Luận án: Chế định UBTVQH Việt Nam: Lý luận, thực tiễn, giải pháp - Đặng Phương Hải

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG •____HỌC ______ ĐẠI •_____LUẬT • ĐẶNG PHƯƠNG HẢI CHÊ ĐỊNH ỦY BAN THƯỞNG vụ QUỐC HỘI VIỆT NAM: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Mã số: 9380101.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. võ TRÍ HẢO HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, vi dụ và trích dẫn trong luận án đảm hảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bổ trong bất kỳ công trình nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đặng Phương Hải MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TÔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu LIÊN QUAN ĐẾN ĐÈ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu lý luận về chế định ủy ban thường vụ Quốc hội ở Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu về thực trạng chế định ủy ban thường vụ Quốc hội ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về quan điềm và giải pháp đổi mới chế định ủy ban thường vụ Quốc hội ở Việt Nam. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề mà Luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Đánh giá tổng quát.

Những vấn đề đã làm sáng tỏ và được Luận án kế thừa và tiếp tục phát triển. Những vấn đề còn bỏ ngỏ hoặc chưa được giải quyết thấu đáo cần tiếp tục nghiên cứu. Những vấn đề được tiếptục nghiên cứutrong Luận án. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học và câuhỏi nghiêncứu của Luận án. Giả thuyết khoa học. Câu hỏi nghiên cứu.25 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 27 CHƯƠNG 2: cơ SỎ LÝ LUẬN VÈ CHẾ ĐỊNH ỦY BAN THƯỜNG vụ QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM.

Co’ sở hình thành và phát triển của chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội ở Việt Nam. Khái niệm, đặc điểm, nội dung chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội ở Việt Nam. Khái niệm chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Đặc điểm chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội.

Nội dung chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội trong các bản Hiến pháp Việt Nam. Chế định Ban thường vụ Nghị viện trong Hiến pháp năm 1946. Chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội trong Hiến pháp năm 1959.

Chế định Hội đồng Nhà nước trong Hiển pháp năm 1980. Chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội trong Hiến pháp năm 1992. Chế định Uý ban thường vụ Quốc hội trong Hiến pháp năm 2013. Chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội ở Liên Xô, Trung Quốc và một số tham chiếu vói Việt Nam.

Địa vị pháp lý. Cơ cấu tố chức. Nhiệm vụ, quyền hạn. 83 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

93 CHƯƠNG 3: THỤC • TRẠNG • CHÉ ĐỊNH • ỦY BAN THƯỜNG vụ• QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Việc tồ chức chuẩn bị, triệu tập và chủ trì các kỳ họp Quốc hội. về hoạt động lập pháp.

về hoạt động giám sát. Việc xem xét, quyêt định tô chức bộ máy, nhân sự và các vân đê quan trọng khác. Việc chỉ đạo, điều hoà, phối hợp hoạt động của Hội đồng Dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội. Giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh.

Một số nhiệm vụ khác. Thực trạng tố chức, phương thức hoạt động, chế độ làm việc và quan hệ công tác của Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động và chế độ làm việc. Các phiên họp của Uỷ ban thường vụ Quốc hội.

Sự lãnh đạo của Đảng và mối quan hệ công tác với các cơ quan, tổ chức hữu quan. Nguyên nhân, bài học kinh nghiệm. Bài học kinh nghiệm. 130 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

133 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIÊM, GIẢI PHÁP ĐÔI MỚI CHẾ ĐỊNH ỦY BAN THƯỜNG vụ QUỐC HỘI. Quan điểm đổi mới chế định Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Đổi mới nhận thức về chế định ủy ban thường vụ Quốc hội. Đổi mới chế định ủy ban thường vụ Quốc hội cần thực hiện từng bước, có lộ trình và điều kiện bảo đảm.

Đổi mới cần gắn với việc xây dựng môi trường dân chủ và pháp quyền trong tổ chức và hoạt động của ủy ban thường vụ Quốc hội. Các giải pháp đổi mới chế định ủy ban thường vụ Quốc hội. Thu hẹp và tiến tới loại bỏ một số thẩm quyền của ủy ban thường vụ Quốc hội. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, chế độ làm việc và các mảng hoạt động chính của ùy ban thường vụ Quốc hội.

Tiếp tục hoàn thiện quy trình, thủ tục làm việc cùa ủy ban thường vụ Quốc hội. Đối mới các cơ quan giúp việc cùa Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. 149 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1 PL DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẤT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BMNN Bộ máy nhà nước ĐBQH Đại biểu Quốc hội ĐCS Đảng Cộng sản ĐCTXVTC Đoàn Chú tịch Xô-viết tối cao HĐND Hội đồng Nhân dân KTTT Kinh tế thị trường NNPQ Nhà nước pháp quyền TANDTC Tòa án Nhân dân Tối cao UBTƯMTTQ ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc UBTVQH ủy ban Thường vụ Quốc hội VKSNDTC Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao VPQH Văn phòng Quốc hội VUSTA Liên hiệp các Hội Khoa học & Kỹ thuật Việt Nam XHCD Xã hội công dân XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính câp thiêt của đê tài Ờ Việt Nam, Quốc hội là cơ quan có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong bộ máy nhà nước (BMNN) và trong thực thi quyền lực Nhân dân. Theo Hiến pháp năm 2013, “Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [38, Điều 69]; “Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng Nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước” [38, Điều 6]. Quốc hội thực thi quyền lực một cách đầy đủ và thực chất nhất thông qua các phiên họp toàn thể.

Tuy vậy, Quốc hội chỉ họp thường lệ mỗi năm hai kỳ, trong khi hiện phần lớn ĐBQH là kiêm nhiệm. Chính vì thế, trong cơ cấu tố chức Quốc hội có một thiết chế đặc biệt, có thể thay mặt Quốc hội thực hiện nhiều nhiệm vụ, quyền hạn theo sự uỷ quyền của Quốc hội giữa hai kỳ họp, đó là Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) - cơ quan thường trực của Quốc hội. Nhũng quyền hạn của UBTVQH bao gồm quyền quyết định tình trạng chiến tranh, quyết định tồng động viên hoặc động viên cục bộ; xem xét báo cáo của Chính phủ về công tác đối ngoại; cho ý kiến về những vấn đề thuộc chính sách cơ bản về đối ngoại của Nhà nước trước khi trình Quốc hội. Ngoài ra, UBTVQH cũng có những nhiệm vụ, quyền hạn khác với tư cách là một cơ quan độc lập trong các lĩnh vực xây dựng luật, pháp lệnh, giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh, giám sát Hiến pháp, luật và pháp lệnh, tố chức trưng cầu ý dân.

Trong bối cảnh đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội theo hướng ngày càng chuyên nghiệp, hoạt động thường xuyên, việc đồi mới các cơ quan của Quốc hội, đặc biệt là UBTVQH cũng được đặt ra. về mặt lý luận, việc xây dựng một Quốc hội chuyên nghiệp, hoạt động thường xuyên đòi hỏi phải 1 xem xét thu hẹp hoặc hạn chế thẩm quyền của UBTVQH theo hướng Uỷ ban này chỉ là một cơ quan thường trực của Quốc hội. Hơn thế, do yêu cầu bảo đảm quyền lực nhân dân, cần hoàn thiện pháp luật để bảo đảm rằng Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân - phải thực thi quyền lực chủ yếu và thực chất thông qua các phiên họp toàn thể, thay vì thông qua UBTVQH - cơ quan có tính đại diện hẹp trong tố chức Quốc hội. Ngoài ra, sự phân công, phối hợp giữa UBTVQH với Quốc hội và các cơ quan nhà nước khác cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp (38, Khoản 3, Điều 4).

Bối cảnh trên dẫn đến nhu cầu đối mới cả về lý luận cũng như thực tế tổ chức và hoạt động của UBTVQH. Mặc dù chế định UBTVQH trong thời gian qua đã có những thay đồi nhất định theo hướng đáp ứng nhu cầu đã nêu, song vẫn chưa có nhiều thay đổi đáng kể, vì vậy cần tiếp tục nghiên cứu đề xuất các quan điểm, giải pháp đồi mới. Trong thời gian qua đã có khá nhiều nghiên cứu về đổi mới tố chức, hoạt động của Quốc hội, song còn ít nghiên cứu trực tiếp về đổi mới tổ chức, hoạt động của UBTVQH. Trong khi đó, những nghiên cứu về UBTVQH đã công bố hàu hết chưa bám sát các yêu cầu về đẩy mạnh công cuộc xây dựng và hoàn thiện NNPQ XHCN, mở rộng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, đảm bảo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công, phối hợp, kiếm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu đối mới tố chức và hoạt động cùa UBTVQH trong thời gian tới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Chế định ủy <-7 vụ• Quốc hội ban thường •• Việt Nam: • Lý luận • và thực tiễn • hiện luận • ” •để thực án tiến sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật. 2 • đích và• nhiệm 2. Mục • CTvụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của Luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về chế định UBTVQH - một chế định đặc biệt trong tổ chức Quốc hội và tổ chức quyền lực nhà nước ở nước ta; phân tích, đánh giá thực trạng của chế định UBTVQH nhằm chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của chế định này; từ đó đề xuất các phương hướng và giải pháp đổi mới chế định UBTVQH ở Việt Nam trong thời gian tới.