Luận án thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Đề tài Luận án “Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay” là đề tài nghiên cứu có tính lý luận và thực tiễn cấp thiết. Điều đó được thể hiện ở ba lý do chủ yếu sau: Thứ nhất: Từ mối quan hệ giữa thủ tục hành chính (TTHC) với yêu cầu giải quyết TTHC (thực hiện TTHC) hiện nay. TTHC là cách thức tổ chức các công việc nhà nước, cũng là cách thức giải quyết các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, phản ánh bản chất dân chủ, tính phục vụ, khoa học và hiện đại của nền hành chính nhà nước. TTHC có nhiều loại, trong đó loại TTHC giải quyết công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức chiếm số lượng lớn, hết sức đa dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, đời sống, sản xuất, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp.

Trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, loại thủ tục này đã bộc lộ nhiều hạn chế, rườm rà, phức tạp, tốn kém, tiềm ẩn nguy cơ sách nhiễu, cửa quyền… Chính vì thế, cải cách TTHC, trong đó cải cách các thủ tục liên quan đến đời sống, sản xuất, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp đã được Đảng và Nhà nước ta coi là khâu đột phá của CCHC. Theo chủ trương đó và bằng sự quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các Bộ, ngành và các chính quyền địa phương, hệ thống thủ tục ấy đã được đổi mới một bước, góp phần hoàn thiện thể chế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), cải thiện môi trường đầu tư, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh. Mặc dù vậy, thực tế cho thấy có một hệ thống TTHC tốt chỉ là điều kiện cần. Việc phát huy được vai trò quan trọng của TTHC, làm cho TTHC được thực hiện trong thực tế, đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong giải quyết TTHC, nhất là yêu cầu về bảo đảm tính công khai, minh bạch, khách quan, công bằng, kịp thời, không gây phiền hà, sách nhiễu, đặt ra nhiều điều kiện… là những điều kiện tiên quyết, trong đó điều kiện căn bản là phải xác lập, thực hiện được một cơ chế pháp lý giải quyết thủ tục chặt chẽ, khoa học, dễ kiểm tra, dễ giám sát, phù hợp với tính chất từng loại công việc, với tình hình thực tế của địa phương.

Thực tế cải cách Luận án tiến sĩ Luật học 2 TTHC cho thấy cùng với việc đổi mới các TTHC trên từng lĩnh vực quản lý nhà nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, ngành, cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong cả nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, hình thành pháp luật về giải quyết TTHC; pháp luật này đã xác lập được cơ chế pháp lý giải quyết TTHC (cơ chế một cửa và cơ chế một cửa liên thông). Có thể khẳng định, sự xuất hiện pháp luật về giải quyết TTHC đối với các việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức là một điều mới mẻ và là một bước tiến lớn, bảo đảm tính đồng bộ, toàn diện của hệ thống pháp luật TTHC ở Việt Nam. Mặc dù vậy, pháp luật ấy vẫn chưa được hoàn thiện, còn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là những hạn chế trong thực tiễn thực hiện đã làm giảm hiệu quả các yêu cầu của CCHC. Do vậy nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực tiễn bảo đảm thực hiện pháp luật giải quyết TTHC, đáp ứng được các yêu cầu về tính công khai, minh bạch, khách quan, công bằng… là hết sức cần thiết hiện nay.

Thứ hai: Từ yêu cầu phát huy vị trí, vai trò của cơ quan nhà nước cấp tỉnh, trực tiếp là của cơ quan hành chính (CQHC) cấp tỉnh trong xây dựng và thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC ở địa phương. Cơ quan nhà nước cấp tỉnh, trực tiếp là các CQHC cấp tỉnh theo quy định của pháp luật có vị trí, vai trò quan trọng trong xây dựng và thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC. Điều đó được thể hiện ở thẩm quyền và trách nhiệm của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND trong việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định TTHC, rà soát, sửa đổi, bổ sung TTHC được ban hành theo thẩm quyền, quy định cụ thể thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại địa phương; quy định tổ chức, hoạt động, quy trình tiếp nhận, xem xét, trả kết quả tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả theo hai cơ chế trên, trách nhiệm xem xét, xử lý, phối hợp giải quyết thủ tục của cán bộ, công chức (CBCC), của các cơ quan chức năng, người có thẩm quyền, chỉ đạo, kiểm tra CQHC cấp huyện, cấp xã trong toàn tỉnh thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông. Với trách nhiệm và thẩm quyền trên, việc nghiên cứu để có một hệ thống các giải pháp bảo đảm phát huy vai trò, vị trí của cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong xây Luận án tiến sĩ Luật học 3 dựng và thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC ở địa phương là hết sức cấp thiết, nhất là trước thực tế còn nhiều hạn chế, vướng mắc ở nhiều cơ quan nhà nước cấp tỉnh hiện nay.

Thứ ba: Về phương diện lý luận, có thể khẳng định công tác nghiên cứu lý luận về nền hành chính, trong đó nghiên cứu lý luận về TTHC, giải quyết TTHC, pháp luật về giải quyết TTHC chỉ được quan tâm đẩy mạnh khi Đảng đề ra chủ trương CCHC tại Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII). Mặc dù đạt được nhiều kết quả, song công tác ấy vẫn còn nhiều hạn chế, ngay cả khái niệm TTHC hiện trong giới khoa học pháp lý vẫn chưa có sự thống nhất về nhận thức. Việc nghiên cứu những vấn đề lý luận pháp luật về giải quyết TTHC, làm rõ khái niệm, đặc điểm của pháp luật và thực hiện pháp luật ấy, nhất là đặc điểm của thực hiện pháp luật của cơ quan nhà nước cấp tỉnh, những yêu cầu và điều kiện bảo đảm thực hiện… hầu như chưa có công trình nào nghiên cứu. Những hạn chế về lý luận nêu trên làm cho công tác nghiên cứu lý luận không cung cấp được các luận chứng cho việc hoàn thiện cơ chế giải quyết TTHC, hoàn thiện công tác chỉ đạo, điều hành của các CQHC cấp tỉnh trong thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC, ảnh hưởng đến công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là hạn chế trong việc bảo đảm nhận thức thống nhất trong đội ngũ CBCC, trong chỉ đạo, điều hành của các CQHC nhà nước cấp tỉnh.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Luận án có mục đích nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn làm cơ sở cho việc đề xuất và luận chứng các quan điểm, giải pháp thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề lý luận và thực tiễn theo mục đích nghiên cứu của Luận án được triển khai thực hiện thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau: - Trên cơ sở những vấn đề lý luận về thủ tục, TTHC, giải quyết TTHC, Luận án xây dựng khái niệm pháp luật về giải quyết TTHC, phân tích các đặc điểm, nội dung, các hình thức văn bản pháp luật về giải quyết TTHC. - Phân tích làm rõ khái niệm thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC, các đặc điểm, các yêu cầu và điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật này của cơ quan nhà nước cấp tỉnh hiện nay. Luận án tiến sĩ Luật học 4 - Tìm hiểu pháp luật về giải quyết TTHC ở một số nước, từ đó rút ra những điểm hợp lý trong thực hiện có thể vận dụng ở Việt Nam.

- Khái quát thực trạng, rút ra những ưu điểm, hạn chế trong thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong tiến trình CCHC, trong cải cách nền hành chính nhà nước ở địa phương. - Luận chứng các quan điểm, giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Về đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận án là các quy phạm pháp luật về giải quyết TTHC đối với các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, tập trung nghiên cứu các Nghị định của Chính phủ quy định việc kiểm soát TTHC, các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về giải quyết TTHC theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại CQHC địa phương và các quy định về giải quyết TTHC do cơ quan nhà nước cấp tỉnh ban hành theo thẩm quyền. Đối tượng nghiên cứu của Luận án còn là các quan hệ phát sinh từ thực tiễn thực hiện pháp luật về giải quyết TTHC của cơ quan nhà nước cấp tỉnh.

Về phạm vi nghiên cứu Luận án không nghiên cứu sâu về pháp luật quy định TTHC nói chung, mà tập trung nghiên cứu pháp luật về giải quyết TTHC và thực tiễn thực hiện pháp luật đó của các CQHC cấp tỉnh và chỉ đối với các thủ tục liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Luận án cũng không nghiên cứu việc thực hiện pháp luật giải quyết TTHC trên từng lĩnh vực cụ thể của quản lý nhà nước (xây dựng, thuế, hải quan, đầu tư…), mà chỉ nghiên cứu cơ chế pháp lý chung áp dụng đối với việc giải quyết tất cả các loại thủ tục liên quan. Luận án có phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 38/2001/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn I (2001 - 2010) [78], song chủ yếu tập trung vào thời gian sau khi Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg ngày 04/9/2003 ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” [79] (sau đây gọi là Quyết định số 181), Luận án tiến sĩ Luật học 5 sau là Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 ban hành Quy chế thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại CQHC nhà nước ở địa phương [83] (sau đây gọi là Quyết định số 93).