Luận án hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam

ĐẠI HỌC THIÊN HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN ĐÌNH NHÂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội – 2024 ĐẠI HỌC THIÊN HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN ĐÌNH NHÂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƢỚC VÀ PHÁP LUẬT MÃ SỐ: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Đăng Dung Hà Nội – 2024 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu vấn đề bảo vệ môi trƣờng. Tình hình nghiên cứu vấn đề trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.

13 Chƣơng 2 : CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Những vần đề về môi trƣờng và pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.Nhận thức chung về môi trƣờng. Những vấn đề lý luận về pháp luật trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng. Vai trò, đặc trƣng của pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.

Quan điểm của Đảng về việc hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng. Pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng của một số nƣớc. 45 Chƣơng 3 : THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Thực trạng môi trƣờng và pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng Việt Nam.

Thực trạng môi trƣờng và tình hình vi phạm pháp luật bảo vệ môi trƣờng. Pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng…………………………………………………………………. Những hạn chế của pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng ở nƣớc ta hiện nay. Những hạn chế của pháp luật bảo vệ môi trƣờng nói chung.

Những bất cập của pháp luật về trách nhi ệm pháp lý trong liñ h v ực bảo vệ môi trƣờng. Vấn đề pháp luật về trách nhiệm pháp lý qua vụ án VeDan. 104 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Tiêu chí cần thiết khi hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng ở Việt Nam.

Các đề xuất tiếp tục hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng và nâng cao ý thức bảo vệ môi trƣờng ở nƣớc ta…………………………………………………………………………. Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng .Hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ môi trƣờng. Các biện pháp khác nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trƣờng. 147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài : Môi trƣờng có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con ngƣời, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của một đất nƣớc. Chính vì vậy, bảo vệ môi trƣờng đã trở thành một vấn đề trọng yếu của toàn cầu và đang đƣợc nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm đặt thành quốc sách. Tuy nhiên trong những thập kỷ gần đây môi trƣờng thế giới đang có những thay đổi theo chiều hƣớng xấu đi, nhƣ sự thay đổi của khí hậu toàn cầu, sự suy giảm tầng ôzôn đang làm cho trái đất ngày càng nóng lên. Sự suy giảm của nhiều giống, loài động vật, thực vật, sự diệt vong của nhiều loài động vật quý hiếm, vấn đề cháy rừng, vấn đề chất thải, ô nhiễm v.

Ở nƣớc ta từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng cùng với sự phát triển của xã hội, đã làm nảy sinh nhiều vấn đề môi trƣờng. Môi trƣờng đất, nƣớc, không khí ở một số thành phố lớn, khu công nghiệp trung tâm và các khu đông dân cƣ đã và đang bị suy thoái, nguyên nhân chính là do nƣớc thải sinh hoạt và nƣớc thải của các khu công nghiệp chƣa qua xử lý; tài nguyên thiên nhiên đa dạng, sinh học bị cạn kiệt với diện tích rừng ngày càng giảm; môi trƣờng biển, ven bờ và hải đảo có dấu hiệu xuống cấp do việc khai thác quá mức và sử dụng các biện pháp đánh bắt mang tính huỷ diệt làm cho các nguồn thuỷ sản bị giảm nghiêm trọng; bên cạnh đó sự cố môi trƣờng ngày một ra tăng, điển hình nhất là sự cố tràn dầu ở vùng ven biển. Để giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trƣờng theo hƣớng phát triển bền vững, nhà nƣớc đã ban hành hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ môi trƣờng nhƣ: Luật Bảo vệ môi trƣờng năm 1993 và năm 2005, Luật khoáng sản1996, Luật tài nguyên nƣớc1998, 1 luật thuỷ sản 2003, Luật xây dựng 2003, Luật đất đai 2003, Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004.; cùng các Nghị định của Chính phủ về hƣớng dẫn thi hành luật bảo vệ môi trƣờng nhƣ : Nghị định 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng, Nghị định 113/2010/ NĐ-CP quy định về xác định thiệt hại đối với môi trƣờng ban hành ngày 13/12/2010, Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13/6/2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải, Nghị định số 26/2003/NĐ-CP ngày 19/3/2003 của Chính phủ về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Nghị định số 50/2002/NĐ- CP ngày 25/4/2002 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực du lịch, Nghị định số 19/2001/NĐ-CP ngày 11/5/2001 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn và kiểm soát bức xạ v.; bên cạnh các quy định về biện pháp trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng thì nhà nƣớc ta còn ban hành các quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý về môi trƣờng nhƣ Nghị định số 65/2006/NĐ - CP ngày 23/6/2006 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Tài nguyên và Môi trƣờng. Tuy nhiên việc vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trƣờng ở nƣớc ta vẫn diễn ra nghiêm trọng.

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng thì trong giai đoạn 2003 đến nay toàn ngành quản lý Nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng đã tiến hành thanh tra thực hiện luật bảo vệ môi trƣờng, kết quả: trong 439 cơ sở bị xử phạt và yêu cầu phải xử lý ô nhiễm triệt để đã có 156 cơ sở xử lý đạt yêu cầu ( chiếm 36%), 218 cơ sở đã và đang triển khai các biện pháp xử lý (chiếm 49%) và còn 65 cơ sở chƣa có biện pháp xử lý đáng kể nào (chiếm 15%). Số cơ sở gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng thuộc thẩm quyền quản lý của các bộ, ngành đã hoàn thành việc xử lý triệt để đạt kết quả thấp (trung bình 40%). 17 tỉnh trong tổng số 29 tỉnh có hơn 50% số cơ sở thuộc diện phải 2 xử lý trong gia đoạn 2003 – 2005 đã hoàn thành việc xử lý ô nhiễm triệt để, 20 tỉnh trong số 63 tỉnh có hơn 50% số cơ sở đã hoàn thành việc xử lý ô nhiễm triệt để giai đoạn 2003 – 2007. Cũng theo thống kê từ các Sở tài nguyên môi trƣờng thì 100% cơ sở có phát sinh nƣớc thải " bỏ qua" việc xin cấp giấy phép xả nƣớc thải vào nguồn nƣớc, 100% doanh nghiệp phát thải khí không có thiết bị xử lý chất nguy hại.

Số doanh nghiệp không chấp hành quy định về báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng hoặc cam kết bảo vệ môi trƣờng chiếm tỷ lệ khá cao từ 55%-70%. Một trong những nguyên nhân chính của tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trƣờng chính là hệ thống pháp luật về môi trƣờng ở nƣớc ta còn nhiều bất cập, chung chung thiếu rõ ràng, nên khó có thể xác định hành vi nào là thực hiện đúng các quy định pháp luật, đồng thời pháp luật về môi trƣờng trong một số lĩnh vực còn thiếu, VD: các quy định pháp luật trong lĩnh vực môi trƣờng biển vừa phân tán, chồng chéo vừa có nhiều khoảng trống lại thiếu quy hoạch tổng thể; các quy định về xác định mức độ thiệt hại mới chỉ dừng ở các thiệt hại cụ thể đo đếm đƣợc, chứ chƣa có các quy định để xác định mức độ thiệt hại lâu dài; các quy định về sử dụng nguồn kinh phí để khắc phục ô nhiễm môi trƣờng và bồi thƣờng thiệt hại ô nhiễm môi trƣờng gây ra còn chƣa rõ ràng, thiếu thống nhất; các quy định về trách nhiệm khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trƣờng là loại trách nhiệm nào? trách nhiệm hành chính hay trách nhiệm dân sự vẫn đang là vấn đề tranh cãi v. Bên cạnh đó hệ thống cơ quan áp dụng các biện pháp trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng còn chồng chéo về chức năng nhiệm vụ, mức xử phạt hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng chƣa đủ mạnh để răn đe các chủ thể vi phạm. Từ những thực trạng trên, việc hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trƣờng cũng nhƣ nâng cao hoạt động áp dụng trách nhiệm 3 pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng đang là vấn đề cần đƣợc quan tâm ở nƣớc ta hiện nay.

Đó là lý do tại sao tác giả chọn đề tài "Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam " 2. Mục đích, đối tƣợng nghiên cứu của đề tài Cho đến nay, ở nƣớc ta về phƣơng diện lý luận và thực tiễn thì đây là một vấn đề còn mới mẻ và ít công trình nghiên cứu. Chỉ có một số công trình nghiên cứu về vấn đề môi trƣờng nhƣng ở khía cạnh khác nhƣ: trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng; trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.