Luận án Tiến sĩ: Cấu trúc không gian ven đô các thành phố Bắc Trung Bộ theo hướng đô thị sinh thái

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG PHẠM HỒNG SƠN CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VEN ĐÔ CÁC THÀNH PHỐ VÙNG BẮC TRUNG BỘ THEO HƯỚNG ĐÔ THỊ SINH THÁI, ÁP DỤNG CHO THÀNH PHỐ VINH CHUYÊN NGÀNH: QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ MÃ SỐ: 9580105 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Hà Nội - Năm 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG PHẠM HỒNG SƠN CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VEN ĐÔ CÁC THÀNH PHỐ VÙNG BẮC TRUNG BỘ THEO HƯỚNG ĐÔ THỊ SINH THÁI, ÁP DỤNG CHO THÀNH PHỐ VINH CHUYÊN NGÀNH: QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ MÃ SỐ: 9580105 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Nguyễn Văn Đỉnh 2.TS Nguyễn Thị Thanh Mai Hà Nội - Năm 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Quý thầy cô khoa Đào tạo Sau đại học, khoa Kiến trúc và Quy hoạch trường Đại học Xây dựng Hà Nội, các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy, đóng góp ý kiến quý báu qua các kỳ seminar, và trong quá trình hoàn chỉnh luận án. Tôi chân thành cảm ơn quý lãnh đạo, thầy cô, đồng nghiệp trường Đại học Vinh, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện tốt cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy cô giáo hướng dẫn đã hết lòng giúp đỡ và tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận án này. Tôi cũng vô cùng biết ơn những chuyên gia trên nhiều lĩnh vực liên quan đến công trình nghiên cứu này, đã cho tôi có cơ hội trao đổi phỏng vấn và cả những văn bản thể hiện ý kiến, tư tưởng vô cùng quý giá đối với luận án.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện, song chắc chắn rằng luận án sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được đề cập đến trong các luận án khác. Hà Nội, tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Mục lục ii Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt v Danh mục các hình vẽ, bảng biểu vi MỞ ĐẦU.

Lý do lựa chọn đề tài. Mục đích nội dung nghiên cứu. Đối tượng phạm vi nghiên cứu. Cơ sở khoa học.

Phương pháp nghiên cứu. 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VEN ĐÔ CÁC THÀNH PHỐ VÙNG BẮC TRUNG BỘ THEO HƯỚNG ĐÔ THỊ SINH THÁI .1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài .2 Tổng quan cấu trúc không gian ven đô, đô thị sinh thái .1 Tổng quan lý thuyết không gian ven đô .2 Tổng quan lý thuyết về đô thị sinh thái .3 Tổng quan thực tiễn cấu trúc không gian ven đô các TP sinh thái .3 Thực trạng không gian ven đô các thành phố vùng Bắc Trung Bộ .1 Khái quát điều kiện tự nhiên các thành phố vùng Bắc Trung Bộ.2 Thực trạng quá trình phát triển không gian ven đô TP Thanh Hóa .3 Thực trạng quá trình phát triển không gian ven đô thành phố Vinh .4 Thực trạng quá trình phát triển không gian ven đô thành phố Hà Tĩnh .4 Một số luận điểm, luận án liên quan đến đề tài .1 Một số luận điểm của các nhà khoa học tại Việt Nam .2 Một số đề tài, luận án liên quan đến đề tài nghiên cứu. 43 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Một số vấn đề tồn tại và hướng nghiên cứu.1 Một số vấn đề tồn tại trong cấu trúc không gian ven đô .2 Hướng nghiên cứu của luận án. 47 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VEN ĐÔ CÁC THÀNH PHỐ VÙNG BẮC TRUNG BỘ THEO HƯỚNG ĐÔ THỊ SINH THÁI .1 Hệ thống văn bản pháp luật .2 Định hướng quy hoạch chung các thành phố Bắc Trung Bộ .3 Quy hoạch thành phố theo hướng đô thị sinh thái .1 Cơ sở tiếp cận vùng ven đô trong đô thị sinh thái .2 Tác động của vùng ven đô trong quá trình mở rộng đô thị .3 Cơ sở về tính liên kết hệ sinh thái tự nhiên trong đô thị .4 Tác động quá trình phát triển đô thị đến hệ sinh thái tự nhiên.5 Cơ sở cân bằng sinh thái trong cấu trúc không gian đô thị.6 Cơ sở giảm nhiệt cho đô thị.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến CTKG ven đô các thành phố vùng BTB .1 Đặc điểm không gian ven đô thành phố Thanh Hóa .2 Đặc điểm không gian ven đô thành phố Vinh.3 Đặc điểm không gian ven đô thành phố Hà Tĩnh .4 Tác động bởi quá trình mở rộng và đô thị hóa .5 Tác động của biến đổi khí hậu.4 Đặc điểm cấu trúc không gian ven đô các thành phố vùng BTB tác động đến hướng phát triển đô thị sinh thái .1 Đặc điểm hình thái không gian ven đô .2 Đặc điểm cấu trúc “tế bào sinh thái” trong không gian làng xã .3 Tác động của vùng ven đô đến đô thị phát triển theo hướng sinh thái .4 Đặc điểm kết nối sinh thái và xu hướng dịch chuyển đô thị.

85 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Bài học kinh nghiệm quá trình phát triển KGVĐ theo hướng ĐTST. 89 CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VEN ĐÔ CÁC THÀNH PHỐ VÙNG BẮC TRUNG BỘ THEO HƯỚNG ĐÔ THỊ SINH THÁI, ÁP DỤNG CHO THÀNH PHỐ VINH .1 Quan điểm, nguyên tắc .2 Đề xuất mô hình cấu trúc không gian ven đô các thành phố vùng Bắc Trung Bộ theo hướng đô thị sinh thái .1 Mô hình cấu trúc không gian tổng quát .2 Cấu trúc không gian đô theo trục Bắc - Nam.3 Cấu trúc không gian ven đô phía Đông và Tây .4 Phát triển không gian ven đô theo mô hình “tế bào sinh thái” .5 Phục hồi, tăng cường liên kết sinh thái theo hướng Đông - Tây .3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả không gian ven đô các thành phố BTB theo hướng đô thị sinh thái .1 Giải pháp kết nối hạ tầng .2 Phát triển nguồn nội lực và khai thác hiệu quả tài nguyên vùng ven đô 112 3.3 Giải pháp cấu trúc không gian phù hợp với điều kiện khí hậu và giảm nhiệt đô thị .4 Áp dụng cấu trúc không gian ven đô thành phố Vinh theo hướng đô thị sinh thái .1 Tổng hợp các đặc điểm không gian sinh thái vùng ven đô .2 Đánh giá tác động của vùng ven đô trong quá trình mở rộng .3 Định hướng phát triển không gian.4 Giải pháp cấu trúc không gian ven đô theo hướng đô thị sinh thái .5 Đánh giá hiệu quả cấu trúc không gian ven đô theo hướng ĐTST .5 Bàn luận về kết quả nghiên cứu. 141 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v DANH MỤC CÁC BÀI BÁO CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TRÊN CÁC TẠP CHÍ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

PL1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BTB. Bắc Trung Bộ BĐKH. Biến đổi khí hậu CTKG. Cấu trúc không gian CX.

Cây xanh ĐDSH. Đa dạng sinh học ĐTST. Đô thị sinh thái HST .Hệ Sinh thái HTX. Hệ sinh thái đô thị KCN.

Khu công nghiệp KKT. Khu kinh tế KG. Không gian NBD. Nước biển dâng ST.

Sinh thái STĐT. Sinh thái đô thị TNMT. Tài nguyên môi trường TT. Trung tâm TP.

Thành phố QH. Quy hoạch QHXD. Quy hoạch xây dựng UBND. Ủy ban nhân dân PTBV .Phát triển bền vững PTĐT BV.

Phát triển đô thị bền vững LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC HÌNH VẼ Chương 1: Hình 1.1: Chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái[19] .2: Cấu trúc không gian đô thị trong quá trình phát triển[81] .3: Khái niệm và thuật ngữ về không gian sinh thái vùng ven đô[76] .4: a) Phạm vi hành chính Bắc Kinh; b) Quá trình mở rộng vùng ven đô từ năm 1982 đến năm 2008[72] .5: Ranh giới vùng ven đô các TP vùng BTB .6: Những khu nhà ổ chuột trước đây ở TP Curitiba (nguồn: IPPUC) .7: Phát triển không gian ĐT sinh thái Curitiba (nguồn: IPPUC) .8: Cấu trúc quy hoạch không gian tuyến tính gắn kết vùng ven đô .9: Cấu trúc không gian TP Freiburg, Đức[95] .10: Dự án khu đô thị Sino-singapore Tianjin[96].11: Cấu trúc “tế bào sinh thái”[96] .12: Cấu trúc không gian đô thị Singapore[51] .13: Quá trình phát triển Seoul[82],[83] .14: Quá trình phát triển TP Hà Nội chuyển đổi vùng ven đô .15: QH phát triển không gian Đà Nẵng đến năm 2030 tầm nhìn 2050 .16: Vị trí Bắc Trung Bộ .17: Bản đồ quy hoạch chung TP Thanh Hóa năm 1999 .18: Bản đồ hành chính năm 2012 .19: Vùng ven đô thành phố Thanh Hóa theo địa giới hành chính .20: Vùng ven hạ lưu sông Mã và sinh thái ven biển phía Đông .21: Quá trình phát triển TP Vinh trước năm 1974[49] .22: Quá trình phát triển TP Vinh sau năm 1974 .23: Định hướng mở rộng đô thị Vinh đến năm 2030 tầm nhìn 2050[45] .24: Quá trình mở rộng không gian TP Vinh từ năm 1930 đến nay .25: Không gian ven đô bên trong thành phố Vinh (phạm vi 105km2) .26: Phân vùng không gian ven đô TP Vinh (phạm vi 250km2). 38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii Hình 1.27: Không gian làng xã ven đô TP Vinh .28: Bản đồ hành chính TP Hà Tĩnh (nguồn: UBND TP Hà Tĩnh) .29: Phân vùng không gian ven đô thành phố Hà Tĩnh .30: Đặc trưng không gian làng xã ven đô TP Hà Tĩnh (nguồn: Internet) .31: Mở rộng không gian ven đô các thành phố vùng Bắc Trung Bộ .32: Sơ đồ vấn đề - hướng nghiên cứu. 48 Chương 2: Hình 2.1: Phạm vi từ TP sinh thái đến mạng lưới sinh thái .2: Các điều kiện đánh giá đô thị sinh thái của IEFS .3: Hiệu quả của đô thị sinh thái theo IEFS .4: Dân số vùng ven đô Melbourne (Australia) được dự đoán tăng từ 1.36tr người năm 2011 lên 1.76tr người năm 2021[59] .5: Mô hình khái niệm về bốn quá trình tăng trưởng trong công việc ở vùng ven đô[86] .6: Quy trình dòng chảy và dịch chuyển trong tự nhiên[76] .7: Thung lũng Geddes ở thế kỷ 19, lát cắt từ vùng biên đến bờ biển[52] .8: Quá trình biến đổi hệ sinh thái khi hình thành đô thị .