Luận án tiến sĩ luật học - Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế Việt Nam

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHUNG THỊ CAM CHAU BAO HIEM Y TE VIET NAM LUAN AN TIEN SI LUAT HOC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHÙNG THI CAM CHAU Chuyén nganh: Luat kinh té Mã số: 62 38 01 07 LUAN AN TIEN Si LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Lê Thị Hoài Thu 2.TS Nguyễn Hiền Phương Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các sô liệu trong luận án là trung thực. Những kêt luận khoa học của luận án chưa từng được nhà nghiên cứu khác công bố trong bat kỳ công trình nào trước đây. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Phùng Thị Cam Châu MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT DANH MỤC CÁC BẢNG 695.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích, nhiệm vụ nghiên CỨU. Đối tượng, phạm vi nghiÊn CỨU. Phương pháp nghiên CỨU.

Những đóng góp mới của luận án.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cầu của luận án. 6 CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến dé tải.

Tình hình nghiÊn CỨU trong HƯÓC. Tình hình nghiên cứu ở ngoài HỚC. Kế thừa va phát triển trong khuôn khổ đề tài luận án. Những kết quả nghiên cứu luận án được kế thừa.

Những van dé luận án can tiếp tục nghiÊH Cử". Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và sử dụng phương pháp 0140110080) 0 5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứn. Su dụng phương pháp nghiÊH CUU.

c5 +se+sx 35 KET LUẬN CHƯNG l. - - 6 SE SE *E#EEEESEEEEEEEEEEEEEEESEEEEEkrkekrrerrekee 38 CHƯƠNG 2: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO HIEM Y TẾ VÀ PHAP LUAT BẢO HIẾM Y TE. - 2-2 SeE‡EE+EEEEEEEEEEEErErkerkerkeree 39 2. Những van dé lý luận về bảo hiểm y tẾ.

Khái niệm bảo hiểm Y tỂ. Đặc điểm của bảo hiểm Y tỄ.---©-+©-2+ce+Ee+£+EeEterterrrrerrsee 48 2. Vai trò của bảo hiểm Y KẾ ceccecsecsessessesssessessessessessessssssessessessessessessees 53 2. Những van dé lý luận về pháp luật bảo hiểmy tế.

Khái niệm pháp luật bảo hiểm y tẾ. Nguyên tắc pháp luật bảo hiểm y tẾ. Nội dung pháp luật bảo hiểm y 6 .---+©-++ce+c+csrsereereeee 63 KET LUẬN CHUONG 2.---- 22: 5£ <2 2EE£EESEEEEEEEEEEEEEEErrkrrrkrrrrrrei 78 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẢO HIÊM Y TẾ VIỆT NAM ¬. Về đối tượng tham gia bảo hiểmy tẾ.

Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động dong. Nhóm do tổ chức Bảo hiểm xã hội đóng. Nhóm do ngân sách Nhà nước AON. Nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng.

Nhóm hộ gia (đÏÌHÌÏ. - «cv ng kc 85 3. Về quyền lợi hưởng bảo hiểm y tẾ. Phạm vi hưởng bảo hiểm y tỄ.----+©-+©ce+ce+ce+certertertesrered 89 3.

Mức hưởng bảo hiểm y te eeccecceccessesseessessessessesseesessessessessessesseesseees 92 3. Về quỹ bảo hiểm y tẾ. Nguồn hình thành Quy cecceccccccscescessessessesseesssssessessessessesssssessesseesees 100 3. Quản lý và sứ dụng QH.- «cà cà +sSseeseerseeereersreree 103 3.

Về quan lý và tổ chức thực hiện bảo hiểm y tế. Quản lý Nhà nước về bảo hiểm y tỂ.-----2©ce+cs+cs+resrceei 108 3. Tổ chức thực hiện bảo hiểm y KẾ .-----+©-z©ce+c+c+rsrssrsees 109 KET LUẬN CHƯNG 3.- -G- %kSt+EEEk+EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErkererkrri 131 CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VA KIEN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIẾM Y TE VIỆT NAM. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế Việt Nam.

Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế xuất phát từ tất yếu khách quan của việc dam bảo va nâng cao quyên con người trong lĩnh vực chăm sóc 4. Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tẾ xuất phát từ yêu cầu phát triển bảo hiểm y tế đã được hoạch định trong chính sách của Đảng và Nhà 4. Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế xuất phát từ nhu cầu khắc phục những hạn chế, bat cập trong hệ thong pháp luật bảo hiểm y tế hiện hành 4. Định hướng hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế Việt Nam.

Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y té hướng tới thực hiện mục tiêu bảo hiểm y tế toàn AGN. Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế phù hợp với diéu kiện kinh tế - xã hội. và kha năng cung ứng dịch vu của hệ thống y té quốc gia. Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế hướng tới sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thong pháp luật quốc gia và tiệm cận với xu hướng tiễn bộ trên thé gÌÓi.¿- +5 SE‡EESE+EEEEEEEEEEE211121111121111112111111E11 11110.

Những kiến nghị hoàn thiện pháp luật bảo hiểmy tế. Nhóm kiến nghị mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế. Nhóm kiến nghị nâng cao quyên lợi hưởng bảo hiểm y tế. Nhóm kiến nghị đảm bảo an toàn quỹ bảo hiểm y tế.

Nhóm kiến nghị về quản lý và tổ chức thực hiện bảo hiểm y tế. 157 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN.- 5c SE St 1E EEE1211211111211211 1111111. 159 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.--2--2c¿22++2EEEzExerzrxesrred 160 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT STT Ky hiéu Nguyên nghĩa 1 ASXH An sinh xã hội 2 |BHTN Bảo hiểm thất nghiệp 3 | BHXH Bao hiểm xã hội 4 |BHYT Bảo hiểmy tế 5 |CSYT Cơ sở y tế 6 |HDLĐ Hợp đồng lao động 7 KBCB Khám bệnh, chữa bệnh 8 |NLD Người lao động 9 |NSNN Ngân sách nhà nước 10 |NSDLĐ Người sử dụng lao động DANH MỤC CÁC BÁNG Bảng 3.1: Số người tham gia BHYT và tỷ lệ % dân số có thẻ BHYT giai đoạn 2009 - D ớộgớgg.2: Số lượt KBCB BHYT giai đoạn 2009 - 2016 .3: Chi KBCB BHYT giai đoạn 2009 - 2016 .4: Thu quỹ BHYT giai đoạn 2009 - 2016.5: Thu, chi quỹ BHYT cho KBCB giai đoạn 2009 - 2016. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), BHYT là một bộ phận cấu thành của hệ thống ASXH quốc gia, có mục đích chung bảo vệ cuộc sống các thành viên xã hội.

Năm 1952, ILO đã ban hành Công ước số 102 về quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội. Mặc dù Công ước số 102 không trực tiếp đề cập tới BHYT nhưng chăm sóc y tế là nội dung đầu tiên được quy định trong 9 chế độ trợ cấp thuộc hệ thống ASXH. Ở các quốc gia, với sự khác biệt về kinh tế, xã hội, phong tục tập quán và nhận thức., nội dung của BHYT có thể được đồng nhất với chăm sóc y tế hoặc được quy định với những nội dung riêng. Dù tiếp cận ở các góc độ khác nhau song BHYT đều được hiểu là dịch vụ hỗ trợ chi phí chăm sóc sức khỏe, được quản ly thực hiện bởi nhà nước, hướng tới mục tiêu chia sẻ rủi ro về sức khỏe trong phạm vi toàn bộ dân chúng.

Ở Việt Nam hiện nay, BHYT giữ một vi trí vô cùng quan trọng trong hệ thống ASXH quốc gia. Từ phương diện điều chỉnh pháp luật, sau 3 lần được điều chỉnh bởi các văn bản pháp quy dưới luật (Nghị định số 299/HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng, Nghị định số 58/1998/NĐ-CP ngày 13/8/1998 của Chính phủ và Nghị định số 63/2005/NĐ-CP ngày 16/5/2005 của Chính phủ), BHYT đã được quy định trong một đạo luật với sự ra đời của Luật BHYT do Quốc hội khóa XII thông qua tại kỳ họp thứ tư ngày 14/11/2008. Trai qua hơn 5 năm thực hiện, Luật BHYT năm 2008 đã được sửa đồi, bổ sung bởi Luật sửa đôi, bố sung một SỐ điều của Luật BHYT năm 2014, có hiệu lực ké từ ngày 01/01/2015. Nếu như Luật BHYT năm 2008 được đánh giá là “mới tập trung bao phủ ở chiêu rộng (dân số) mà chưa bao phú theo chiều sâu (gói dich vụ) và chiều cao (bảo vệ tài chính)” [161] thì Luật BHYT sau sửa đổi, bổ sung năm 2014 đã thé hiện bước tiến rõ rệt, không chỉ tập trung bao phủ đối tượng mà còn tạo lập cơ sở pháp lý tăng cường chất lượng dịch vụ y tế và hỗ trợ tài chính.

Từ góc độ nhu cầu của mỗi cá nhân, BHYT như là một công cụ hữu hiệu nhất dé chia sẻ rủi ro về sức khỏe. Vì vậy, hoàn thiện pháp luật BHYT nhằm đáp 1 ứng một nhu cầu mang tính tất yếu khách quan. Từ góc độ Nhà nước, hoàn thiện pháp luật BHYT trong bối cảnh pháp luật Việt Nam còn tồn tại nhiều hạn chế, khó khăn, dịch vụ y tế trong nên kinh tế thị trường liên tục có những bước phát triển đòi hỏi có sự điều chỉnh hợp lý hướng tới mục tiêu BHYT toàn dân. Nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật BHYT cho thấy vẫn còn con số không nhỏ (khoảng 17 triệu) người dân chưa tham gia BHYT trong khi mục tiêu BHYT toàn dân đã được đặt ra và thực hiện theo lộ trình từ năm 2009 [16].

Quyền lợi của người tham gia BHYT trong mối tương quan với mức đóng góp và khả năng đáp ứng của hệ thống y tế quốc gia cũng còn nhiều hạn chế. Một trong những van dé mang tính thời sự ảnh hưởng trực tiếp tới đảm bảo quyền và tham gia và hưởng BHYT là sự thiếu ổn định về tài chính. Quy KBCB BHYT sau nhiều năm liên tục đảm bảo cân đối (2010 - 2015) thì đến năm 2016 lại tái diễn tình trạng bội chi [16]. Đó là hệ quả tất yếu của tình trang thu không thực sự hiệu quả, trốn đóng, gian lận đóng BHYT, thu không đáp ứng đủ nhu cầu chỉ trong bối cảnh mở rộng phạm vi quyên lợi hưởng của người tham gia BHYT, cùng với đó là tình trạng “trục lợi” BHYT.

đang diễn ra. Gần đây, với những cải cách trong quy định về nội dung chế độ và tô chức thực hiện như mở “thông tuyến” KBCB, nâng cao vai trò của thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về BHYT. BHYT Việt Nam thể hiện được nhiều ưu điểm song vẫn chưa giải quyết được triệt dé những hạn chế có nguy cơ ảnh hưởng tới sự an toàn tài chính của quỹ BHYT. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài còn thê hiện rõ ở việc đảm bảo thực hiện mục tiêu tiến tới BHYT toàn dân mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định.

Pháp luật BHYT Việt Nam cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện dé đáp ứng vị trí, vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật ASXH, hướng tới mục tiêu bảo vệ quyền con người, đảm bảo công bằng và tiễn bộ xã hội. Trong các lĩnh vực khoa học như triết học, kinh tế học, y học, luật hoc., đã có nhiều công trình tiếp cận BHYT và pháp luật BHYT ở những góc độ, phạm vi khác nhau. Song, cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tông thé, toàn diện về pháp luật BHYT Việt Nam hiện hành với mục tiêu hoàn thiện pháp luật.