong khoa học luật hình sự, do đó bước đầu luận án chỉ nghiên cứu và giải quyết những vấn dé sau đây: Khái niệm, ý nghĩa của chế định quyết định hình phạt; lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt; các nguyên tắc quyết định hình phạt; các căn cứ quyết định hình phạt; quyết định hình phạt trong các trường hợp đặc biệt bao gồm: Quyết định hinh phạt nhẹ hơn luật quy định, quyết định hình phạt trường hợp phạm nhiều tội, quyết định hình phạt trong trường hợp có nhiều bản án, quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm, quyết định hình phạt đố: với người chưa thành niên phạm tội. Cơ sở phương pháp luận của đề tài luận án là các luận điểm của Triết học Mac-Lé nin về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Trong quá trình nghiên cứu đề tài tác giả dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin và của Dang Cong sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật và chính sách hinh sự của Nhà nước ta.