Luận án tiến sĩ Trần Mạnh Đạt: Tội kinh doanh trái phép kinh tế thị trường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRAN MANH DAT - TỘI KINH DOANH TRÁI PHÉP | TRONG DIEU KIÊN KINH TẾ THỊ TRUONG 0 VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số : 5.14 - THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HA NOI PHONG GV _ 6Ÿ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Ngọc Hoà 2. Lê Thị Sơn Hà Nội - 2003 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Mạnh Đạt MUC LUC Mo đầu Chương I Tinh hình, nguyên nhân, điều kiện của tội kinh doanh trái phép trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam 1. Tình hình tội kinh doanh trái phép 1. Khái quát đặc điển nên kinh tế thị trường từ năm 1991 đến năm 2001 và khả nang tác động lên tình hình tội kinh doanh trái phép 1 dd.

Thực trạng tội kinh doanh trái phép 12 1. Diễn biến (động thái) của tình hình tội kinh doanh trái phép 27 1. Cơ cấu và tính chất của tình hình tội kinh doanh trái phép 34 1. Nhân thân người phạm tội kinh doanh trái phép 43 Lads Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội kinh doanh trái 49 phép Ids Nguyên nhân và điều kiện thuộc về tâm lý xã hội 51 122 Nguyên nhân và điều kiện về kinh tế-xã hội 55 1.

Nguyên nhân và điều kiện liên quan đến quản lý nhà nước 58 1. Nguyên nhân và điều kiện liên quan đến chính sách, pháp 62 luật 125. Nguyên nhân và điêu kiện liên quan đến công tác phát hiện, 69 xử lý vi phạm, tội phạm 1. Nguyên nhân và điều kiện liên quan đến công tác phổ biến, 73 tuyên truyền, giáo dục pháp luật.

Chuong 2 Tội kinh doanh trái phép trong luật hình sự Việt Nam 77 2. Khái quát lịch sử các quy định về tội kinh doanh trái phép 77 trước khi có Bộ luật hình sự năm 1999 2. Quy định về tội kinh doanh trái phép trong thời kỳ phong 77 kiến và Pháp thuộc 2. Quy định về tội kinh doanh trái phép trong thời kỳ thực hiện 79 nên kinh tế kếhoạch hoá, tập trung, bao cấp ae Các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội kinh 86 doanh trái phép 2.

Khái niệm về tội kinh doanh trái phép 86 2. Các dấu hiệu pháp lý của tội kinh doanh trái phép 92 2. Các hình phạt đốt với tội kinh doanh trái phép 116 3 Chương Các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội kinh doanh trái phép trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay 133 3. Dự báo tình hình tội kinh doanh trái phép trong thời gian tới 133 3.

Tác động của nền kinh tế thị trường và một số yếu tố khác 134 lên tình hình tội kinh doanh trái phép trong thời gian tới Bld, Dự báo tình hình tội kinh doanh trái phép 138 Bide Những định hướng, quan điểm chủ yếu về đấu tranh phòng, 139 chống tội kinh doanh trái phép. Cơ sở cho việc xây dựng định hướng, quan điển nâng cao 139 hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội kinh doanh trái phép cÐY XÃ Những định hướng, quan điểm chủ yếu về đấu tranh phòng, 144 chống tội kinh doanh trái pháp 3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội 145 kinh doanh trái phép. Bed; Các giải pháp về kinh tế - xã hội 146 3.

Các giải pháp về quản lý 149 3. Các giải pháp về chính sách, pháp luật 155 3. Các giải pháp về phát hiện, xử lý vi phạm, tội phạm 167 3. Các giải pháp về phổ biến, tuyên truyền, giáo dục pháp luật 173 Kết luận 182 Những công trình nghiên cứu liên quan đến luận án đã được công bố 187 Danh mục tài liệu tham khảo 188 Phụ lục 197 NHỮNG CHỮ VIET TAT TRONG LUẬN AN CHLB : Cộng hoa liên bang CHND : Cộng hoà nhân dân CNXH : Chủ nghĩa xã hội : Nhà xuất bản TAND : Toà án nhân dân TTHS : Tố tụng hình sự VKSND : Viện kiểm sát nhân dân : Xã hội chủ nghĩa 1.

Tính cấp thiết của đề tài Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986) của Đảng, với đường lối kinh tế mới, nước ta từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, dần dần thay thế nền kinh tế kế hoạch, tập trung, bao cấp trước đây. Các hoạt động kinh doanh như đầu tư, sản xuất, buôn bán và dịch vụ được Đảng, Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện phát triển. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định, cần "khơi dậy nguồn lực to lớn trong dân, cổ vũ các nhà kinh doanh và mọi người dân ra sức làm giàu cho mình và cho đất nước" [25, tr. Công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã và đang đưa lại những kết quả tích cực, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần đối với các tầng lớp nhân dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực do đổi mới đem lại, nền kinh tế thị trường cũng nảy sinh một số vấn đề tiếu cực, ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả của quá trình cải cách, trong đó có tình hình tội kinh doanh trái phép. Tội phạm này gây ra cho xã hội những hậu quả nghiêm trọng, như xâm phạm tới quyền lợi chính đáng của cá nhân, tổ chức; góp phần làm giảm nguồn thu của Nhà nước; làm xấu đi môi trường kinh doanh, kìm hãm sự phát triển kinh tế; gây khó khăn cho công tác quản lý, là mầm mống tạo ra sự khủng hoảng và dẫn tới mất ổn định xã hội. Tình hình tội kinh doanh trái phép trở thành một trong những nguy cơ, thách thức, cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương phát triển kinh tế mà Đảng, Nhà nước đề ra, đặc biệt là chủ trương khuyến khích mọi cá nhân, tổ chức kinh doanh làm giàu chính đáng. Tình hình tội kinh doanh trái phép trong 11 năm qua (1991-2001) điễn ra khá phổ biến và phức tạp, tăng mạnh vào năm 1995, tới 1.250% về số vụ và 1.533,3% về số bị cáo so với năm 1991, và giảm dần vào các năm gần đây, như từ năm 1998 đến năm 2001, trung bình mỗi năm giảm khoảng 200% về số vụ.

[72] song nhìn chung chưa ổn định. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ "tội phạm kinh tế. tuy có giảm nhưng chưa cơ ban, vững chắc" [25, tr. Bộ luật hình sự năm 1999 được Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 21/12/1999 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2000, trên cơ sở sửa đổi, bổ sung cơ bản, toàn diện Bộ luật hình sự năm 1985, đặc biệt là Chương các tội phạm về kinh tế, trong đó có tội kinh doanh trái phép.

Việc tìm hiểu các quy định đối với tội kinh doanh trái phép cũng như các quy định khác của Bộ luật hình sự mới là vấn đề được xã hội quan tâm. Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tội kinh doanh trái phép, một mặt, góp phần nghiêm trị những hành vi xâm phạm tới trật tự quản lý của Nhà nước trên lĩnh vực kinh doanh, mặt khác, cũng thấy được giới hạn cần trừng trị bằng biện pháp pháp luật hình sự đối với hành vi kinh doanh trái phép trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, nhằm tiếp tuc tạo điều kiện, thúc đẩy các hoạt động kinh doanh, để "huy động tối đa mọi nguồn lực, tạo sức bật mới cho phát triển sản xuất, kinh doanh của mọi thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau" [25, tr. Đảng và Nhà nước ta luôn luôn để ra và áp dụng nhiều biện pháp để ngăn chặn tình hình tội kinh doanh trái phép cũng như đối với các tội phạm khác. Do đó, nghiên cứu đưa ra các giải pháp góp phần xử lý nghiêm minh hành vi kinh doanh trái phép, tội kinh doanh trái phép là đòi hỏi khách quan của toàn xã hội.

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài "tội kinh doanh trái phép trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam" mang tính cấp thiết không những về mặt lý luận mà còn là đòi hỏi của thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống đối với tội phạm này trong giai đoạn hiện nay cũng như trong thời gian sắp tới. Tình hình nghiên cứu Trong thời gian qua, ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu về tội kinh doanh trái phép. Sau Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép ngày 30/06/1982 có cuốn “Tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép” của tác giả Vũ Thiện Kim, NXB Pháp lý, năm 1983. Ở đây, lần đầu tiên tội kinh doanh trái phép được nghiên cứu khá công phu cùng với nhiều tội phạm kinh tế khác quy định trong Pháp lệnh này.

Sau Bộ luật hình sự năm 1985 ban hành, tội kinh doanh trái phép được đề cập nhiều hơn trong các giáo trình của một số trường đại học, một số sách, đề tài nghiên cứu và tạp chí chuyên ngành như Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm) năm 1997 của Trường Đại học Luật Hà Nội; cuốn Bình luận khoa học Bộ luật hình sự của Viện nghiên cứu khoa học Pháp lý, NXB Chính trị Quốc gia, năm 1987 (tái bản năm 1992, 1997); cuốn Luật hình sự Việt Nam - Những vấn dé lý luận và thực tiễn của Trường Dai học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, năm 1997; đề tài khoa học cấp Bộ “Một số vấn đề lý luận, thực tiễn phục vụ xây dựng Bộ luật hình sự (sửa đổi)”, mã số 95- 98-107/ĐT do Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý chủ trì, nghiệm thu năm 1998; bài "Một số vấn đề bổ sung, sửa đổi Chương các tội phạm kinh tế của Bộ luật hình su" của TS. Nguyễn Văn Hiện, Thông tin khoa học pháp lý, Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý, năm 1998. Các công trình nghiên cứu trên đây đều nằm trong bối cảnh của cơ chế cũ và cũng chi mới dừng ở từng khía cạnh, từng vấn đề riêng rẽ của tội kinh doanh trái phép theo Bộ luật hình sự năm 1985.