Luận án Tiến sĩ: Lý luận và thực tiễn về kiểm sát thi hành án phạt tù tại Việt Nam - Đinh Hoàng Quang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐINH HOÀNG QUANG NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐINH HOÀNG QUANG NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự Mã số: 9 38 01 04 Người hướng dẫn khoa học: 1. Đỗ Thị Phượng Hà Nội – 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định.

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đinh Hoàng Quang luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật Hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CAND Công an nhân dân NXB Nhà xuất bản TAND Tòa án nhân dân THAHS Thi hành án hình sự THAPT Thi hành án phạt tù TTLT Thông tư liên tịch VKSND Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 2. Tình hình Viện kiểm sát trực tiếp kiểm sát THAPT. Tình hình Viện kiểm sát gián tiếp kiểm sát THAPT.

Tình hình Viện kiểm sát đề nghị Tòa án xét miễn chấp hành án phạt tù. Tình hình Viện kiểm sát đề nghị Tòa án xét hoãn chấp hành án phạt tù. Tình hình Viện kiểm sát đề nghị Tòa án xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù. Tình hình Viện kiểm sát đề nghị Tòa án xét tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Tình hình Viện kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý, giáo dục người chấp hành án phạt tù. Tình hình Viện kiểm sát yêu cầu Tòa án ra Quyết định thi hành án. Tình hình Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan Công an áp giải. Tình hình Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan Công an truy nã.

Tình hình Viện kiểm sát kiến nghị Tòa án khắc phục vi phạm. Tình hình Viện kiểm sát kháng nghị các quyết định của Tòa án. Tình hình Viện kiểm sát kiến nghị Cơ quan THAHS, Cơ quan được giao một số nhiệm vụ THAHS khắc phục vi phạm. Tình hình Viện kiểm sát kháng nghị các quyết định của Cơ quan THAHS, Cơ quan được giao một số nhiệm vụ THAHS.

Tình hình Viện kiểm sát yêu cầu khởi tố vụ án hình sự, ra quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ và trái pháp luật trong THAPT. Tình hình Viện kiểm sát đề nghị Tòa án xét tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. luan an MỤC LỤC Trang A PHẦN MỞ ĐẦU 01 B TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 09 C PHẦN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 40 CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ 40 1.1 Khái niệm kiểm sát thi hành án phạt tù 40 1.2 Nội dung kiểm sát thi hành án phạt tù 59 1.3 Phân biệt hoạt động kiểm sát thi hành án phạt tù với các hoạt động kiểm tra, giám sát thi hành án phạt tù của các cơ quan khác 63 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm sát thi hành án phạt tù 67 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 72 CHƯƠNG 2.

PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH 73 2. Quy định của pháp luật Việt Nam về kiểm sát thi hành án phạt tù 73 2.2 Thực tiễn thi hành pháp luật Việt Nam hiện hành về kiểm sát thi hành án phạt tù 102 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 138 CHƯƠNG 3. YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ TẠI VIỆT NAM 140 3.1 Yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm sát thi hành án phạt tù tại Việt Nam 140 3.2 Các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát thi hành án phạt tù 142 TIỂU LUẬN CHƯƠNG 3 157 KẾT LUẬN 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN PHỤ LỤC luan an 1 A. PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Lý do lựa chọn đề tài Thi hành án phạt tù (THAPT) có vai trò quan trọng nhằm đảm bảo bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực được thi hành trên thực tế. Công tác này có ý nghĩa trong việc giữ vững kỷ cương phép nước, củng cố pháp chế và trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, đảm bảo cho quyền lực tư pháp được thực thi. Hoạt động THAPT đòi hỏi phải đảm bảo an toàn nơi phạm nhân chấp hành án; đồng thời phải tổ chức giáo dục, cải tạo và tôn trọng, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của người chấp hành án. Do đó, việc thường xuyên kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong THAPT là hết sức cần thiết1.

Ở Việt Nam, cơ chế để giám sát trực tiếp, thường xuyên, có tính chuyên nghiệp cao đối với THAPT là hoạt động kiểm sát THAPT của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND)2. Hoạt động kiểm sát THAPT ở Việt Nam góp phần bảo đảm thực hiện đúng và thống nhất các quy định của pháp luật về THAPT trên thực tế; phát hiện, xử lý và khắc phục những vi phạm của các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền THAPT để từ đó nâng cao trách nhiệm của các cá nhân và cơ quan này. Bên cạnh đó, kiểm sát THAPT góp phần bảo đảm quyền con người, công bằng xã hội, nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức pháp luật và phòng ngừa tội phạm. Do đó, các quy định về kiểm sát THAPT cần phải đáp ứng tiêu chí về bảo đảm hiệu quả của việc THAPT, tôn trọng và bảo vệ quyền con người và mọi vi phạm pháp luật trong THAPT được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh.

Việc nghiên cứu cho thấy về cơ bản các quy định về kiểm sát THAPT được pháp luật Việt Nam ghi nhận và bảo đảm thực hiện trên thực tế. Trước đây, trong các Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 1988, 2003, Luật Tổ chức VKSND năm 1960, 1981, 1992, 2002, Luật Thi hành án hình sự (THAHS) năm 2010 và các 1 Trường Cao đẳng kiểm sát Hà Nội (1996), Giáo trình Công tác kiểm sát (Tập VII): Công tác kiểm sát việc giam giữ và cải tạo, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 2 VKSND tối cao (2010), Bàn về chức năng giám sát việc thực hiện quyền lực Nhà nước và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện kiểm sát ở nước ta, Kỷ yếu đề tài cấp bộ, Hà Nội, tr.

luan an 2 văn bản hướng dẫn thi hành đã có quy định về kiểm sát THAPT nhưng chưa đầy đủ, thiếu tính cụ thể và hệ thống. Trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định về kiểm sát THAPT, Luật Tổ chức VKSND năm 2014, BLTTHS năm 2015 và Luật THAHS năm 2019 đã có những quy định khá chi tiết, cụ thể và hợp lý hơn. Tuy nhiên, thực tiễn thực hiện các quy định kiểm sát THAPT còn cho thấy các quy định cũng bộc lộ những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Thực tế vẫn còn không ít vi phạm của Tòa án và cơ sở giam giữ; một số quy định pháp luật về kiểm sát THAPT còn có những sự mâu thuẫn, chồng chéo, chưa phù hợp với thực tiễn kiểm sát THAPT, Viện kiểm sát các cấp còn thiếu biên chế, chưa đủ cán bộ có chức danh tư pháp; cơ sở vật chất, phương tiện, điều kiện làm việc trong thời gian qua đã được quan tâm đầu tư nhưng chưa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cũng như ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động; chế độ chính sách đãi ngộ đối với cán bộ, Kiểm sát viên chưa phù hợp với tính chất đặc thù của hoạt động kiểm sát THAPT.

Việc nghiên cứu về kiểm sát THAPT, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc, tồn tại về pháp luật và thực tiễn thi hành để từ đó đưa ra các giải pháp sẽ góp phần nâng cao chất lượng kiểm sát THAPT trên thực tế. Tuy nhiên, nghiên cứu kiểm sát THAPT cần phải nằm trong tổng thể thực hiện chiến lược cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, thực hiện các Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII, Hội nghị lần thứ ba và lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX và Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X và đặc biệt là các Chỉ thị, Nghị quyết của của Đảng như: Chỉ thị số 53/CT-TW ngày 21/3/2000 của Bộ Chính trị về “Một số nhiệm vụ cấp bách của các cơ quan tư pháp”, Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 2/1/2002 của Bộ Chính trị về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020”; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”. Do đó, kiểm sát THAPT phải có những định hướng mới cho luan an 3 phù hợp với xu thế chung. Mặc dù việc nghiên cứu về kiểm sát THAPT trong thời gian qua đã được quan tâm, có nhiều công trình nghiên cứu thể hiện dưới dạng đề tài khoa học, luận án, luận văn, sách, bài đăng tạp chí bình luận, đánh giá liên quan đến kiểm sát THAPT với những góc độ tiếp cận khác nhau, có những điểm mạnh và hạn chế nhất định.

Nhưng hiện nay chưa có một công trình nào tiếp cận nghiên cứu chuyên sâu và tổng thể về kiểm sát THAPT dưới cả góc độ lý luận, pháp luật và thực tiễn thực hiện, đặc biệt là những quy định mới về kiểm sát THAPT trong Luật THAHS năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2020), cũng như các văn bản hướng dẫn thi hành.