Luận án Tiến sĩ: Ảnh hưởng đô thị hóa đến di sản Cố đô Huế (viễn thám, GIS) - Phạm Văn Mạnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ok ok ok Pham Van Manh VAN HOA THE GIỚI - QUAN THE DI TÍCH CỐ ĐÔ HUE BANG CONG NGHE VIEN THAM VA GIS LUẬN ÁN TIEN SĨ DIA LY Hà Nội - 2021 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN oh oe a Pham Van Manh Chuyên ngành: Bản đồ, viễn thám và hệ thông tin địa lý Mã số: 9440211.01 LUẬN ÁN TIEN SĨ DIA LÝ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Phạm Văn Cự 2.TS Nguyễn Ngọc Thạch Hà Nội - 2021 LOI CAM DOAN Tác gia xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của Tác gia dưới sự hướng dan của PGS. Pham Văn Cự và GS. Nguyên Ngọc Thạch. Các số liệu, kết qua nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn day đủ theo quy định.

Các hình sử dụng trong công trình là cua Tác giả và dong nghiép. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Phạm Văn Mạnh LOI CAM ON Loi dau tiên, Tác giả xin chân thành cảm ơn quý thay cô giáo Khoa Địa lý - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, DHOGHN và tập thể lãnh đạo, đông nghiệp, ban bè đã tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành luận án này. Lời cảm ơn sâu sắc nhất xin được gửi đến PGS. Pham Van Cự và GS.

Nguyễn Ngọc Thạch, những người thay đã giúp đỡ Tác giả tận tinh trong suốt quá trình thực hiện luận án, cho Tác giả nhiễu lời khuyên và kinh nghiệm quỷ báu dé hoàn tat chương trình theo đúng yêu cau đặt ra. Đặc biệt, Tác giả xin chân thành cảm ơn TS. Nghiêm Văn Sơn, nhà nghiên cứu khoa học cao cấp tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (Jet Propulsion Laboratory) cua NASA, Viện Công nghệ California (Pasadena, California, Hoa Ky), và chương trình NASA Land-Cover and Land-Use Change (LCLUC) giúp Tác giả nhiều ý kiến bồ ích trong quá trình học tập, nghiên cứu dé hoàn thành luận án. Trên hành trình thực hiện luận án, Tác giả đã may mắn có được sự giúp do và hỗ trợ của Trung tâm Bảo ton Di tích Cô đô Huế (HMCC) về mặt tư liệu và hình ảnh.

Tác giả xin tỏ lòng biết ơn đến Trung tâm Bảo tôn Di tích Cố đô Huế; tat cả cán bộ Phòng Đào tạo, Bộ môn Bản đồ và Địa thông tin, Trưòng Đại học Khoa học Tự nhiên, DHOGHN đã tạo moi điều kiện để Tác giả hoàn thành luận án. Tác giả sẽ không thể thực hiện được luận án nếu không có sự cảm thông, giúp đỡ cả về vật chat lan tinh than của gia đình, những người luôn sát cánh bên Tác giả, tiếp thêm cho Tác giả sức mạnh vượt qua mọi khó khăn đề hoàn thành luận án. Mặc dù đã có nhiêu cố gắng song luận án không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Kính mong quý thay cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp tiếp tục góp ý dé công trình nghiên cứu ngày càng hoàn thiện hơn và phục vụ cho các hướng nghiên cứu tiếp theo của Tác giả.

Mot lan nữa Tác giả xin trân trọng cảm on! Tác giả luận án li MỤC LỤC Trang LOD CAM GOAN. 0) 0 cee i Iÿ/0ï3ii 1. ili Danh mục chữ viét tt .ccccecccccccscsscssssecsssesessecsessssessssecsesessesesssersesensessesavsesansecenseceeeess V Damrh muc Dinh 05. - sa vil Danh mục bảng.

- -< G1 1111 HH HH và 1X MG GaU “1. TONG QUAN TÀI LIEU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE NGHIÊN CỨU ANH HƯỞNG CUA ĐÔ THỊ HÓA TỚI BẢO TON DI SAN VAN HÓA THE GI ỚI .- 2: 2£ S£+SE£2SE£ÊEEÊEESEE2E12112711271211711271121121171. TONG QUAN TÀI LIEU VE NGHIÊN CUU ANH HƯỞNG CUA ĐÔ THỊ HOA TỚI BAO TON DI SAN VAN HÓA. Các khái niệm cơ bản liên quan đến hướng nghiên cứu của luận án.

Hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của đô thị hóa tới bảo tồn di sản văn hóa. Các phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa tới bảo tồn i SAN VAN OA 0. Các công trình nghiên cứu liên quan đến quá trình đô thị hóa va bảo tồn di sản văn hóa tại Thừa Thiên- HUẾ. CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ ANH HUONG CUA ĐÔ THỊ HÓA TỚI BẢO TON DI SAN VĂN HÓA.

Tiêu chí xác định và đánh giá giá trị di sản văn hóa. Mối quan hệ giữa đô thị hóa và bảo tồn di sản văn hóa. Phương pháp nghiên cứu vận dụng trong luận án. QUAN DIEM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quan điểm nghiên cứu.----¿-VE++2++++22EEEEE2++E22E111522222221122errrrkt 34 1. Phương pháp và quy trình nghiên CỨU.- +55 +5+5++x+zez+tsxerzverersree 36 Tiểu kết chương l. VIỄN THÁM VA GIS PHAN TÍCH QUA TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA VÀ BAO TON GIA TRI NOI BẬT TOAN CAU CUA DI SAN VĂN HÓA THE GIỚI. PHAN TÍCH DAC DIEM DIEU KIEN TỰ NHIÊN VA KINH TE-XA HỘI.

Điều kiện tự MHiSM occ ccccccsssssescssssssssssssssssssssssssssssseescsssssssesssssssssseesssssssnsesesesen 43 1H 2. Điều kiện kinh tế - xã hội. Một số van đề về đô thị Huế và bảo tồn di sản văn hóa. Đặc điểm phân bố không gian và khu vực bảo vệ Quan thé di tích Có đô HUG.

UNG DUNG GIS VÀ VIỄN THÁM ĐỘ PHAN GIẢI CAO PHAN TICH QUA TRINH ĐÔ THI HOA VA BAO TON DI SAN VAN HOA THE GIỚI. Phương pháp xử lý dữ liệu anh vệ tinh đa thời gian với độ phân giải không gian cao va dit liệu khảo sát khu vực Quan thé di tích Có đô Huế. Phát triển các chỉ số rủi ro đối với Giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thé giới trong bồi cảnh đô thị hóa.-------+++++£££22222E2EE22222222222222vvvve 90 II) 800028 ¡. ĐÁNH GIA ANH HƯỞNG CUA ĐÔ THỊ HÓA TỚI BẢO TON DI SAN VAN HOA THE GIỚI - QUAN THE DI TÍCH CÓ ĐÔ HUE.

TÁC DONG CUA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HOA DEN BAO TON DI SAN VĂN HOA THE GIỚI.--2- 2 2 SE SE£+EE2EE£EEEEEEEEE2EEEEEEEE211211711111111711 111. Phân tích kết quả phân loại LCLU và xu thế mở rộng không gian đô thị 104 3. Phân tích đặc trưng đa dạng của khu vực Quan thé di tích Cố đô Huế trên cơ SO GG do Camh QUAN 0. PHAN TÍCH RỦI RO DOI VOI GIA TRI NÓI BAT TOAN CAU TRONG BAO TON DI SAN VAN HOA woieeeeccescescsscssessessessessessesssessesseseessessessstssesstsatsnesseaesesees 124 3.

Rui ro đối với Giá trị nổi bật toàn cầu của Quan thé di tích Có đô Huế. Môi tương quan giữa đô thì hóa và rủi ro đôi với Giá trị nôi bật toàn câu của Quần thé di tích Cố đô HuÝ.- 2© EE++ESEEEE+EEEEEEEEEEEEE11121721112172111ecrEL 130 Tiểu kết chương 3.- ¿5256 SE9E2E12E19E1211211221712112112111111111 1111111 132 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ.--- 2© 2+SE+SE£EE2EE2EEEE1E21211211221 71.crxe 133 DANH MỤC CÔNG TRINH KHOA HỌC CUA TÁC GIA LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN. TT 11 12 12 1211 1121121121121 1 1 1n 1 g1 g1 1 1 1g ườn 136 TÀI LIEU THAM KHẢO.11 1y 137 008009922 -1- 1V DANH MỤC CHU VIET TAT AE Annual Expansion (Mo rong hang nam) AGRL Dat nông nghiệp AHP Analytical Hierarchical Process (Quá trình phân cấp thứ bậc) AI Annual Increase (Tăng hang năm) ANP Analytic Network Process (Quá trình mạng phân tích) CEM Nghĩa trang DCAD Disjunct Core Area Density (Mat độ phan đoạn lõi) DSVH Di sản văn hóa FRS Rùng va cay bụi GIS Geographic Information System (Hệ thong thông tin địa lý) HDB Khu vực mật độ xây dựng cao HMCC Trung tâm Bao tồn Di tích Cé đô Huế ICOMOS The International Council of Monuments and Sites (Hội dong Di tích va Di chi Quốc tế) LCLU Land-cover/land-use (Lớp phủ/sử dụng dat) LDB Khu vực xây dựng mật độ thấp LMs Landscape Metrics (Độ do cảnh quan) LPI Largest Patch Index (Chỉ số mảnh rời rac lớn nhắt) LSI Landscape Shape Index (Chỉ số hình dạng cảnh quan) MCDA Multi-Criteria Decision Analysis (Phân tích quyét dinh theo nhiéu tiéu cht) NIMA National Imagery and Mapping Agency OL Dat khác ORI Overall Risk Index (Chi số rủi ro tổng thé) OUV Outstanding Universal Value (Giá trị nổi bật toàn cau) PAFRAC Perimeter-Area Fractal Dimension (Số chiêu fractal chu vi-dién tích) ROUV Risk to Outstanding Ủniversal Value (Rui ro đối với Giá trị nồi bật toàn câu) SHDI Shannon’s Diversity Index (Chi số da dang shannon) SVM Support Vector Machine (May vecto hỗ tro’) TECI Total Edge Contrast Index (Tổng số độ tương phan biên) UGS Không gian xanh đô thị UII Urbanization Intensity Index (Chi số cường độ đô thị hóa) UIs Urbanization Indices (Chi số đô thị hóa) UNB University of New Brunswick UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (T6 chức Giáo duc, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc) Mái DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu của luận án.1 Khu vực nghiên cứu va vi trí của 12 di tích.2 Mô hình số độ cao (bên trái) và độ dốc (bên phải).3 Sự biến đổi không gian đô thị Huế qua các thời kỳ.4 Phân bố không gian sống và phân bố dân cư.5 Yếu tố phong thủy trong bố cục không gian Kinh Thành Hué.6 Khu vực Đại Nội (Kinh Thành Hué) nhìn từ trên cao.7 Khu vực Chùa Thiên Mu nhìn từ trên cao.8 Khu vực Văn Thánh-Võ Thánh.9 Khu vực Hồ Quyén-Voi Ré nhìn từ trên cao.10 Khu vực Lăng Duc Đức nhìn từ trên cao.11 Khu vực Dan Nam Giao nhìn từ trên cao.12 Khu vực Lăng Tự Đức nhìn từ trên cao.13 Khu vực Điện Hòn Chén nhìn từ trên cao.14 Khu vực Lăng Thiệu Trị nhìn từ trên cao.15 Khu vực Lăng Khải Định nhìn từ trên cao.16 Khu vực Lang Minh Mạng nhìn từ trên cao.17 Khu vực Lăng Gia Long nhìn từ trên cao.18 Phân bố không gian của 12 di tích thuộc Quan thê di tích Cô đô Huế.19 Sơ đồ khung phương pháp xử lý dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu.20 Bản đồ sau xử lý năm 1968.-- 2-52 SE2E2EEEEEEEEEEEEEEEEEerkrrrrrer 74 Hình 2.21 Sơ đồ trộn ảnh vệ tinh SPOT theo phương pháp UNB.22 Dữ liệu ảnh sau khi hiệu chỉnh ảnh hưởng của khí quyền và hiệu chỉnh hình học thời kỳ 1995, 2000 và 2005 (bên phải).23 Dữ liệu ảnh sau khi hiệu chỉnh ảnh hưởng của khí quyền và hiệu chỉnh hình học thời kỳ 201 1, 2016 và 2020 (bên phải).24 VỊ trí thử nghiệm các phương pháp trộn ảnh khác nhau. Khu vực Đại Nội thuộc Kinh Thành Huế (MI).25 Ảnh trộn theo phương pháp UNB.26 Sơ đồ các bước thực hiện phân loại dựa trên đối tượng trong OBIA.29 Các mẫu dạng cảnh quan được đo bằng chỉ số LPI trong các cửa số di chuyền có kích thước khác nhau của khu vực Quan thé di tích C6 đô Hué.30 Mối tương quan được tính giữa các độ đo cảnh quan trong các nhóm chỉ SỐ.

Độ do diện tích-cạnh (ED, LPI, TE); độ đo hình dạng (PAFRAC); độ đo diện tích lõi (TCA, NDCA, DCAD); và độ đo tương phản (CWED, TECD).31 Mối tương quan được tính giữa các độ đo cảnh quan của các nhóm chỉ số độ đo tổng hợp (AI, COHESION, CONTAG, IJI, LSI, MESH, NP, PD, PLADJ, 5840998431922.32 Mối tương quan được tính giữa các độ đo cảnh quan của nhóm chỉ số độ đo đa dạng (PR, PRD, SHDI, MSIDI, SHEI, SIDI, SIEI và MSIEI).