Thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính: Tính cấp thiết và thực trạng tại tỉnh Phú Yên

Tính cấp thiết của đề tài Quyền khiếu nại hành chính là quyền khiếu nại của công dân trong quản lý hành chính nhà nước, thuộc nhóm quyền chính trị, có vị trí quan trọng trong đời sống xã hội và trong quản lý hành chính nhà nước. Quyền khiếu nại hành chính không chỉ là phương thức để công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm hại mà còn là phương thức để họ tham gia vào quản lý hành chính nhà nước, quản lý xã hội, giám sát việc thực thi quyền hành pháp. Hay nói cách khác, quyền khiếu nại hành chính là quyền bảo vệ quyền của công dân khi bị QĐHC, HVHC xâm hại. Tuy nhiên, quyền này chỉ có ý nghĩa thực sự khi việc giải quyết khiếu nại hành chính được thực hiện đúng pháp luật và QĐGQKNHC được bảo đảm thực hiện.

Thi hành QĐGQKNHC được coi là giai đoạn cuối của quá trình giải quyết khiếu nại hành chính, cũng là giai đoạn có tính chất quyết định đến việc đưa các QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật vào đời sống của xã hội, nếu giai đoạn này được thực hiện nghiêm túc thì QĐGQKNHC được bảo đảm thực hiện và quá trình giải quyết khiếu nại hành chính mới thực sự có ý nghĩa. Có thể nói QĐGQKNHC chỉ mới dừng lại ở việc khẳng định sự đúng hay sai thuộc về người khiếu nại hay người bị khiếu nại - lúc này công lý mới chỉ được thể hiện trên giấy tờ. Chính thông qua hoạt động thi hành QĐGQKNHC, công lý mới trở thành hiện thực trong thực tế cuộc sống. Ngoài việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội thì thi hành QĐGQKNHC còn giúp chấm dứt vụ việc khiếu nại – đánh dấu kết thúc quá trình giải quyết khiếu nại hành chính, thể hiện tính hiệu quả, hiệu lực của quản lý nhà nước.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của thi hành QĐGQKNHC, về mặt pháp lý, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm bảo đảm cho hoạt động 1 này được thực hiện ngày càng hiệu quả hơn. Trước tiên là Luật Khiếu nại được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 11/11/2011 đã dành riêng một mục quy định về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật, cụ thể: quy định về các quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật; thời điểm có hiệu lực của các quyết định giải quyết khiếu nại; những người có trách nhiệm thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật; trách nhiệm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật. Trên cơ sở đó, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 75/2012/NĐ-CP ngày 03/10/2012 quy định chi tiết một số điều của Luật Khiếu nại 2011 để cụ thể hóa hơn các quy định nói trên. Những quy định này, bước đầu đã khắc phục hạn chế, bảo đảm tính khả thi trong việc thi hành, tăng cường trách nhiệm, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân và mang lại kết quả khả quan.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc tổ chức thi hành, thực hiện các QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế. Có không ít QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành hoặc thời gian thực hiện bị kéo dài, nhất là đối với quyết định giải quyết khiếu nại công nhận người khiếu nại đã khiếu nại đúng hoặc đúng một phần. Ngoài ra, cũng có nhiều trường hợp vi phạm pháp luật về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật nhưng chưa bị xử lý, nhất là đối với người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại và những người có trách nhiệm tổ chức thi hành khác. Điều này làm ảnh hưởng tới hiệu quả việc giải quyết khiếu nại hành chính; xâm phạm quyền của cơ quan, tổ chức, cá nhân và làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, không phù hợp với đòi hỏi của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thực trạng này cũng đã và đang diễn ra ở tỉnh Phú Yên, theo kết quả tổng hợp báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại từ năm 2010-2017 của UBND tỉnh Phú Yên cho thấy, trong 848 quyết định giải quyết 2 khiếu nại có hiệu lực pháp luật của Chủ tịch UBND các cấp đã được thi hành dứt điểm thì số quyết định được đưa ra thi hành không bảo đảm thời hạn ghi trong thông báo thi hành chiếm tỉ lệ 58,13%; số quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành còn tồn đọng là 253 quyết định, chiếm tỉ lệ 29,83%, trong đó số quyết định giải quyết khiếu nại công nhận khiếu nại đúng hoặc đúng một phần là 140/253 quyết định, chiếm tỉ lệ 55,33% và luôn trong tình trạng năm sau tăng hơn năm trước (nếu năm 2010 số quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành còn tồn đọng chỉ chiếm tỉ lệ 1,78% thì đến năm 2011 là 8,79%, năm 2012 là 27,38%, năm 2013 là 34,89%). Nhất là chưa có bất kỳ trường hợp nào bị xử lý do có hành vi vi phạm pháp luật về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật [81], [82], [92]. Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng tựu chung lại là do: Thứ nhất, sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền trong công tác giải quyết khiếu nại và thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật chưa sát với tình hình thực tế tại địa phương; Thứ hai, do các quy định pháp luật về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật chưa hoàn thiện, vẫn còn những bất cập nhất định; Thứ ba, chất lượng một số quyết định giải quyết khiếu nại chưa cao; Thứ tư, đội ngũ cán bộ, công chức và điều kiện cơ sở vật chất để thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật chưa được bảo đảm; Thứ năm, sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trong một số trường hợp chưa được chặt chẽ; Thứ sáu, hoạt động kiểm soát việc thực hiện pháp luật về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật hiệu quả mang lại chưa cao; 3 Thứ bảy, nhận thức về trách nhiệm của các chủ thể có trách nhiệm trong thi hành QĐGQKNHC còn hạn chế. Từ thực trạng trên, nhận thấy việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn thi hành QĐGQKNHC để từ đó đưa ra các quan điểm, giải pháp nhằm bảo đảm thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trong giai đoạn hiện nay là hết sức cần thiết.

Theo đó, nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề: “Thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính từ thực tiễn tỉnh Phú Yên” làm đề tài Luận án Tiến sĩ luật học. Đề tài được thực hiện với mong muốn góp phần vào việc nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính, bảo đảm quyền khiếu nại hành chính của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở luận giải các vấn đề lý luận về thi hành QĐGQKNHC, đánh giá pháp luật về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật và việc thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trên thực tế, Luận án đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nêu trên, Luận án có những nhiệm vụ như sau: + Thực hiện tổng quan các vấn đề nghiên cứu có liên quan đến đề tài, chỉ ra các vấn đề mà Luận án cần tiếp tục nghiên cứu; + Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thi hành QĐGQKNHC như: khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, chủ thể, nội dung, thủ tục thi hành QĐGQKNHC và các yếu tố bảo đảm cho hoạt động thi hành QĐGQKNHC; 4 + Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật và thực tiễn thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật để chỉ ra những điểm phù hợp, tích cực và những hạn chế, bất cập về thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật hiện nay, cũng như nguyên nhân của thực trạng đó; + Trên cơ sở luận giải các vấn đề lý luận và thực trạng thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật, Luận án xác định quan điểm và đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm thi hành QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trong giai đoạn hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận án là các vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn hoạt động thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về nội dung: Luận án nghiên cứu việc thi hành QĐGQKNHC theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Luận án không nghiên cứu thi hành quyết định giải quyết khiếu nại đối với quyết định kỷ luật cán bộ, công chức có hiệu lực pháp luật. - Phạm vi về không gian, thời gian: Luận án giới hạn nghiên cứu thực tiễn thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật của Chủ tịch UBND các cấp ở tỉnh Phú Yên, từ năm 2010 đến năm 2017. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4. Phương pháp luận Đề tài Luận án có cơ sở phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Hệ tư tưởng lý luận của Luận án là chủ nghĩa Mác- Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về thực thi quyền lực nhà nước, kiểm soát quyền lực nhà nước và bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân; nguyên tắc nhân dân lao động tham gia đông đảo vào quản lý nhà nước và cơ chế bảo vệ quyền công dân. Phương pháp nghiên cứu Các phương pháp nghiên cứu được Luận án sử dụng trong quá trình nghiên cứu, bao gồm: Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử. Các phương pháp này được sử dụng để nghiên cứu nội dung trong các chương của Luận án như sau: - Phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp và phương pháp phân tích được sử dụng chủ yếu ở Chương 1, Chương 3 và Chương 4.