Luận án đào tạo bồi dưỡng công chức theo vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Trong nền công vụ, đội ngũ CBCC là một yếu tố quan trọng trong bốn yếu tố cấu thành của nền hành chính nhà nước. Đội ngũ CBCC có vai trò quan trọng trong thực thi công vụ, quyết định chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền hành chính. Họ là những người trực tiếp giải quyết các công việc của nhân dân, là hình ảnh cụ thể của nền hành chính nhà nước.

Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [19]. Do đó, Đảng và Nhà nước phải đặc biệt chú trọng đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ để có đội ngũ cán bộ có năng lực và các phẩm chất đáp ứng tốt yêu cầu của mỗi giai đoạn phát triển của đất nước. Người chỉ rõ: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng, là yếu tố quyết định sự thành công của cách mạng. ĐTBD cán bộ, công chức có ý nghĩa quan trọng để nâng cao chất lượng của đội ngũ CBCC, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền hành chính nhà nước.

Chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đều khẳng định tầm quan trọng của ĐTBD cán bộ, công chức và yêu cầu cần đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động này. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX về đẩy mạnh cải cách hành chính nhà nước, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước xem đổi mới công tác ĐTBD cán bộ, công chức như một giải pháp trọng tâm của cải cách công vụ, công chức và cải cách hành chính nhà nước. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 nêu định hướng: “Đổi mới phương thức và nội dung các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức sát với thực tế, hướng vào các vấn đề thiết thực đặt ra từ quá trình thực thi công vụ, nâng cao kỹ năng hành chính” [11]. Nghị quyết 1 30c/NQ-CP năm 2011 và Nghị định 76/NĐ-CP năm 2021 về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020, giai đoạn 2021-2030 của Chính phủ đều xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị, có năng lực, có tính chuyên nghiệp cao, tận tụy phục vụ nhân dân thông qua các hình thức đào tạo, bồi dưỡng phù hợp, có hiệu quả” [8].

Điều này khẳng định tầm quan trọng của ĐTBD cán bộ, công chức trong xây dựng đội ngũ CBCC có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới. Để có cơ sở xây dựng và thực hiện các chương trình ĐTBD cán bộ, công chức, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức (sửa đổi, bổ sung một số điều bằng Nghị định 89/2021/NĐ-CP); Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 163/QĐ-TTg ngày 25/01/2016 phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2016 - 2025. Nền công vụ Việt Nam trong những năm vừa qua đã có những đổi mới theo hướng xây dựng nền công vụ theo vị trí việc làm. Luật Cán bộ, công chức năm 2008 xác định nguyên tắc quản lý CBCC là kết hợp giữa quản lý theo tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế.

Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức đã chỉ rõ: “Đào tạo, bồi dưỡng phải căn cứ vào vị trí việc làm, tiêu chuẩn của ngạch công chức, tiêu chuẩn chức vụ lãnh đạo, quản lý và nhu cầu xây dựng, phát triển nguồn nhân lực của cơ quan, đơn vị” [9]. Đào tạo, bồi dưỡng công chức theo vị trí việc làm, tìm ra khoảng trống về năng lực để bổ sung, phát triển có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức. ĐTBD công chức theo vị trí việc làm cá nhân hoá nhu cầu ĐTBD, bổ sung những kiến thức, kỹ năng mà mỗi vị trí việc làm thực sự cần, khắc phục sự dàn trải trong chương trình, 2 nội dung ĐTBD. ĐTBD công chức theo vị trí việc làm là cách tiếp cận phù hợp để nâng cao năng lực thực thi công vụ, nâng cao hiệu quả ĐTBD cán bộ, công chức.

Tuy nhiên, cho đến nay các vấn đề lý luận và thực tiễn về ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống. Trong khi yêu cầu xây dựng, nâng cao năng lực thực thi công vụ đang trở nên vô cùng bức thiết thì sự thiếu hụt năng lực của đội ngũ CBCC sẽ để lại hệ luỵ cho cả hiện tại và tương lai. Việc nghiên cứu ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn của hình thức ĐTBD này, tạo tiền đề để đổi mới, nâng cao chất lượng ĐTBD cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay. Hiện nay ĐTBD cán bộ, công chức chịu nhiều sức ép từ bên trong và bên ngoài do Đảng và Nhà nước đang thực hiện công cuộc đổi mới và cải cách hành chính nhà nước.

ĐTBD cán bộ, công chức buộc phải đổi mới nhằm đạt được những kết quả cao hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền công vụ. Những yêu cầu đổi mới xuất phát từ chính sách mở cửa, hội nhập quốc tế, sự phát triển của khoa học và công nghệ với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chúng ta không thể đứng ngoài sự phát triển chung của cộng đồng quốc tế, phải không ngừng nâng cao chất lượng của đội ngũ CBCC. Những kết quả trong ĐTBD công chức ở các nước phát triển cũng cho chúng ta thấy các cơ quan nhà nước cần phải nỗ lực đổi mới, nâng cao hơn chất lượng ĐTBD vốn còn lạc hậu và có không ít khó khăn.

ĐTBD cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Báo cáo Tổng kết thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2015 và mục tiêu cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 khi nhận xét về ĐTBD cán bộ, công chức có chỉ rõ: “Mặc dù công tác đào tạo, bồi dưỡng được tăng cường, số lượng cán bộ, công chức qua các lớp, khoá đào tạo, bồi dưỡng khá lớn, nhưng nhìn chung 3 chất lượng, nhất là kiến thức quản lý nhà nước mới với kỹ năng nghiệp vụ hành chính thực sự đạt được ở tỷ lệ thấp. Bằng cấp, chứng chỉ tăng, nhưng chất lượng về chuyên môn của cán bộ, công chức có bằng cấp, chứng chỉ lại đang là vấn đề đáng lo ngại” [2]. Ở nước ta hiện nay, công chức, viên chức được tuyển dụng, đề bạt và bồi dưỡng theo ngạch, vì vậy các cơ quan nhà nước ít chú trọng đến hình thức ĐTBD theo vị trí việc làm.

Các chương trình bồi dưỡng nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành, tài liệu bồi dưỡng xơ cứng, không linh hoạt, chậm được đổi mới, tình trạng không coi trọng học tập để nâng cao năng lực và các kỹ năng làm việc còn khá phổ biến trong đội ngũ CBCC. Đội ngũ giảng viên cũng còn có những hạn chế, phương pháp giảng dạy và trang thiết bị giảng dạy lạc hậu đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả bồi dưỡng, làm cho ngân sách đầu tư vào bồi dưỡng vốn đã không nhiều lại thêm lãng phí, hiệu quả thấp. Có thể nói đây là những sức ép khiến chúng ta không thể không xem xét, đánh giá lại nội dung chương trình và phương pháp ĐTBD cán bộ, công chức trong những năm vừa qua với những hạn chế cần phải được chỉ rõ để đề ra các giải pháp khắc phục. Cách đây hơn 60 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Huấn luyện cán bộ phải thực hành khẩu hiệu: làm việc gì học việc ấy” [19].

ĐTBD công chức theo vị trí việc làm đang trở thành đòi hỏi cần thiết khách quan của các cơ quan hành chính nhà nước và đội ngũ CBCC. Trong bối cảnh Đảng ta đang đẩy mạnh cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, đổi mới công tác ĐTBD công chức theo vị trí việc làm là việc làm theo di huấn của Người, làm cho những tư tưởng của Người được khẳng định và triển khai trong đời sống thực tế. Với những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Đào tạo, bồi dưỡng công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án 2.

Mục đích nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về ĐTBD công chức theo vị trí việc làm, từ đó đề xuất phương hướng và các giải pháp hoàn thiện ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Xuất phát từ mục đích nghiên cứu trên, luận án đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài làm cơ sở xác định những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu về ĐTBD công chức theo vị trí việc làm. - Nghiên cứu, hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước. - Phân tích, đánh giá thực trạng bồi dưỡng công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước, chỉ ra kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước ở nước ta hiện nay.

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp hoàn thiện ĐTBD công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính nhà nước. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu của luận án Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận án là hoạt động bồi dưỡng công chức theo vị trí việc làm trong cơ quan hành chính nhà nước.