Luận án thạc sĩ luật học về phúc thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam

- BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỞNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Phan Thị Thanh Mai PHÚC THẤM: TRONG TO TUNG HINH SU VIỆT NAM CHUYEN NGANH: Luật hình su MÃ SỐ: 50514 es NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: PTS. LUAT HOC NGUYEN VAN TUAN ÂN AN THAC SỸ : HÀ NỘI - 1998 MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 11 Khái niệm phúc thấm 1.1 Tính chất của phúc thẩm - 1.2 'Đối tượng của phúc thẩm 11 1.3 Căn cứ để tiến hành phúc thẩm 13 1.4 Mục đích của phúc thẩm 14 1.2 Sự hình thành và phát triển các quy phạm pháp luật về phúc thẩm trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam CHƯƠNG 2 23 NHỮNG QUY ĐỊNH CƠ BẢN CUA PHÁP LUẬT HIỆN ` * 2 + a HANH VE THU TUC PHUC THAM 2.1 Khang cáo, kháng nghị phúc thẩm 23 2.1 'Chủ thể của quyền kháng cáo, kháng nghị Zo sân L sổ Thủ tục và thời hạn kháng nghị 26 2.3 \Thong báo về việc kháng cáo, kháng nghị và hau qua 20 của việc kháng cáo, kháng nghị »2.4 Bổ sung, thay đổi, rút kháng cáo, kháng nghị 31 VĂN J H Xét xử theo thủ tục phúc thẩm 38 2.1 Phạm vi xét xử phúc thẩm - 38 2732 Thời hạn xét xử phúc thẩm 40 2.3 Thành phần hội đồng xét xử phúc thẩm 42 2.4 Những người tham gia phiên tòa phúc thẩm 44 2.5 Thủ tục phiên tòa phúc thẩm - 50 2.3 Quyền hạn của Tòa án cấp phúc thẩm 51 2.1 Bác kháng cáo, kháng nghị và giữ nguyên bản án sơ 52 thẩm 2.2 Sửa bản án sơ thẩm 52 2.3 € Hủy bản án sơ thẩm để điều tra, xét xử lại 58 2.4 | Hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án Me 61 - CHƯƠNG 3 THUC TIÊN ÁP DUNG CÁC QUY ĐỊNH CUA LUẬT 63 TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ PHÚC THẤM VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG ; HINH SU VỀ PHÚC THẤM 3.1 Thực tiễn áp dung những quy định của luật tố 63 tụng hình sự về phúc thẩm 3.2 Những kiến nghị về hoàn thiện những quy định 71 của pháp luật tố tụng hình sự về phúc thẩm SN 32.1 | Những kiến nghị hoàn thiện những quy định của luật 16 tung hình sự về kháng cáo, kháng nghị 3.2 _ Những kiến nghị hoàn thiện những quy định của luật 79 tố tụng hình sự về phạm vi xét xử phúc thẩm và phiên tòa xét xử phúc thẩm 3. Những kiến nghị về quyền hạn của Tòa án cấp phúc 89 thẩm 100 PHẦN KẾT LUẬN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài và tình hình nghiên cứu : Phúc thẩm là một giai đoạn quan trọng trong tố tụng hình sự.

Việc quy định đầy đủ, hợp lý và việc áp dụng đúng đắn, thống nhất các chế định về phúc thẩm góp phần thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ của tố tụng hình sự. Trong giai đoạn này, Tòa án xét xử lại những vụ án mà bản án và quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo hoặc kháng nghị, thông qua đó nhằm kịp thời phát hiện và khắc phục những sai lầm, thiếu sót của Tòa án cấp dưới cả về nội dung cũng như về hình thức tố tụng; đảm bảo sự công bằng của pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác. Sự phát triển của các chế định về phúc thẩm gắn liền với sự phát triển của pháp luật tố tụng hình sự nước ta. Sau Cách mạng tháng Tám, ngay từ những ngày đầu thành lập nước, thủ tục phúc thẩm đã được quy định và áp dụng trong hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng và ngày càng được hoàn thiện.

Ngày 28/6/1988, BLTTHS đầu tiên da dược ban hành, các quy định về phúc thẩm được tập hợp có hệ thống, khoa học trong Chương XXII và XXHI của BLTTHS. Tuy các quy định về phúc thẩm đã có một quá trình phát triển lâu dài va đã được pháp điển hóa trong BLTTHS cũng như đã qua hai lần sửa đổi bổ sung vào những năm 1990 và 1992, nhưng các quy định của pháp luật về thủ tục phúc thẩm chưa được thật đầy đủ, chính xác và hoàn chỉnh. Mặt khác, những hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền về những quy định của pháp luật tố tụng hình sự về phúc thẩm được đề cập đến trong các báo cáo sơ kết, tổng kết của TANDTC, trong các thông tư liên ngành của TANDTC, VKSNDTC, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ vẫn còn nhiều thiếu sót, chưa đầy đủ dẫn đến hạn chế trong việc áp dụng luật như: Chưa có khái niệm đầy đủ, chính xác về phúc thẩm; quyền kháng cáo, kháng nghị và việc thay đổi, bổ sung, rút kháng cáo, kháng nghị chưa quy định đầy đủ và chặt chế; phạm vi xét xử phúc thẩm chưa được giải thích rõ ràng; thủ tục phiên tòa phúc thẩm chưa được quy định cụ thể mà chỉ áp dụng tương tự thủ tục phiên tòa sơ thẩm; quyền hạn của hội đồng xét xử chưa rõ ràng; chưa xác định rõ những căn cứ để Tòa án cấp phúc thẩm thực hiện những quyền hạn của mình v. Do có những điểm chưa đầy đủ, hoàn thiện trong quy định của pháp luật về phúc thẩm, cùng với việc hướng dẫn giải thích của các cơ quan có thẩm quyền chưa rõ ràng, đầy đủ nên đã dẫn đến việc còn nhiều quan điểm không thống nhất, nhiều cách hiểu khác nhau đối với cùng một vấn đề và dẫn đến việc vận dụng thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử của các cấp Tòa án, làm hạn chế hiệu quả của xét xử phúc thẩm.

Nhiều trường hợp do những vướng mắc bởi các quy định của pháp luật không rõ ràng hoặc do cách hiểu không thống nhất dẫn đến việc các sai lầm của Tòa án cấp dưới không được khắc phục kịp thời, không bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác, làm giảm uy tín của Tòa án và làm cho mục đích của phúc thẩm không đạt được. Việc nghiên cứu đề tai này có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi BLTTHS đang chuẩn bị được sửa đổi, đồng thời đáp ứng được yêu cầu của dé tài cải cách tư pháp mà miột trong những nội dung cơ bản đó là: "Phản định thẩm quyền xét xử giữa Tòa án cấp huyện, cấp tỉnh, Tòa án tối cao dua trên nguyên tắc hai cấp xét xi", theo đúng tinh thần của Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 BCHTW Dang khóa VIII: "Thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử, bỏ thủ tục sơ chung thẩm của TANDTC và TAQSTW". Tình hình nghiên cứu: Vấn đề xét xử phúc thẩm là một vấn đề quan trọng và cũng đã được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn. Việc nghiên cứu các chế định về phúc thẩm đã được đề cập đến trong các giáo trình luật TTHS, các tạp chí chuyên ngành, nhiều ý kiến tranh luận, đề xuất cũng đã được đưa ra.

Vi du: Cuốn "Thủ tục phúc thẩm trong luật TTHS Việt Nam" của tác giả Định Văn Quế, Nxb. Chính trị quốc gia, 1998; các bài viết của tác giả Nguyễn Đức Mai và các tác giả Xem: Chuyên dé đổi mới các co quan tư pháp: Những uấn dé lý luận va thực tiễn. 2 khác, luận án nghiên cứu sinh của tác giả Phạm Gia Cương. Ở các góc độ tiếp cận khác nhau nhưng nhìn chung các công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn xét xử phúc thẩm.

Mặc dù vậy vẫn còn rất nhiều những vấn đề lý luận và thực tiễn cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách toàn diện, bao trùm toàn bộ giai đoạn phúc thẩm, đề xuất được những giải pháp hợp lý trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn đối với những vấn đề còn vướng mắc là một yêu cầu thiết yếu, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi BLTTHS đang chuẩn bị được sửa đổi, đồng thời đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp. Những lý do nêu trên đã giải thích cho tính cấp thiết của đề tài mà chúng tôi đã lựa chọn để nghiên cứu. Mục dích, phạm vi, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu Mục dich va phạm vi nghiên cứu: Trên cơ sở các quy định của pháp luật trước khi ban hành BLTTHS cũng như những quy định của pháp luật tố tụng: hiện hành về phúc thẩm và thực tiễn áp dụng các chế định này trong hoạt động xét xử những năm gân đây, chúng tôi đặt ra cho mình mục đích nghiên cứu những vấn đề cơ bản về thủ tục phúc thẩm, liên hệ với thực tiễn xét xử và dé xuất những kiến nghị cần thiết để bổ sung, hoàn thiện pháp luật tố tụng về phúc thẩm.

Phúc thẩm là một chế định có nội dung rộng và phức tạp liên quan đến nhiều chế định khác trong pháp luật tố tụng hình sự. Bởi vậy, trong phạm vi của một luận án cao học, không thể xem xét và giải quyết mọi vấn đề một cách sâu sắc và toàn diện. Chúng tôi chỉ dừng lại ở phạm vi trình bày những vấn đề cơ bản của phúc thẩm và tập trung đi sâu nghiên cứu làm rõ tính chất của phúc thẩm; kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm; phạm vi xét xử phúc thẩm và quyền hạn của Tòa án khi xét xử phúc thẩm. Nhiệm vu nghiên cứu: Với mục đích và phạm vi nghiên cứu trên, chúng tôi tập trung giải quyết những vấn đề sau đây: - Nghiên cứu bản chất pháp lý của các chế định cơ bản về phúc thẩm.

- Xác định các đặc điểm của trình tự phúc thẩm, so sánh với trình tự sơ thẩm và giám đốc thẩm, tái thẩm, trên cơ sở đó đưa ra khái niệm phúc thẩm. - Phân tích các quy định của pháp luật BLTTHS hiện hành về phúc thẩm và những điểm còn hạn chế trong quy định hiện hành. - Liên hệ với thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải pháp khắc phục vướng mắc nhằm hoàn thiện pháp luật về phúc thẩm. Phương pháp nghiên cứu: Việc nghiên cứu đề tài này được tiến hành trên cơ sở phương pháp luận Mac-Lénin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách hệ thống tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Ngoài phương pháp luận trên, chúng tôi còn sử dụng.