Luận án tiến sĩ: Các mô hình hội tụ năng suất ngành chế biến thực phẩm đồ uống Việt Nam giai đoạn 2000-2010 - Phan Tất Hiển

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ QUèC D¢N ------------*---------- PHAN TẤT HIỂN CÁC MÔ HÌNH HỘI TỤ NĂNG SUẤT TRONG NGÀNH CHẾ BIẾN THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000 - 2010 Hµ NéI - 2016 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ QUèC D¢N ------------*---------- PHAN TẤT HIỂN CÁC MÔ HÌNH HỘI TỤ NĂNG SUẤT TRONG NGÀNH CHẾ BIẾN THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000 - 2010 Chuyên ngành : Toán kinh tế Mã số : 62.01 Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN KHẮC MINH Hµ NéI - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng Luận án này đã được thực hiện với sự trung thực từ tổng quan nghiên cứu đến các nghiên cứu định lượng, phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả. Trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu, tôi cam đoan rằng những kết quả nghiên cứu trong luận án này một phần là mới, một phần cũng cố, khẳng định lại các kết quả nghiên cứu trước. Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình.

Tác giả luận án Phan Tất Hiển ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.Nguyễn Khắc Minh, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Thị Minh, TS. Nguyễn Mạnh Thế, PGS.

TS Ngô Văn Thứ cùng các thầy giáo, cô giáo trong khoa Toán Kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn các thầy các cô Viện đào tạo Sau Đại học Trường Kinh tế quốc dân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo trường Đại học Sài Gòn, PGS. Phạm Hoàng Quân, cùng các thầy cô giáo của Khoa Toán- Ứng dụng Trường Đại học Sài Gòn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Xin chân thành cảm ơn anh Đỗ Văn Lâm-Chuyên viên Bộ Kế hoạch Đầu tư, anh Phạm Khánh Linh, Bộ môn Kinh tế - Khoa Kinh tế & Quản lý - Đại học Thủy Lợi, cùng toàn thể anh em, bạn bè luôn chia sẽ và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu. Cuối cùng, xin gửi lời cám ơn đến cha mẹ và toàn thể gia đình đã luôn tin tưởng, đồng hành cùng tác giả trong suốt thời gian dài học tập. Tác giả Phan Tất Hiển iii NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN Đề tài luận án: Các mô hình hội tụ năng suất trong ngành chế biến thực phẩm và đồ uống Việt Nam giai đoạn 2000-2010. Chuyên ngành: Toán Kinh tế Mã số: 62.01 Nghiên cứu sinh: Phan Tất Hiển Người hướng dẫn GS.

Nguyễn Khắc Minh Về mặt lý luận, lý thuyết Luận án xây dựng mô hình hình hội tụ không điều kiện và có điều kiện cho ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và đồ uống Việt Nam. Đưa vào các biến mới là các biến lan tỏa ngược lan tỏa xuôi, lan tỏa công nghệ, tính toán TFP của ngành với 3 phương pháp khác nhau phục vụ trong các mô hình hội tụ có điều kiện. Những phát hiện đề xuất từ kết quả nghiên cứu Điểm khác biệt của nghiên cứu này so với các nghiên cứu về hội tụ cấp danh nghiệp là nghiên cứu này tập trung vào các doanh nghiệp của một ngành-cụ thể là ngành chế biến thực phẩm và đồ uống. Ngành chế biến thực phẩm và đồ uống không tồn tại hội tụ sigma ( ) trên toàn nền kinh tế Việt Nam.

Tồn tại hội tụ không điều kiện và có điều kiện ở cấp độ doanh nghiệp trong ngành chế biến thực phẩm và năng suất TFP tồn tại trạng thái dừng theo các tỉnh. Kết quả cụ thể như sau: Kết quả từ ước lượng hội tụ từ số liệu chéo bằng hồi quy Barro: Tồn tại hội tụ không điều kiện và có điều kiện. Tốc độ hội tụ không điều kiện giao động trong khoảng 1,6%-3,74%. Yếu tố lan tỏa công nghệ và truyền tải FDI liên ngành đóng góp tích cực vào kết quả hội tụ của năng suất các yếu tố tổng hợp.

Với sự tác động của các biến này, tốc độ hội tụ của các chuổi TFP theo các phương pháp dữ liệu chéo được tăng lên 2,54% -6,06% (với tác động của lan tỏa công nghệ) 4,81%- 7,78% (với tác động của các biến lan tỏa FDI). iv Kết quả hồi quy từ số liệu mảng: Tồn tại hội tụ không điều kiện và hội tụ có điều kiện dưới sự tác động của yếu tố lan tỏa công nghệ và các biến truyền tải FDI. Tốc độ của hội tụ không điều kiện là 3,26%-5,68%. Tốc độ này được tăng lên 3,32% -5,6% (với tác động của lan tỏa công nghệ); 7,24%-10,61% (với tác động của các biến truyền tải FDI).

Kết quả từ phương pháp xích Markov: Các doanh nghiệp của ngành này phân bố thành 5 nhóm trạng thái khác nhau. Trạng thái 1, các doanh nghiệp kém phát triển chiếm 16,4%; trạng thái 2, các doanh nghiệp phát triển cận dưới mức trung bình chiếm 26,5%; trạng thái 3, các doanh nghiệp xung quanh giá trị trung bình chiếm 15,4 %; trạng thái 4, các doanh nghiệp phát triển khá chiếm 12,3% và trạng thái 5, các doanh nghiệp phát triển rất tốt chiếm 29,3%. Thời gian để đạt đến trạng thái dừng vào khoảng 24 năm. Khối doanh nghiệp nhà nước ngày càng nắm bắt và phát huy tốt hơn yếu tố khoa học công nghệ được trạng bị.

Các doanh nghiệp này cũng đóng góp tích cực giúp tăng trưởng TFP của ngành. Nó thể hiện ở tỉ lệ các doanh nghiệp nhà nước đạt doanh nghiệp có công nghệ cao tăng lên hàng năm từ 35,56% năm 2000 đến 53,19% năm 2012. Người hướng dẫn Nghiên cứu sinh GS. Nguyễn Khắc Minh Phan Tất Hiển v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC CÁC BẢNG.viii DANH MỤC CÁC HÌNH.x PHẦN MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HỘI TỤNĂNG SUẤT CÁC.7 NHÂN TỐ TỔNG HỢP.

Các khái niệm về năng suất. Các phương pháp tính năng suất các yếu tố tổng hợp. Phương pháp bán tham số. Phương pháp đa chiều.

Tổng quan các công trình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài. Các công trình nghiên cứu trong nước.25 Tóm tắt chương 1.28 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ NĂNG SUẤT CÁ YẾU TỐ TỔNG HỢP VÀ NGÀNH CHẾ BIẾN THỰC PHẨM VÀ NƯỚC UỐNG Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000-2010. Thực trạng ngành chế biến thực phẩm và nước uống Việt Nam giai đoạn 2000-2010.

Một số đặc điểm được rút ra từ bộ số liệu nghiên cứu. Sơ lược một số mặt hàng trong ngành chế biến thực phẩm và nước uống. Thực trạng về năng suất các nhân tố tổng hợp ở Việt Nam.51 Tóm tắt chương 2.57 CHƯƠNG 3: CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VỀ HỘI TỤ. Cơ sở lý thuyết hội tụ.

Giới thiệu mô hình. Quá trình vận động của hệ thống. Phân biệt về mặt thực nghiệm các mô hình tăng tưởng nội sinh và tân cổ điển. Cơ sở các mô hình thực nghiệm.1 Mô hình tân cổ điển: một loại tư bản, tiến bộ công nghệ ngoại sinh.

Mô hình tân cổ điển: nhiều loại tư bản. Tăng trưởng nội sinh: công nghệ tiệm cận tuyến tính. Các mô hình thực nghiệm. Hội tụ sigma ().Hội tụ không điều kiện theo số liệu chéo ( ).

Hội tụ có điều kiện theo số liệu chéo. Hội tụ không điều kiện điều kiện theo số liệu mảng. Hội tụ có điều kiện theo số liệu mảng. Hội tụ theo phương pháp tiếp cận phân phối.85 CHƯƠNG 4: TỔNG HỢP CÁC KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM.

Các biến và tính toán số liệu phục vụ nghiên cứu. Ước lượng TFP bằng phương pháp bán tham số theo Levinshon-Petrin và Olley-Parkes. Tính TFP theo phương pháp đa chỉ số. Mô hình hội tụ sigma.

Mô hình hội tụ không điều kiện theo phương pháp tiếp cận số liệu chéo. Mô hình hội tụ không điều kiện theo hướng tiếp cận dữ liệu bảng. Hội tụ có điêu kiện vơi tác động của biến lan tỏa công nghệ. Các biến lan tỏa công nghệ.

Mô hình hội tụ có tác động của lan tỏa công nghệ theo số liệu chéo. Mô hình hội tụ có tác động của lan tỏa công nghệ theo dữ liệu bảng. Vai trò của các công ty trong nước. Mô hình hội tụ có điều kiện với tác động của FDI.

Cấu trúc các biến truyền tải luồng FDI. Ảnh hưởng của FDI lên tăng trưởng TFP. Mô hình hội tụ có điều kiện theo hướng tiếp cận dữ liệu chéo. Mô hình hội tụ có điều kiện theo hướng tiếp cận dữ liệu bảng.

Phương pháp tiếp cận phân phối trong nghiên cứu hội tụ. Các biến và số liệu. Kết quả thực nghiệm.121 KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH.132 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.135 TÀI LIỆU THAM KHẢO.143 vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Kí hiệu Ý nghĩa APO Tổ chức năng suất châu Á Asian Productivity Organization Back Backward CBTP-ĐU Ngành chế biến thực phẩm và đồ uống CNCT Ngành công nghiệp chế tác Denta_TFPi Khoảng cách năng suất các nhân tố tổng hợp ước lượng theo OP Denta_TFPi Khoảng cách năng suất các nhân tố tổng hợp ước lượng theo OP Denta_TFPi Khoảng cách năng suất các nhân tố tổng hợp ước lượng theo OP EPA Tổ chức năng suất châu Âu FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FE Phương pháp tác động cố định For Forward GSO Tổng cục thống kê HAC Phương pháp khác phục tự tương quan Hor Horizontal ILO Tổ chức lao động quốc tế International Labour Organization LM Phương pháp ước lượng hợp lí cực đại lnTFPcs Logarit của TFPcs lnTFPi Logarit của TFPi lnTFPm Logarit của TFPm LP Levinshon-Petrin NAFTA Hiệp định tự do Bắc Mỹ North America Free Trade Agreement OECD Organization for Economic Co-operation and Development OLS Phương pháp bình phương nhất OP Olley-Pakes RE Phương pháp tác động ngẫu nhiên Sback Sbackword TFP Năng suất các nhân tố tổng hợp TFPcs Năng suất các yếu tố tổng hợp ước lượng theo phương pháp đa chỉ số TFPi Năng suất các yếu tố tổng hợp ước lượng theo Olley-Pakes TFPm Năng suất các nhân tố tổng hợp ước lượng theo Levinshon-Petrin viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Thống kê các khái niệm năng suất.2: Tóm tắt các công trình nghiên cứu về hội tụ TFP.

Số lượng, cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của chỉ tiêu lao động. Số lượng, cơ cấu, tốc độ tăng trưởng chỉ tiêu số doanh nghiệp. Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của chỉ tiêu giá trị sản xuất công nghiệp. Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của vốn sản xuất kinh doanh bình quân.

Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của tài sản cố định và đầu tư dài hạn. Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của doanh thu thuần. Tốc độ tăng trưởng của các đại lượng phân tích.