Luận án: Chế định biện pháp tư pháp trong Luật Hình sự Việt Nam - Lý luận và thực tiễn

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI HÀ LỆ THỦY CHẾ ĐỊNH BIỆN PHÁP TƢ PHÁP TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI HÀ LỆ THỦY CHẾ ĐỊNH BIỆN PHÁP TƢ PHÁP TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Chuyên ngành : Luật sự v tố tụ sự Mã số : 9380104 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC N ƣời ƣớng dẫn khoa học: 1. TS PHẠ ẠNH H NG 2. TS H NG V N H NG HÀ NỘI, 2020 luan an LỜI CA Đ AN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập thực sự của của cá nhân tôi, được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, kết hợp nghiên cứu khảo sát tình hình thực tiễn, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Mạnh Hùng và TS.

Các kết quả, số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, các trích dẫn trong luận án đều được ghi rõ nguồn gốc. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án NCS. Hà Lệ Thủy luan an LỜI CẢ ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trong và biết ơn sâu sắc đến thầy giáo TS.

Phạm Mạnh Hùng và thầy giáo TS. Hoàng Văn Hùng đã trực tiếp hướng dẫn tận tình về phương pháp nghiên cứu, nội dung nghiên cứu và cách làm việc khoa học để tôi có thể hoàn thành được Luận án của mình. Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các cán bộ, giảng viên Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Sau đại học Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật Huế. Tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân các tỉnh, thành, các cơ quan ban ngành và các cán bộ, chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan đến đề tài luận án đã cung cấp số liệu và đóng góp nhiều ý kiến quý báu, ủng hộ nhiệt tình để tôi có thể thực hiện được đề tài nghiên cứu này.

Cuối cùng, tôi xin chan thành cảm ơn tới gia đình và bạn be, những người đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học của mình. Xin trân trọng cảm ơn. luan an MỤC LỤC A. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Mục tiêu của luận án. Nhiệm vụ của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Kết cấu của luận án .7 T NG UAN VỀ VẤN ĐỀ NGHI N CỨU. Tình hình nghiên cứu tro ƣớc. Các công trình nghiên cứu về các biện pháp tư pháp nói chung. Các công trình nghiên cứu về từng biện pháp tư pháp cụ thể.

Tình hình nghiên cứu ở ƣớc ngoài. Các công trình nghiên cứu về các biện pháp tư pháp nói chung. Các công trình nghiên cứu về từng biện pháp tư pháp cụ thể .20 3 Đ i t i ứu i qu uậ. Những kết quả nghiên cứu được luận án kế thừa và tiếp tục phát triển.

Những vấn đề liên quan đến luận án chưa được giải quyết ho c tiếp tục nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Hướng tiếp cận của luận án .27 C NỘI UNG ẾT UẢ NGHI N CỨU .28 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƢỚC VỀ CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP.

Những vấ ề lý luận về biện pháp tƣ p p. Khái niệm, đ c điểm của biện pháp tư pháp. Vai trò của biện pháp tư pháp. Phân loại biện pháp tư pháp.

Phân biệt biện pháp tư pháp với hình phạt. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của các biệ p p tƣ p p trong pháp luật hình sự Việt N m trƣớc khi có Bộ luật hình sự ăm 2015. Giai đoạn từ thời kỳ phong kiến Việt Nam đến trước Cách mạng tháng 8 năm 1945. Giai đoạn từ Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985.

Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 cho đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 cho đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015. Khái quát pháp luật hình sự một số ƣớc về các biệ p p tƣ p p. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Thụy Điển.

Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự cộng h a Pháp. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Đức. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Liên bang Nga. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Trung Quốc.77 Kết luận chương 1.

CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP THE UY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG. Quy định của pháp luật hình sự Việ ệ ề biệ p áp ư p áp. Quy định về biện pháp tư pháp tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm. Quy định về biện pháp tư pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c bồi thường thiệt hại, buộc công khai xin lỗi.

Quy định về biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh. Quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Quy định về biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Thực tiễn áp dụ quy ịnh của pháp luật về biệ p p tƣ p p ở Việt Nam từ ăm 2008 ăm 2017.

Tình hình áp dụng các biện pháp tư pháp ở Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2017. Những vướng mắc, hạn chế trong thực tiễn áp dụng các biện pháp tư pháp. Nguyên nhân của những vướng mắc, hạn chế trong việc áp dụng các biện pháp tư pháp .147 Kết luận chương 2 .149 luan an CHƢƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP.

Các y u tố ảm bảo áp dụ ú quy ịnh về các về biệ p p tƣ p p trong Bộ luật hình sự ăm 2015. Hoàn thiệ quy ịnh pháp luật về các biệ p p tƣ p p. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về các biện pháp tư pháp. Hoàn thiện các quy định hướng dẫn áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự liên quan đến các biện pháp tư pháp.166 3 3 Nâ o ă ực và trách nhiệm nghề nghiệp củ ội ũ bộ làm ô t iều tra, truy tố, xét xử và thi hành án .169 3 4 Tă ƣờng sự phối hợp giữ ơ qu ó t ẩm quyền trong việc áp dụng các biệ p p tƣ p p.

Hoàn thiện tổ chứ ơ qu t i ói u v ơ qu t i các biệ p p tƣ p p ói ri. Ti p tụ ầu tƣ â ấp hệ thố ơ sở vật chất, hạ tầ p ứng việc thi hành các biệ p p tƣ p p iệu quả. Một số giải pháp khác .175 Kết luận chương 3 .178 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƢỢC CÔNG Ố CÓ NỘI UNG LI N UAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an ANH ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TR NG LUẬN ÁN Bắt buộc chữa bệnh : BBCB Biện pháp tư pháp : BPTP Bộ luật dân sự : BLDS Bộ luật hình sự : BLHS Bộ luật tố tụng dân sự : BLTTDS Bộ luật tố tụng hình sự : BLTTHS Bồi thường thiệt hại : BTTH Cơ quan điều tra : CQĐT Cơ quan tiến hành tố tụng : CQTHTT Luật thi hành án hình sự : LTHAHS Pháp luật tố tụng hình sự : PLTTHS Pháp luật hình sự : PLHS Tố tụng hình sự : TTHS Trách nhiệm dân sự : TNDS Trách nhiệm hình sự : TNHS Ủy ban nhân dân : UBND Viện kiểm sát : VKS luan an ANH ỤC CÁC ẢNG Bảng 1.2: Tình hình áp dụng biện pháp Tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm .2: Thống kê xét xử các nhóm tội phạm áp dụng BPTP trả lại tài sản, sửa chữa ho c bồi thường thiệt hại từ năm 2008 đến năm 2017 .2: Số vụ án về các tội danh có áp dụng biện pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c bồi thường thiệt hại .2: Tình hình bị cáo bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh ở các giai đoạn tố tụng .2: Tình hình bị can, bị cáo bị mất khả năng nhận thức ho c khả năng điều khiển hành vi .2: Tình hình người dưới 18 tuổi phạm tội bị áp dụng biện pháp tư pháp từ năm 2008 đến năm 2017 .2: Các tội danh do người dưới 18 tuổi thực hiện có áp dụng biện pháp tư pháp .2: Tình hình số vụ án và bị cáo dưới 18 tuổi phạm tộitheo các nhóm tội phạm .2: Tình hình áp dụng biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở Hà Nội, Hồ Chí Minh và Đà Nẵng từ năm 2008 đến 2017. Lý do chọ ề tài Khi đề cập đến các biện pháp cưỡng chế hình sự trong Luật hình sự, đ c biệt là khi xét đến vai trò của chúng, không thể không nói đến các BPTP, bởi bản thân các PTP là một bộ phận hợp thành của hệ thống các biện pháp cưỡng chế về hình sự của Nhà nước, góp phần khắc phục thiệt hại và những hậu quả khác do tội phạm gây ra, phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, giáo dục, cải tạo người phạm tội.Trên thực tế, cùng với hệ thống hình phạt, các BPTP về cơ bản đã được áp dụng một cách có hiệu quả trong việc xử lý tội phạm, góp phần tích cực vào quá trình đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm.

PLHS Việt Nam từ trước đến nay đã luôn thừa nhận sự tồn tại của các BPTP trong luật hình sự. Từ khi có LHS đầu tiên ra đời cho đến nay, chế định các BPTP đã được quy định và ngày càng hoàn thiện.