Kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân - Luận án TS Trần Quốc Việt, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA TRẦN QUỐC VIỆT KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI, NĂM 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA TRẦN QUỐC VIỆT KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 62 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Chu Xuân Khánh HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả số liệu nêu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố. Tác giả Luận án Trần Quốc Việt II DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BĐQCD: Bảo đảm quyền công dân CQHCNN: Cơ quan hành chính nhà nước HĐND: Hội đồng nhân dân KTNN: Kiểm toán nhà nước MTTQ: Mặt trận Tổ quốc TAND: Tòa án nhân dân UBND: Ủy ban nhân dân UBTV: Ủy ban thường vụ VBQPPL: Văn bản quy phạm pháp luật XHCN: Xã hội chủ nghĩa III MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án và những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu. 23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC.

Hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước. Khái niệm, chủ thể và nội dung kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước. Phương thức kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước. Sự cần thiết, yếu tố ảnh hưởng và điều kiện bảo đảm kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước.

Kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước ở một số nước và những giá trị tham khảo cho Việt Nam. THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng thể chế kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

Đánh giá chung về kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay. 107 IV CHƯƠNG 4. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Phương hướng tăng cường kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước.

Giải pháp tăng cường kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước. 158 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Quyền lực luôn có xu hướng tha hoá.

Ở đâu có quyền lực thì ở đó có thể có sự lạm dụng quyền lực. Giới cầm quyền bên cạnh việc sử dụng quyền lực để quản lý, để đem lại những lợi ích chung thì cũng dùng quyền lực để phục vụ những nhu cầu tự thân, thu lợi cho cá nhân mình. Quyền lực càng cao thì nguy cơ lạm quyền càng lớn. Mặt khác, con người luôn có “một khát vọng không ngừng đối với quyền lực” (Thomas Hobbes) [124, tr.161], thế lực cầm quyền luôn củng cố địa vị thống lĩnh của mình.

Quyền lực tự bản thân nó luôn có xu hướng giãn nở, bành trướng. Điều này dẫn đến vượt quyền, thậm chí là lộng quyền. Mặc dù là một loại quyền lực đặc biệt nhưng quyền lực nhà nước cũng không vượt ra ngoài các quy luật trên. Vì vậy, kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua kiểm soát hoạt động của cơ quan nhà nước là một nhu cầu cần thiết, khách quan.

Trong đó, kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước (CQHCNN) có ý nghĩa quan trọng, là trọng tâm của kiểm soát hoạt động của cơ quan nhà nước. Bởi lẽ chính phủ là trung tâm của bộ máy nhà nước. Chính phủ mạnh thì nhà nước mạnh. Có học giả nói: “chính phủ mới là một nhà nước ở nghĩa đen và hẹp nhất của nhà nước” [25, tr.

Có thể thấy, trong ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, quyền hành pháp mang tính “trội” nhất. Hoạt động thực thi quyền hành pháp có sức tác động mạnh nhất, nhanh nhất tới xã hội. Mọi quyết sách xuất phát từ các CQHCNN có tác động trực diện và tác động ngay tới đời sống xã hội, thậm chí có thể tính bằng giờ, bằng phút (ví dụ: sự điều chỉnh giá xăng dầu). Mặt khác, sức mạnh của hoạt động thực thi quyền hành pháp thể hiện ở tầm ảnh hưởng tới ngay cả hoạt động thực thi quyền lập pháp và hoạt động thực thi quyền tư pháp (công tác lập pháp của Quốc hội bị chi phối rất nhiều từ việc trình dự án luật của Chính phủ và chất lượng công tác xét xử của Toà án lại phụ thuộc rất lớn vào hoạt động điều tra và truy tố của hành pháp).

Vì vậy, đồng thời với việc đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hoạt động của CQHCNN thì vấn đề kiểm soát hoạt động của loại cơ quan này cũng ngày càng trở nên cấp thiết. 1 Bên cạnh đó, trong nhà nước pháp quyền, công dân và nhà nước có mối quan hệ mật thiết, gắn bó, quyền công dân ngày càng được mở rộng. Bằng sự thực thi quyền lực của mình, nhà nước tiến hành các hoạt động bảo đảm quyền công dân (BĐQCD). Trong đó, thông qua hoạt động kiến tạo các tiền đề kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và pháp lý, bộ máy hành chính nhà nước bảo đảm cho công dân thực hiện các quyền của mình một cách thường xuyên và trực tiếp nhất.

Chính vì vậy, cần thiết phải kiểm soát cả hoạt động này để thúc đẩy bộ máy hành pháp hoàn thành trách nhiệm và để chống sự lạm quyền, vượt quyền trong quá trình tạo dựng một môi trường thuận lợi cho công dân thực hiện đầy đủ các quyền cơ bản và thiêng liêng nhất của mình. Tuy nhiên, hiện nay vấn đề kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN chưa được giới học thuật nghiên cứu sâu, chưa được quy định rõ ràng, cụ thể về mặt pháp lý và trên thực tế, hoạt động này còn nhiều mặt hạn chế. Cụ thể: - Về mặt cơ sở lý luận, chưa có nhiều công trình nghiên cứu trực tiếp, toàn diện và có chiều sâu về kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN. Các vấn đề về khái niệm và phương thức kiểm soát hoạt động này chưa được lý giải thấu đáo.

- Về mặt cơ sở pháp lý, nguyên tắc kiểm soát quyền lực nhà nước đã được thể chế hóa thành nguyên tắc hiến định nhưng chưa được cụ thể hóa đầy đủ trong các đạo luật về tổ chức bộ máy nhà nước để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình tổ chức thực hiện. - Về mặt cơ sở thực tiễn, cơ chế kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở nước ta đã được hình thành, vận hành và đang từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn còn nhiều bất cập, chất lượng và hiệu quả thấp. Kết quả kiểm soát chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra và chưa đạt được kỳ vọng của toàn xã hội.

Vì vậy, đề tài “Kiểm soát hoạt động bảo đảm quyền công dân của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay” được chọn cho Luận án tiến sĩ của tác giả với mong muốn làm rõ hơn những vấn đề lý luận về kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN nhằm đánh giá thực trạng để từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường công tác này, góp phần nâng cao chất 2 lượng kiểm soát hoạt động của cơ quan nhà nước và đóng góp vào công cuộc cải cách nền hành chính Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở Việt Nam hiện nay, mục đích của Luận án là đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường công tác này. Để đạt mục đích trên, những nhiệm vụ đặt ra là: - Nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài Luận án, đánh giá tổng quan về nội dung, mức độ của các công trình đó và rút ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đối với Luận án. - Nghiên cứu lý luận về kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN và tìm hiểu kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở một số nước trên thế giới; - Tổng hợp, phân tích và đánh giá thực trạng kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở Việt Nam hiện nay; - Nghiên cứu, đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường kiểm soát hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận án là sự kiểm soát một cách có hiệu quả hoạt động BĐQCD của CQHCNN ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu của Luận án: - Về nội dung: Luận án nghiên cứu sự kiểm soát do nhà nước và xã hội tiến hành đối với hoạt động BĐQCD của CQHCNN. Cụ thể, đó là (1) sự kiểm soát mang tính quyền lực nhà nước (bao gồm: giám sát của Quốc hội; giám sát của Hội đồng nhân dân; giám sát của Tòa án nhân dân; kiểm toán của Kiểm toán nhà nước; kiểm tra, thanh tra trong hệ thống CQHCNN) và (2) sự kiểm soát mang tính xã hội (bao gồm: kiểm tra, giám sát của Đảng Cộng sản Việt Nam; giám sát của các tổ chức, hiệp hội quần chúng; giám sát của công luận; giám sát của cá nhân công dân). - Về không gian: Luận án nghiên cứu vấn đề trên phạm vi cả nước.

3 - Về thời gian: Luận án nghiên cứu vấn đề trong phạm vi thời gian từ năm 2011 đến nay. Đó là khoảng thời gian bao trọn nhiệm kỳ từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII.