Luận án: Quá trình phát triển quan hệ Việt Nam-Thái Lan (1976-2000) - Hoàng Khắc Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------- HOÀNG KHẮC NAM QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN QUAN HỆ VIỆT NAM-THÁI LAN (1976- 2000) LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Hà Nội – 2004 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------- HOÀNG KHẮC NAM QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN QUAN HỆ VIỆT NAM-THÁI LAN (1976- 2000) Chuyên ngành: Lịch sử cận đại và hiện đại Mã số: 50304 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. VŨ DƯƠNG NINH Hà Nội – 2004 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5 DANH MỤC CÁC BẢNG 6 PHẦN MỞ ĐẦU 7 CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM-THÁI LAN TRONG LỊCH SỬ 29 1. Những tiền đề của quan hệ Việt Nam-Thái Lan 29 1. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trước 1883 38 1.

Quan hệ Việt Nam-Thái Lan từ 1883 đến 1945 46 1. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan từ 1945 đến 1954 52 1. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan từ 1954 đến 1975 57 CHƯƠNG 2: QUAN HỆ VIỆT NAM - THÁI LAN TỪ 1976 ĐẾN 1989 73 2. Bước đầu cải thiện quan hệ Việt Nam-Thái Lan (1976-1978) 73 2.

Bối cảnh quốc tế và khu vực 73 2. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong giai đoạn 1976-1978 79 2. Sự trở lại tình trạng đối đầu trong quan hệ Việt Nam-Thái 88 Lan (1979-1985) 2. Bối cảnh quốc tế và khu vực 89 2.

Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong giai đoạn 1979-1985 95 3 2. Bước chuyển sang hoà dịu trong quan hệ Việt Nam-Thái 110 Lan (1985-1989) 2. Bối cảnh quốc tế và khu vực 110 2. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong giai đoạn 1985-1989 115 CHƯƠNG 3: QUAN HỆ VIỆT NAM-THÁI LAN TỪ 1989 ĐẾN 2000 130 3.

Sự khẳng định xu thế hoà dịu và hợp tác trong quan hệ Việt 130 Nam-Thái Lan (1989-1995) 3. Bối cảnh quốc tế 130 3. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong quan hệ Việt Nam- ASEAN 138 3. Quan hệ song phương Việt Nam-Thái Lan từ 1989 đến 144 1995 3.

Sự hợp tác cùng phát triển trong quan hệ Việt Nam-Thái 159 Lan (1995-2000) 3. Bối cảnh quốc tế 159 3. Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong ASEAN 164 3. Quan hệ song phương Việt Nam-Thái Lan từ 1995 đến 171 2000 PHẦN KẾT LUẬN 194 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC 207 CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO 208 PHỤ LỤC 224 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực thương mại tự do ASEAN AIA ASEAN Investment Area Khu vực đầu tư ASEAN AICO Agreement on Industrial Chương trình hợp tác công nghiệp Cooperation ASEAN AIPO ASEAN Inter-Parliamentary Tổ chức liên minh Quốc hội Organization ASEAN AMF Asian Monetary Fund Qũy Tiền tệ Châu Á APEC Asia Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á– Cooperation Thái Bình Dương ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN ASEAN Association of South East Asian Hiệp hội các nước Đông Nam Á Nations ASEM Asia-Europe Meeting Hội nghị Á-Âu EAEG East Asian Economic Group Nhóm kinh tế Đông Á EU European Union Liên minh Châu Âu IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế JIM Jakarta Informal Meeting Hội nghị không chính thức Gia các ta về Campuchia NIE New Industrial Economy Nền kinh tế mới công nghiệp hoá SEATO Southeast Asian Treaty Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á Organization WB World Bank Ngân hàng thế giới 5 WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Mức độ tham gia về quân sự của Thái Lan vào chiến tranh Việt Nam trong thời gian 1964-1973 61 Bảng 2.1: Quan hệ thương mại giữa Thái Lan và Việt Nam từ 1978 đến 1983 109 Bảng 2.2: Quan hệ thương mại giữa Thái Lan và Việt Nam từ 1985 đến 1988 118 Bảng 3.1: Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Thái Lan từ 1990 đến 1995 151 Bảng 3.2: Đầu tư trực tiếp của Thái Lan vào Việt Nam từ 1991 đến 1995 152 Bảng 3.3: Quan hệ thương mại giữa Việt Nam-Thái Lan từ 1995 đến 2000 182 Bảng 3.4: Đầu tư trực tiếp theo ngành của Thái Lan ở Việt Nam 187 6 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Mục đích và ý nghĩa của đề tài Theo quy luật tồn tại và phát triển của nhân loại, theo quy luật hình thành và vận động của quốc gia, nhu cầu phát triển quan hệ với bên ngoài của mọi quốc gia, mọi dân tộc là một hiện tượng tất yếu. Tất yếu bởi đó không chỉ là điều kiện để con người tồn tại và phát triển mà còn là cơ sở để quốc gia hình thành và vận động. Con người không thể sống biệt lập cũng như quốc gia không thể thiếu hoạt động đối ngoại. Lịch sử đã chứng tỏ điều này.

Cùng với sự phát triển của con người và sự vận động của thế giới là quá trình mở rộng quan hệ đối ngoại. Trong một chừng mực nào đó, có thể coi lịch sử các quốc gia là lịch sử của những quá trình nội tại và phát triển quan hệ với bên ngoài. Điều này lại càng đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh ngày nay khi thế giới ngày càng trở nên thống nhất, các liên hệ xuyên quốc gia ngày càng tràn ngập, sự hoà quyện giữa hai quá trình ngày càng sâu sắc. Giờ đây, quan hệ đối ngoại đã trở thành một hoạt động mang tính sống còn đối với sự tồn vong của mọi quốc gia, dân tộc.

Quan hệ giữa chúng đã trở thành một phần thiết yếu trong đời sống của từng quốc gia, dân tộc. Việt Nam và Thái Lan không phải là những ngoại lệ. Là một phần của nhân loại, là những quốc gia trong cùng một khu vực của thế giới, hai nước không thể không chịu sự chi phối của các quy luật xã hội nói trên. Dù không chung địa giới nhưng mối quan hệ “láng giềng” giữa hai nước đã có một quá trình lâu đời, liên tục với các liên hệ phong phú đa diện, đa tầng.

Tuy có sự đậm nhạt khác nhau qua từng thời kỳ, song quan hệ này luôn có một vị trí quan trọng trong đời sống hai nước. 7 Hiện nay, mối quan hệ Việt Nam-Thái Lan vẫn tiếp tục có ý nghĩa quan trọng đối với cả hai nước và khu vực. Thông qua quan hệ song phương, Việt Nam và Thái Lan là yếu tố tác động trực tiếp tới sự phát triển của nước kia. Cùng là thành viên của ASEAN, quan hệ này đóng vai trò nổi bật và có ảnh hưởng mạnh mẽ tới các xu thế phát triển quan hệ ở Đông Nam Á.

Thông qua sự tương tác trong hệ thống các quan hệ quốc tế, quan hệ này còn có ý nghĩa như môi trường tồn tại và phát triển của cả hai nước. Với tầm quan trọng như vậy, quá trình quan hệ Việt Nam-Thái Lan từ năm 1976 đến năm 2000 đã được chọn làm đề tài cho luận án tiến sĩ này. Đây là đề tài vừa có tính lịch sử, vừa có ý nghĩa hiện đại. Thông qua việc tái hiện và khảo cứu quá trình quan hệ Việt Nam-Thái Lan từ năm 1976 đến năm 2000, đề tài sẽ giúp vạch ra những cơ sở lịch sử cũng như bản chất và đặc điểm của mối quan hệ này.

Đồng thời, từ việc nghiên cứu tiến trình vận động của quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong lịch sử, đề tài cũng giúp làm sáng tỏ động lực phát triển và những yếu tố tác động tới quan hệ trên. Từ đó, có thể dự báo triển vọng và chỉ ra những thuận lợi khó khăn trong quan hệ này. Với mục đích nghiên cứu như trên, đề tài này vừa mang ý nghĩa khoa học, vừa mang ý nghĩa chính trị. Về mặt khoa học, việc nghiên cứu đề tài này là sự đóng góp cho việc xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế và lịch sử quan hệ đối ngoại của Việt Nam.

Trong khi đó, ý nghĩa chính trị của đề tài này là sự đóng góp cho việc hoạch định đường lối đối ngoại nói chung, cho chính sách phát triển quan hệ với Thái Lan nói riêng trên con đường tăng cường hợp tác khu vực và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước ta hiện nay. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tình hình nghiên cứu ở trong nước 8 Do vị trí địa lý gần gũi, mối quan hệ giữa hai nước đã được hình thành từ lâu, hai bên đã sớm nhận thức được tầm quan trọng đối với nhau, Thái Lan đã trở thành một đối tượng nghiên cứu được quan tâm khá sớm ở nước ta. Trong các sách sử cổ liên quan đến đề tài này, có thể chia ra làm hai loại chính. Thứ nhất, đó là các bộ biên niên sử lớn như “Đại Việt sử ký toàn thư” của Ngô Sĩ Liên, “Việt sử thông giám cương mục” và “Đại Nam thực lục” của Quốc sử quán triều Nguyễn.

Thứ hai, đó là các thư tịch cổ như “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi, “Vân đài loại ngữ” của Lê Quý Đôn, “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú hay “Đại Nam liệt truyện chính biên” của Quốc sử quán triều Nguyễn. Trong khi các bộ biên niên sử chủ yếu ghi chép các sử liệu liên quan trực tiếp đến quan hệ giữa Việt Nam và Thái Lan thì nguồn sử liệu sau lại chú ý nhiều hơn đến đất nước và con người Thái Lan. Nếu trong thời nhà Lê, các sử liệu về Thái Lan và quan hệ Việt Nam-Thái Lan còn tương đối ít ỏi thì đến thời nhà Nguyễn, các sử liệu này đã tăng lên cả về chất lẫn lượng, phản ánh mối quan hệ Xiêm-Nguyễn đã tương đối phát triển. Trước năm 1975, do đất nước ta đang ở trong tình trạng chiến tranh nên việc nghiên cứu Thái Lan không phát triển lắm.

Không có nhiều công trình chuyên khảo về Thái Lan. Các tác phẩm viết về Thái Lan chủ yếu là những bài báo khai thác khía cạnh coi Thái Lan như thuộc địa kiểu mới và là công cụ của Mỹ trong chiến tranh xâm lược Việt Nam. Bên cạnh đó, cũng có một số tác phẩm khác đề cập đến phương diện quan hệ nhân dân-nhân dân giữa hai nước như hoạt động của Bác Hồ và Việt kiều tại Thái Lan. Ví dụ, “Bác Hồ- Hồi ký” (1960), “Cuộc vận động cứu quốc của Việt kiều ở Thái Lan” của Lê Mạnh Trinh (1961), tập hồi ký “Đầu nguồn” (1975), “Đường Bác Hồ đi cứu nước” (1975),.

Sau năm 1976, do nhu cầu cải thiện quan hệ giữa hai nước, việc nghiên cứu Thái Lan bắt đầu được quan tâm nhiều hơn và cũng được tiến hành có hệ 9 thống hơn. Bước sang thập kỷ 80, do sự nổi lên của quan hệ Việt Nam-Thái Lan xung quanh “vấn đề Campuchia”, việc nghiên cứu về Thái Lan nói chung, mối quan hệ Việt Nam-Thái Lan nói riêng càng được chú ý.