Luận án tiến sĩ: Diễn thế nguyên sinh rừng ngập mặn Cồn Ông Trang, Mũi Cà Mau - TS. Lư Ngọc Trâm Anh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Lư Ngọc Trâm Anh DIỄN THẾ NGUYÊN SINH RỪNG NGẬP MẶN Ở CỒN ÔNG TRANG THUỘC KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN MŨI CÀ MAU LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGÀNH SINH THÁI HỌC TP. HỒ CHÍ MINH – Năm 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Lư Ngọc Trâm Anh DIỄN THẾ NGUYÊN SINH RỪNG NGẬP MẶN Ở CỒN ÔNG TRANG THUỘC KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN MŨI CÀ MAU Chuyên ngành: Sinh thái học Mã số: 9.20 LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGÀNH SINH THÁI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Viên Ngọc Nam 2. Nguyễn Thị Phương Thảo TP.

HỒ CHÍ MINH – Năm 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan các số liệu thu thập được cũng như việc xử lí và tổng hợp các dữ liệu trong luận án là do tôi thực hiện. Kết quả là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Người viết cam đoan Lư Ngọc Trâm Anh luan an ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến tập thể Cán bộ hướng dẫn PGS. Viên Ngọc Nam và PGS.

Nguyễn Thị Phương Thảo. Cảm ơn thầy, cô đã định hướng, tận tình hướng dẫn và có những ý kiến, góp ý quý báu cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô của Viện Sinh học Nhiệt đới, Học viện Khoa học và Công nghệ đã trực tiếp giảng dạy các chuyên đề trong chương trình đào tạo. Cảm ơn các Cán bộ của Viện Sinh học Nhiệt đới, Học viện Khoa học và Công nghệ đã giúp đỡ tôi hoàn thành các hồ sơ trong quá trình học tập, nghiên cứu.

Chân thành cảm ơn các Cán bộ của Hạt Kiểm Lâm Mũi Cà Mau, Cán bộ Kiểm Lâm ở Trạm Kiểm Lâm Cồn Cát đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình hỗ trợ chúng tôi trong quá trình thu thập số liệu ở Cồn Ông Trang. Chân thành cảm ơn các Cán bộ của Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ đã hỗ trợ phân tích các chỉ tiêu nghiên cứu. Chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Lãnh đạo Khoa Sư phạm Lý – Hóa – Sinh, Trường Đại học Đồng Tháp và Quý Thầy, Cô đã tạo điều kiện, hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, các em sinh viên đã động viên, giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án.

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 Lư Ngọc Trâm Anh luan an iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt. vi Danh mục các bảng.

viii Danh mục các hình vẽ, đồ thị. x PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của luận án. Mục tiêu nghiên cứu của luận án.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án. Ý nghĩa của luận án. Tính mới của luận án.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đa dạng loài thực vật ngập mặn và cấu trúc rừng ngập mặn. Khái quát về hệ sinh thái rừng ngập mặn. Thành phần loài thực vật ngập mặn.

Đa dạng sinh học rừng ngập mặn. Cấu trúc rừng ngập mặn. Phân bố của thực vật ngập mặn. Phân bố của rừng ngập mặn trên thế giới.

Phân bố của rừng ngập mặn ở Việt Nam. Ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái đến sự phân bố của thực vật ngập mặn. Các kiểu phân bố của thực vật ngập mặn. Khả năng tích tụ carbon của rừng ngập mặn.

Diễn thế rừng ngập mặn. Diễn thế sinh thái. Diễn thế rừng ngập mặn. Lý thuyết về diễn thế rừng ngập mặn.

Những nghiên cứu trên thế giới. Những nghiên cứu ở Việt Nam. 37 luan an iv 1. Những kết quả nghiên cứu về rừng ngập mặn ở Cồn Ông Trang.

ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp luận. Diện tích khu vực theo từng giai đoạn hình thành của rừng ngập mặn ở Cồn Ông Trang. Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn. Phương pháp định danh loài.

Phương pháp khảo sát các thông số môi trường, thu mẫu đất và phân tích đặc tính thổ nhưỡng. Xử lí số liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3. Sự hình thành các cồn ở Cửa Ông Trang theo thời gian.

Diễn thế nguyên sinh ở Cồn Trong. Đặc điểm thủy triều, thổ nhưỡng của Cồn Trong. Đa dạng loài thực vật và cấu trúc rừng ngập mặn ở Cồn Trong. Phân bố của các loài thực vật ngập mặn ở Cồn Trong.

Ảnh hưởng của thủy triều và thổ nhưỡng đến phân bố của thực vật ngập mặn ở Cồn Trong. Diễn thế về thành phần loài thực vật ở Cồn Trong. Diễn thế về cấu trúc rừng ở Cồn Trong. Tích tụ carbon theo giai đoạn ở Cồn Trong.

Sơ đồ diễn thế nguyên sinh ở Cồn Trong. Diễn thế nguyên sinh ở Cồn Ngoài. Đặc điểm thủy triều, thổ nhưỡng của Cồn Ngoài. Đa dạng loài thực vật và cấu trúc rừng ngập mặn ở Cồn Ngoài.

Phân bố của các loài thực vật ngập mặn ở Cồn Ngoài. Ảnh hưởng của thủy triều và thổ nhưỡng đến phân bố của của thực vật ngập mặn ở Cồn Ngoài. Diễn thế về thành phần loài thực vật ở Cồn Ngoài. Diễn thế về cấu trúc rừng ở Cồn Ngoài.

Tích tụ carbon theo giai đoạn ở Cồn Ngoài. Sơ đồ diễn thế nguyên sinh ở Cồn Ngoài. Diễn thế nguyên sinh ở Cồn Mới. Đặc điểm thủy triều, thổ nhưỡng của Cồn Mới.

Đa dạng loài thực vật và cấu trúc rừng ngập mặn ở Cồn Mới. Phân bố của các loài thực vật ngập mặn ở Cồn Mới. Ảnh hưởng của thủy triều và thổ nhưỡng đến phân bố của của thực vật ngập mặn ở Cồn Mới. Trữ lượng carbon ở Cồn Mới.

Diễn thế nguyên sinh ở Cồn Ông Trang. Đặc điểm thủy triều, thổ nhưỡng của Cồn Ông Trang. Đa dạng loài thực vật và cấu trúc rừng ngập mặn ở Cồn Ông Trang. Phân bố của các loài thực vật ngập mặn ở Cồn Ông Trang.

Ảnh hưởng của thủy triều và thổ nhưỡng đến phân bố của thực vật ngập mặn ở Cồn Ông Trang. Diễn thế về thành phần loài thực vật ở Cồn Ông Trang. Diễn thế về cấu trúc rừng ở Cồn Ông Trang. Tích tụ carbon theo giai đoạn ở Cồn Ông Trang.

Sơ đồ diễn thế nguyên sinh ở Cồn Ông Trang. 144 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1. 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 152 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

153 PHỤ LỤC luan an vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT AGB Above-Ground Biomass (Sinh khối trên mặt đất) BA Basal Area (Tiết diện ngang thân cây) BGB Below-Ground Biomass (Sinh khối gỗ dưới mặt đất) CAGB Carbon trong sinh khối trên mặt đất CBGB Carbon trong sinh khối dưới mặt đất Dbh Đường kính ngang ngực (cm) F Tần suất xuất hiện gd Giai đoạn gd1 Giai đoạn 1 (từ năm 2004 đến năm 2016) gd2 Giai đoạn 2 (từ năm 1992 đến năm 2004) gd3 Giai đoạn 3 (từ năm 1979 đến năm 1992) gd4 Giai đoạn 4 (từ năm 1962 đến năm 1979) gd5 Giai đoạn 5 (trước năm 1962) H Chiều cao của cây (m) IVI Importance Value Index (Chỉ số giá trị quan trọng) K20 Hàm lượng (%) kali trong tầng đất 0 – 20 cm K60 Hàm lượng (%) kali trong tầng đất 20 – 60 cm lk Loài khác M Trữ lượng rừng (m3/ha) N Mật độ (cây/ha) N1 Nhóm 1 N2 Nhóm 2 N3 Nhóm 3 N4 Nhóm 4 N20 Hàm lượng (%) nitrogen trong tầng đất 0 – 20 cm N60 Hàm lượng (%) nitrogen trong tầng đất 20 – 60 cm OTC Ô tiêu chuẩn P20 Hàm lượng (%) phosphor trong tầng đất 0 – 20 cm P60 Hàm lượng (%) phosphor trong tầng đất 20 – 60 cm pH20 pH tầng đất 0 – 20 cm luan an vii pH60 pH tầng đất 20 – 60 cm RN Mật độ tương đối (%) RF Tần suất xuất hiện tương đối (%) RBA Tiết diện ngang tương đối (%) Sal20 Độ mặn tầng đất 0 – 20 cm (‰) Sal60 Độ mặn tầng đất 20 – 60 cm (‰) SD Standard Deviation (Độ lệch chuẩn) SE Standard Error (Sai số chuẩn) T0 – 20 Tầng đất từ bề mặt đến độ sâu 20 cm T20 – 60 Tầng đất ở độ sâu 20 cm đến 60 cm V Thể tích thân cây (m3) VQG Vườn Quốc Gia X Trung bình luan an viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Quần xã ở Cồn Ngoài theo khoảng cách từ bờ biển vào nội địa. Thành phần loài trong các giai đoạn diễn thế ở một số khu vực. Loài ưu thế trong các giai đoạn hình thành rừng ngập mặn ở Việt Nam.

Mực nước cao nhất và thấp nhất tháng qua các năm tại Trạm Năm Căn. Số lượng ô tiêu chuẩn và các tuyến điều tra. Số lượng ô tiêu chuẩn theo các khu vực đã số hóa ở Cồn Ông Trang. Tỉ trọng gỗ của các loài ở khu vực nghiên cứu.

Diện tích các cồn theo các năm nghiên cứu. Phân loại đất theo thành phần cơ giới ở Cồn Trong. pH, độ mặn và hàm lượng NPK trong đất rừng ngập mặn ở Cồn Trong. Thành phần loài thực vật ngập mặn ở Cồn Trong.

Chỉ số giá trị quan trọng của các loài ở Cồn Trong. Các phương trình tương quan H – Dbh của Cồn Trong. Các đặc trưng thống kê ở Cồn Trong. Kiểu phân bố của các loài thực vật ngập mặn ở Cồn Trong.

IVI của các loài thực vật ngập mặn theo giai đoạn ở Cồn Trong. Các chỉ tiêu về cấu trúc theo các giai đoạn ở Cồn Trong. Lượng carbon tích tụ trong sinh khối theo giai đoạn ở Cồn Trong. Một số chỉ tiêu môi trường ở Cồn Trong theo các giai đoạn.

Đặc điểm thành phần loài và cấu trúc rừng ở Cồn Trong theo giai đoạn. Phân loại đất theo thành phần cơ giới ở Cồn Ngoài. pH, độ mặn và hàm lượng NPK trong đất rừng ngập mặn ở Cồn Ngoài. Thành phần loài thực vật ngập mặn ở Cồn Ngoài.

Chỉ số giá trị quan trọng của các loài thực vật ở Cồn Ngoài. Các phương trình tương quan H – Dbh của Cồn Ngoài. Các đặc trưng thống kê ở Cồn Ngoài .