Luận văn Thạc sĩ: Vai trò Tòa án bảo vệ quyền người bị buộc tội qua thực tiễn Bắc Ninh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THU TRANG VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội – 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THU TRANG VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI BẮC NINH Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. PHẠM MINH TUYÊN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Giám đốc Học viện Khoa học xã hội đã quyết định giao cho học viên Vũ Thu Trang đề tài luận văn thạc sĩ: “Vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền của người bị buộc tội từ thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại tỉnh Bắc Ninh”. Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự; Mã số: 8380104. Học viên xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của học viên và hoàn thành dưới sự hướng dẫn của TS.

Phạm Minh Tuyên; các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố; nội dung luận văn không sao chép bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Học viên xin chịu mọi trách nhiệm về tính trung thực của luận văn. Tác giả luận văn Vũ Thu Trang luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẪN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI VÀ VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG TTHS.

Khái niệm về người bị buộc tội và quyền của người bị buộc tội theo tố tụng hình sự Việt Nam. Khái niệm, nội dung, đặc điểm vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội. Qui định về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. 31 Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN TRONG BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ SƠ THẨM CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI BẮC NINH.

Những yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng qui định pháp luật về vai trò của Tòa án nhân dân trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội từ thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại Bắc Ninh. Thực trạng vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại Bắc Ninh. 43 Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN TRONG BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI. Bảo đảm thực hiện đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước về bảo vệ quyền của người bị buộc tội.

Các giải cụ thể. 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADPL Áp dụng pháp luật BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự HĐXX Hội đồng xét xử TAND Tòa án nhân dân TTHS Tố tụng hình sự THTT Tiến hành tố tụng TNHS Trách nhiệm hình sự XHCN Xã hội chủ nghĩa VAHS Vụ án hình sự VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2. Số lượng vụ án hình sự sơ thẩm của TAND tỉnh Bắc Ninh Bảng 2.

Số liệu số lượng vụ án hình sự sơ thẩm bị hủy, sửa của TAND tỉnh Bắc Ninh Bảng 2. Số lượng vụ án hình sự sơ thẩm của TAND tỉnh Bắc Ninh trả hồ sơ điều tra bổ sung luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người là quyền tự nhiên cơ bản của một người mà bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới hay bất cứ một chế độ Chính trị nào cũng đều phải quan tâm và bảo vệ. Quyền con người được ghi nhận trong các Điều ước Quốc tế, trong Hiến pháp, các đạo luật của quốc gia và được bảo đảm thực hiện trong thực tế.

Ở Việt Nam, tôn trọng và bảo vệ quyền con người là một trong những nguyên tắc pháp lý quan trọng trong Chiến lược cải cách tư pháp, “xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [2]. Tư tưởng xây dựng nhà nước pháp quyền, bảo vệ tối đa quyền con người được thể hiện trong các định hướng của Đảng về cải cách tư pháp. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội sửa đổi và phát triển năm 2011 khẳng định: “Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển. Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân” [6]; đồng thời yêu cầu “Nhà nước tôn trọng và bảo đảm các quyền con người, quyền công dân, chăm lo hạnh phúc, sự phát triển của mỗi người”.

Người bị buộc tội là một con người cụ thể, là người bị nghi ngờ có thể thực hiện hành vi phạm tội. Pháp luật qui định người bị buộc tội có những quyền và nghĩa vụ cụ thể để đảm bảo tính khách quan, công bằng, nghiêm minh trong giải quyết vụ án hình sự. Quyền của người bị buộc tội là một trong những quyền của con người được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Điều 31 Hiến pháp 2013 qui định “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.” Bảo vệ quyền con người, quyền của người bị buộc tội nghĩa vụ của Nhà nước.

Hoạt động bảo vệ quyền con người được thực hiện thông qua hoạt động của các cơ quan Tư pháp mà trước hết là hoạt động xét xử của Tòa án. Điều 102 Hiến pháp năm 2013 qui định: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp.” “Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.” Qua chất lượng và hiệu quả của hoạt động xét xử các vụ án hình sự, đặc biệt 1 luan an là xét xử các vụ án hình sự sơ thẩm đã thể hiện vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động xét xử của TAND trong thời gian qua đã phát hiện vẫn còn tồn tại những hạn chế là: Vẫn còn tình trạng bức cung, phản cung, truy tố không đúng tội danh, vi phạm các thủ tục tố tụng trong điều tra, truy tố làm ảnh hưởng nghiêm trọng quyền của người bị buộc tội. Từ đó đặt ra vấn đề vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong xét xử các vụ án hình sự sơ thẩm cần được quan tâm nghiên cứu.

Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền của người bị buộc tội từ thực tiễn xét xử sự sơ các vụ án hình thẩm tại tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn Thạc sỹ Luật học. Tình hình nghiên cứu đề tài Các vấn đề nghiên cứu xoay quanh các qui định về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội được thể hiện trong rất nhiều trong các công trình nghiên cứu khoa học như: Tiến sĩ Trần Quang Tiệp (2009), Về bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội; GS. TS Đào Trí Úc (2015) Hiến pháp 2013 và nguyên tắc tôn trọng, bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự, Tạp chí khoa học pháp lý Đại học Luật TP.HCM số 3/2015; TS. Phạm Minh Tuyên (2015), Bảo đảm quyền có phiên tòa công bằng trong xét xử các vụ án hình sự tại Việt Nam, Tạp chí Pháp luật và phát triển, số 02/2015; Tác giả Nhiếp Thị Liên với đề tài “Tòa án với vai trò bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động xét xử các vụ án hình sự”; tác giả Nguyễn Tiến Đạt với đề tài “Bảo đảm quyền con người trong việc bắt tạm giữ, tạm giam”; “Quyền bào chữa của người bị buộc tội trong Bộ luật tố tụng hình sự” của tác giả Tôn Thiện Phương đăng trên tạp chí Kiểm sát số 10 năm 2017; “Bảo đảm quyền được bồi thường thiệt hại” của tác giả Nguyễn Văn Tuân, NXB Tư pháp năm 2019; Luận án Tiến sĩ “Bảo đảm quyền của người bị buộc tội trong hoạt động chứng minh buộc tội của Viện kiểm sát trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử” của tác giả Nguyễn Hữu Hậu; Luận án Tiến sĩ “Hoàn thiện qui định của pháp luật tố tụng hình sự về quyền của bị can, bị cáo” của tác giả Nguyễn Sơn Hà.

Nhìn tổng thể, các công trình khoa học, đề tài và các bài viết đã đạt được một số kết quả nhất định về lý luận cũng như thực tiễn về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong xét xử các vụ án hình sự. 2 luan an Tuy nhiên, thực tiễn nghiên cứu, chưa có tài liệu nào nghiên cứu về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội từ thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại tỉnh Bắc Ninh. Do vậy, việc nghiên cứu đề tài của luận văn sẽ không trùng lặp với bất cứ công trình khoa học nào đã nghiên cứu trước đây. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đề tài này, tác giả hướng tới làm rõ thêm cơ sở lý luận về vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong TTHS, đồng thời nghiên cứu thực trạng những qui định pháp luật và thực tiễn hoạt động bảo vệ quyền của người bị buộc tội của Tòa án. Qua đó làm sáng tỏ vai trò và những bất cập, hạn chế để đưa ra những giải pháp nâng cao vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong TTHS.