Luận văn: Tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN CÔNG THẮNG TRANH TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN CÔNG THẮNG TRANH TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM MINH TUYÊN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác và trung thực. Các kết luận khoa học của luận văn là kết quả quá trình tự nghiên cứu của tác giả! NGƯỜI CAM ĐOAN NGUYỄN CÔNG THẮNG luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TRANH TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. Khái niệm tranh tụng và tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. Đặc điểm và ý nghĩa của tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự 11 1. Cơ sở quy định và điều kiện đảm bảo thực hiện tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự.

Lịch sử lập pháp các quy định về tranh tụng và tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. 17 Tiểu kết chương 1. QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TRANH TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự.

Thực tiễn tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Những hạn chế, thiếu sót trong thực hiện tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và nguyên nhân. 34 Tiểu kết chương 2. YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TRANH TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ.

Yêu cầu nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự 44 3. Giải pháp nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự. 45 Tiểu kết chương 3. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự CQTHTT : Cơ quan tiến hành tố tụng VAHS : Vụ án hình sự THTT : Tiến hành tố tụng TAND : Tòa án nhân dân TTHS : Tố tụng hình sự HĐXX : Hội đồng xét xử VKS : Viện kiểm sát luan an DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.

Số vụ án hình sự sơ thẩm được Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh giải quyết từ năm 2015 đến năm 2019. Số vụ án hình sự sơ thẩm được Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh giải quyết có Luật sư tham gia bào chữa từ năm 2015 đến năm 2019 24 Bảng 2. Số vụ án hình sự sơ thẩm được Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh giải quyết có Luật sư tham gia bào chữa do được Chỉ định tham gia từ năm 2015 đến năm 2019. Số vụ án hình sự sơ thẩm được Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh chấp nhận quan điểm của Viện kiểm sát và số vụ án hình sự sơ thẩm Viện kiểm sát rút quyết định truy tố hoặc thay đổi tội danh từ năm 2015 đến năm 2019.

26 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tranh tụng trong TTHS là một khái niệm quen thuộc nhưng ở nước ta, đây là một vấn đề còn mới, ít được đề cập trong khoa học pháp lý. Tranh tụng được đề cập chính thức trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 2/1/2002, Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị: đẩy mạnh tranh tụng tại tất cả phiên tòa xét xử, coi đây là hoạt động đột phá của các cơ quan tư pháp. Tuy nhiên, tranh tụng chỉ được coi là nguyên tắc cơ bản trong TTHS cho đến khi BLTTHS năm 2015 được ban hành và có hiệu lực nhằm thể chế hóa những quy định trong các Nghị quyết của Đảng và Nhà nước ta và thực tiễn xét xử và kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới.

Mặc dù BLTTHS năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01/01/2018 đã có bước tiến bộ rất lớn khi ghi nhận những nội dung liên quan đến tranh tụng như ghi nhận nguyên tắc “Tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” (Điều 26); điều chỉnh khái niệm về chứng cứ, quy định quyền thu thập chứng cứ của người bào chữa và cách thức người bào chữa thu thập chứng cứ; bổ sung quy định về giải quyết yêu cầu, đề nghị trước khi mở phiên tòa (Điều 279); quy định chặt chẽ sự có mặt của bị cáo, người bào chữa tại phiên tòa (Điều 290 và Điều 291).nhằm tăng cường tranh tụng, góp phần hạn chế oan sai nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án hình sự. Tuy nhiên, thực tiễn thời gian vừa qua trên địa bàn cả nước và tỉnh Bắc Ninh cho thấy quy định về tranh tụng trong BLTTHS năm 2015 vẫn có một số quy định chưa phù hợp với thực tiễn và các quy định khác của BLTTHS, trong thực tiễn thì hoạt động tranh tụng vẫn còn mang tính hình thức, chưa được chú trọng và quan tâm đúng mức; chưa được phát huy đúng mức nhiều vụ án chưa phát huy hết khả năng tranh luận của các chủ thể tham gia tố tụng tại phiên tòa; một số Hộ đồng xét xử mà vai trò chủ yếu là Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa chưa xem trọng quá trình tranh tụng tại phiên tòa, 1 luan an chưa tạo điều kiện cho các bên tham gia tranh luận và đối đáp một cách tích cực, vẫn còn có tình trạng khống chế thời gian tranh luận; bên cạnh đó thì trình độ chuyên môn và kỹ năng của chủ thể buộc tội là Kiểm sát viên còn hạn chế, chưa am hiểu nhiều lĩnh vực, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao; bị cáo, bị hại và những người tham gia tố tụng khác hoặc người đại diện hợp pháp của họ phần lớn rất hạn chế về hiểu biết pháp luật và không có kỹ năng tranh luận… Do vậy, trước yêu cầu của của việc tiếp tục cải cách tư pháp, nâng cao chất lượng tranh tụng, hạn chế oan sai, bỏ lọt tội phạm và thực tiễn tranh tụng tại tỉnh Bắc Ninh, tác giả chọn đề tài: “Tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan đến đề tài trên cũng đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, mà tiêu biểu là một số công trình sau: (i) Về sách chuyên khảo (Giáo trình, Bình luận khoa học BLTTHS): Nguyễn Ngọc Chí (Chủ biên) (2001), Giáo trình Luật TTHS Việt Nam, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội; GS.

Võ Khánh Vinh (chủ biên, 2011), Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb. Tư pháp, Hà Nội; Học viện Khoa học Xã hội (2012), Bình luận khoa học Bộ luật TTHS, Nxb.Tư pháp, Hà Nội; PGS. Nguyễn Tất Viễn (2005), Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội; TS.

Nguyễn Đức Mai (2011), Đề tài khoa học cấp cơ sở Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) về “Hoàn thiện các quy định của BLTTHS năm 2003 liên quan đến tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm- cơ sở lý luận và thực tiễn”, Hà Nội; Phạm Hồng Hải (2004), Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb. Đại học Quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Thái Phúc (1995), “Một số vấn đề về quyền công tố”, Kỷ yếu đề tài khoa học cấp bộ “Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của TTHS Việt Nam, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Nguyễn 2 luan an Hữu Thể, Đỗ Văn Đương, Nguyễn Thị Thủy (Đồng chủ biên) (2003), Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của việc đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp (sách chuyên khảo), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội. (ii) Luận văn thạc sĩ, tiến sĩ: Nguyễn Hải Ninh (2003), Thủ tục xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Tiến Long (2005), Thực hiện pháp luật đảm bảo Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử án hình sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sỹ luật học, Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Thị Hồng Nhung (2014), Cơ sở lý luận và thực tiễn về tranh tụng tại phiên tòa trong xét xử vụ án hình sự ở tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sỹ luật học, Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội; Lê Trung Dũng (2018), Tranh tụng tại phiên tòa hình sự sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn xét xử của cá tòa án quân sự Quân khu 2, Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội; v.v… (iii) Tạp chí và các tài liệu khác: Trần Văn Độ (2004), Bản chất của tranh tụng tại phiên tòa, Tạp chí Khoa học pháp lý, số 04; Nguyễn Thái Phúc (2008), Vấn đề tranh tụng và tăng cường tranh tụng trong TTHS theo yêu cầu của cải cách tư pháp, Tạp chí NN&PL, số 08; Nguyễn Trương Tín (2010), Một số vấn đề về sự tham gia tranh tụng của người bị hại và nguyên đơn dân sự tại phiên tòa hình sự sơ thẩm theo yêu cầu của cải cách tư pháp, Tạp chí luật học, số 03; Cao Xuân Phong (2003), Bảo đảm quyền của bị can, bị cáo trong phiên tòa mở rộng tranh tụng, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 08/2003; Đinh Văn Quế (2004), Vai trò của Hội đồng xét xử trong việc tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 01/2004; PGS.

TS Trần Văn Độ (2004), Bản chất của tranh tụng tại phiên tòa, Tạp chí khoa học pháp lý, số 04/2004; Từ Văn Nhũ (2012), Đổi mới thủ tục xét xử 3 luan an nhằm nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa hình sự, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 10/2012, Hà Nội; v.