Luận án Tiến sĩ Luật: Văn bản quy phạm pháp luật của Chính quyền địa phương - Nguyễn Thị Ngọc Mai

MẪU BÌA LUẬN ÁN CÓ IN CHỮ NHŨ Khổ 210 x 297 mm BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGUYỄN THỊ NGỌC MAI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ NGỌC MAI CHUYÊN NGÀNH: LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC KHÓA 11 TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2019 TP.HỒ CHÍ MINH, năm BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ NGỌC MAI VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Chuyên ngành : LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH Mã số : 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN CẢNH HỢP TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Đề tài “VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG” là công trình do tác giả tìm hiểu, nghiên cứu. Những nội dung và các ý tưởng của các tác giả khác trong các tài liệu tham khảo đều được trích dẫn theo đúng quy định.

Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng sử dụng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.Hồ Chí Minh, ngày tháng 11 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Ngọc Mai DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT VIẾT ĐẦY ĐỦ VIẾT TẮT 1. Chính quyền địa phương CQĐP 2. Hội đồng nhân dân HĐND 3. Ủy ban nhân dân UBND 4.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội UBTVQH 5. Quy phạm pháp luật QPPL 6. Văn bản quy phạm pháp luật VBQPPL 7. Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Luật 2003 năm 2003 8.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 Luật 1996 9. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội Luật 2004 đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2004 10. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 Luật 2008 11. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 Luật 2015 12.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 Luật TCCQĐP 13. Nghị định 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 của Chính Nghị định phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành 34/2016/NĐ-CP Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 14. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia NXB.CTQG MỤC LỤC MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………. Tính cấp thiết của đề tài …………………………………………………………….

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án …………………………………. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ……………………………………………………. Những điểm mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án ………………………….

Kết cấu của luận án ………………………………………………………………….6 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU …. Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Tình hình nghiên cứu về văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu của các tác giả ngoài nước và các tác giả trong nước về văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ở nước ngoài. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu …………………………. Câu hỏi nghiên cứu. 20 CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ HÌNH THỨC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG.

Khái quát về vị trí, tính chất pháp lý của chính quyền địa phương. Vị trí, tính chất pháp lý của Hội đồng nhân dân. Vị trí, tính chất pháp lý của Ủy ban nhân dân. Xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật – hình thức hoạt động mang tính pháp lý của chính quyền địa phương.

Khái niệm, đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương. Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương. Vai trò của văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương.

Vai trò đối với quản lý nhà nước và xã hội ở địa phương. Vai trò trong mối quan hệ với các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước ở trung ương. Vai trò trong mối quan hệ với nhân dân địa phương và đảm bảo quyền con người, quyền công dân. Các hình thức văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương.

Nghị quyết của Hội đồng nhân dân. Quyết định của Ủy ban nhân dân. Mối quan hệ giữa Nghị quyết của Hội đồng nhân dân và Quyết định của Ủy ban nhân dân. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về khái niệm, đặc điểm, hình thức văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương….

66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 74 CHƯƠNG 2: THỦ TỤC XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG ……………………………………… 75 2. Thủ tục xây dựng, ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân ……………… 75 2. Lập đề nghị xây dựng nghị quyết của Hội đồng nhân dân …………………….

Chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Hội đồng nhân dân …………………………. Trình dự thảo nghị quyết lên Hội đồng nhân dân ………………………………. Thảo luận và ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân …………………. Truyền đạt nghị quyết của Hội đồng nhân dân đến đối tượng thực hiện.

Thủ tục xây dựng, ban hành quyết định của Ủy ban nhân dân …………………109 2. Đề nghị xây dựng quyết định của Ủy ban nhân dân ………………………………109 2. Chuẩn bị dự thảo quyết định của Ủy ban nhân dân ………………………………111 2. Trình dự thảo quyết định lên Ủy ban nhân dân ………………….

Thảo luận và ban hành quyết định của Ủy ban nhân dân ………………. Truyền đạt quyết định của Ủy ban nhân dân đến đối tượng thực hiện……………122 2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương. 123 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

134 CHƯƠNG 3: CÁC YÊU CẦU ĐỐI VỚI VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VÀ HẬU QUẢ KHÔNG TUÂN THỦ CÁC YÊU CẦU ĐỐI VỚI VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG ………… 136 3. Các yêu cầu đối với văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương …. Yêu cầu về tính hợp pháp trong văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương …………………………………………………………………………. Yêu cầu về tính hợp lý trong văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ……………………………………………………………………….

Mối quan hệ giữa tính hợp pháp và tính hợp lý trong văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ………………………………………. Nguyên tắc pháp quyền trong việc xem xét tính hợp pháp và tính hợp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương…………. Hậu quả pháp lý của việc không tuân thủ các yêu cầu đối với văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ……………………………………………… 168 3. Các chế tài pháp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật không hợp pháp và không hợp lý của chính quyền địa phương………………………….

Nguyên tắc áp dụng các chế tài pháp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật không hợp pháp của chính quyền địa phương ……………………………. Nguyên tắc áp dụng các chế tài đối với văn bản quy phạm pháp luật không hợp lý của chính quyền địa phương ………………………………………. Xử lý xung đột giữa tính hợp pháp và tính hợp lý trong văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ………………………. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật ………………………………………… 186 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

190 DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CÁC PHỤ LỤC 1.1: Bảng thống kê số liệu ban hành văn bản của HĐND và UBND 2.2: Khái niệm VBQPPL của một số nước trên thế giới 3.3: Kết quả rà soát sơ bộ nội dung giao cho CQĐP quy định chi tiết và ban hành các biện pháp, chính sách thi hành các luật được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 2 đến kỳ họp thứ 6 4.4: Thống kê số lượng VBQPPL do HĐND và UBND các cấp ban hành 5.5: Nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương nông thôn 6.6: Danh mục các văn bản quy định chi tiết không đảm bảo tính khả thi, tính thống nhất, đồng bộ 7.1: Tổng hợp số liệu thống kê về hoạt động thẩm định VBQPPL tại các cấp chính quyền địa phương 8.2: Tổng hợp số liệu thống kê về pháp chế tại các địa phương 9.1: Số lượng VBQPPL ban hành trái pháp luật về thẩm quyền, nội dung 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một định hướng lớn và xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta, đã được ghi nhận trong các Văn kiện của Đảng và pháp luật của nhà nước trong các thời kỳ của cách mạng Việt Nam. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo”1. Nhà nước pháp quyền đòi hỏi phải có một hệ thống pháp luật hoàn thiện cùng với tinh thần “thượng tôn pháp luật” của tất cả các chủ thể trong xã hội, kể cả các cơ quan trong bộ máy nhà nước.

Ở nước ta, chính quyền địa phương (CQĐP) là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND), là bộ phận hợp thành quan trọng của chính quyền nhà nước thống nhất của nhân dân. Các quyết định của các cơ quan nhà nước này có tác động rất lớn đến đời sống hàng ngày của các cá nhân, tổ chức, giữ vai trò quan trọng trong việc thiết lập trật tự, kỷ cương tại địa phương cũng như phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế- xã hội. “Một nhà nước muốn mạnh cần có một cái nền vững là CQĐP. Một nền thái bình thịnh trị trên cả nước chỉ có được khi ở từng thôn, xã, huyện, tỉnh, người dân hài lòng với chính quyền”2.

Và để thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của mình, CQĐP có rất nhiều việc phải làm, trong đó có nhiệm vụ hết sức quan trọng là ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) như một công cụ chủ yếu để quản lý tốt và phát triển bền vững. Sự ra đời của Hiến pháp mới 2013 đã tạo ra một điểm nhấn rất quan trọng trong nhận thức mới về mối quan hệ giữa trung ương và địa phương.