Luận án: Hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành doanh nghiệp xây dựng cầu đường

Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước, để tồn tại và phát triển, đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải không ngừng cải tiến, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất, kinh doanh, không ngừng nâng cao, năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí, giảm giá thành sản phẩm lao vụ. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm phản ánh toàn diện các mặt hoạt động của doanh nghiệp: trình độ trang bị kỹ thuật, năng suất lao động và sử dụng vật tư, tiền vốn, lao động. Vì vậy tăng cường quản lý chi phí sản xuất, phấn đấu giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm không chỉ là trách nhiệm, mà còn là quyền lợi sống còn, đòi hỏi sự quan tâm của các doanh nghiệp. Doanh nghiệp xây dựng cầu đường là đơn vị kinh tế thuộc ngành sản xuất vật chất.

Nếu doanh nghiệp xây dựng cầu đường sử dụng vốn tiết kiệm làm cho giá thành sản phẩm không ngừng hạ thấp thì không những có ý nghĩa to lớn trong phạm vi ngành, mà còn tác dụng không nhỏ đến các ngành khác và toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Trong điều kiện hiện nay, việc quản lý và hạch toán kinh tế ở các doanh nghiệp xây lắp nói chung và doanh nghiệp xây dựng cầu đường nói riêng chưa được tốt, vật tư, lao động, tiền vốn còn nhiều lãng phí, càng cần thiết phải tăng cường các biện pháp kiểm tra, giám sát, quản lý chặt chẽ các chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm một cách hợp lý. Thực tế việc tổ chức kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở các doanh nghiệp xây dựng cầu đường chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu quản lý. Số liệu về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm chưa thực sự là cơ sở tin cậy để đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Xuất phát từ lý luận và thực tiễn của quản lý sản xuất kinh doanh, yêu cầu đặt ra cho công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 6 của các doanh nghiệp xây dựng cầu đường trong cơ chế quản lý kinh tế hiện nay, chúng tôi chọn đề tài: "Hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp nhà nước thuộc loại hình xây dựng cầu đường". Ý nghĩa khoa học và thực tiễn - Luận án hệ thống hóa và phân tích những vấn đề lý luận về bản chất của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất, xem xét chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trên khía cạnh kế toán tài chính và khía cạnh kế toán quản trị. - Trình bày những đặc điểm đặc thù của ngành xây dựng cầu, đường, trên cơ sở đó phân tích được những tác động lớn của sản phẩm, sản xuất và cơ chế quản lý kinh tế, tài chính đến công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành trong các doanh nghiệp nhà nước thuộc loại hình xây dựng cầu, đường. - Khái quát và phân tích được những hạn chế cơ bản về hạch toán chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp nhà nước xây dựng cầu đường trong điều kiện hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu mới.

- Qua trình bày về lý luận và thực tiễn, luận án phân tích và đưa ra một số ý kiến đề xuất nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp nhà nước thuộc loại hình xây dựng cầu đường. Mục đích nghiên cứu của đề tài Nội dung nghiên cứu của luận án nhằm đạt mục đích: Hệ thống hóa và phân tích các vấn đề lý luận về chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm. Đồng thời xem xét và đánh giá một cách khoa học thực tiễn. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nghiệp vụ và tổ chức để hoàn thiện việc tổ chức kế toán chi phí 7 sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây dựng cầu đường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Với mục đích đã xác định, luận án chủ yếu trình bày hệ thống hóa và phân tích những vấn đề lý luận chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm, tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây dựng cầu, đường bộ. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu và kết luận, các bảng, biểu, sơ đồ, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm ba chương: Chương 1: Lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất. Chương 2: Tình hình thực tế về tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây dựng cầu đường ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp nhà nước loại hình xây dựng cầu đường hiện nay.

8 Chương 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT Kế toán có lịch sử phát triển khá lâu đời, xuất hiện cùng với sản xuất hàng hóa, và dần dần phát triển thành một nghề, một lĩnh vực chuyên môn. Khái niệm kế toán có thể được tiếp cận từ nhiều góc độ hết sức khác nhau: nhà nghiên cứu lý luận, người học tập, nhà quản lý vĩ mô, nhà quản trị doanh nghiệp, hội nghề nghiệp kế toán, người sử dụng thông tin kế toán liên quan. cho nên cách trình bày có thể khác nhau: - Giáo sư tiến sĩ Robert Anthony [5] - Trường Đại học Haward của Mỹ cho rằng: "Kế toán là ngôn ngữ kinh doanh". - Trong cuốn: "Từ điển thuật ngữ kế toán" PSG.TS Đặng Văn Thanh [40], thì: "Kế toán là quy trình ghi chép, đánh giá, chuyển đổi và thông tin về các số liệu tài chính".

Thacker trình bày trong cuốn "Nguyên lý kế toán Mỹ" [8], thì: "Kế toán là một phương pháp cung cấp thông tin cần thiết cho quản lý có hiệu quả và để đánh giá hoạt động của mọi tổ chức". - Trong Điều lệ tổ chức kế toán ban hành theo NĐ số 25-HĐBT ngày 18/03/1989 [68]: "Kế toán là công cụ quan trọng để tính toán, xây dựng và kiểm tra việc chấp hành quản lý các hoạt động, tính toán kinh tế và kiểm tra việc bảo vệ, sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn nhằm đảm bảo việc chủ động trong sản xuất, kinh doanh và chủ động tài chính của tổ chức, xí nghiệp. - Hoặc trong cuốn "Kế toán- cơ sở của các quyết định kinh doanh" của các tác giả Walter.Meigs [7], thì: "Kế toán là nghệ thuật đo lường, phản ánh truyền đạt và giải thích hoạt động tài chính kế toán". 9 Cho dù có những nhận thức quan điểm về kế toán ở những phạm vi, góc độ khác nhau, nhưng về bản chất thì cơ bản là không có sự khác biệt, tựu chung lại đều thừa nhận kế toán vừa là một khoa học quản lý, vừa là một nghệ thuật tổ chức thông tin, là một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống công cụ quản lý kinh tế, tài chính.

Kế toán có những phương pháp riêng, độc lập và có những ngôn ngữ nghề nghiệp mang nhiều màu sắc riêng biệt, dựa trên những nguyên lý làm nền tảng lý luận, là đạo lý quan trọng để xây dựng chế độ kế toán của từng quốc gia, cũng như việc hành nghề kế toán ở các đơn vị tổ chức kế toán. Do vậy, theo chúng tôi, kế toán là khoa học thu nhận xử lý và cung cấp toàn bộ thông tin về tài sản và sự vận động của tài sản, các hoạt động kinh tế tài chính trong các đơn vị, nhằm kiểm tra, giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế tài chính của đơn vị. Kế toán bao gồm việc thiết kế và tổ chức các hệ thống thông tin kinh tế tài chính, chuẩn bị các báo cáo tài chính, nghiên cứu chi phí, phát triển các dự báo, áp dụng máy tính vào xử lý kế toán, phân tích và lý giải các thông tin kế toán trong việc ra các quyết định kinh doanh. Trong điều kiện mới, xu hướng khu vực hoá, quốc tế hoá kinh tế đã tạo ra một xu hướng vừa hợp tác, vừa cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các doanh nghiệp, điều đó làm tăng thêm nhu cầu thông tin của các nhà quản lý.

Kế toán vượt khỏi giới hạn của quy trình tạo lập sổ ghi chép và lập báo cáo, người ta tìm kiếm mối quan hệ giữa các sự kiện kinh doanh và các kết quả tài chính, nghiên cứu tác dụng của các phương án thay thế khác nhau và tìm kiếm các xu hướng quan trọng giả thiết những điều gì có thể xảy ra trong tương lai. Nghiên cứu việc thực hành kế toán (quá khứ và hiện tại) của các nước khác nhau trên thế giới, cho phép phân biệt 6 loại hình kế toán cơ bản: - Kế toán trên cơ sở tiền mặt (còn gọi là kế toán quỹ). - Kế toán tĩnh. - Kế toán động.

10 - Kế toán phục vụ mục đích thuế. - Kế toán vĩ mô. - Kế toán hiện tại hóa. Trong 6 loại hình kế toán cơ bản nêu trên, theo PGS.

Vương Đình Huệ [27]: "Kế toán tĩnh và kế toán động thường được coi là cốt lõi để xây dựng mô hình kế toán doanh nghiệp của các quốc gia trong quan hệ kết hợp với các đặc điểm của kế toán thuế và kế toán vĩ mô". Kế toán tĩnh đặt doanh nghiệp trong tình huống giả định có thể bị phá sản, do đó chỉ có những tài sản thuộc quyền sở hữu doanh nghiệp mới được ghi nhận và phản ánh trên bảng cân đối kế toán, kế toán tổng hợp không cho phép đánh giá đúng kết quả của hoạt động kinh doanh trong điều kiện doanh nghiệp hoạt động liên tục. Trong khi đó, kế toán động nhằm mục tiêu đánh giá hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh của từng thời kỳ trên cơ sở các tài sản doanh nghiệp đang sử dụng, các khả năng mang lại lợi ích kinh tế doanh nghiệp, bất kể đó là tài sản hữu hình hay vô hình, bất kể tài sản đó thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp hay chưa có quyền sở hữu nhưng có quyền kiểm soát và sử dụng lâu dài.