Luận án thạc sĩ: Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam - Ngô Quang Huy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ QUANG HUY QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 8.07 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Trần Đình Hảo Hà Nội, 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng những số liệu và kết quả nghiên cứu thể hiện trong luận văn Thạc sĩ Luật học: “Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam hiện nay” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác cùng lĩnh vực nghiên cứu. Các thông tin, số liệu trình bày trong luận văn được chú thích rõ ràng. Luận văn là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của Thầy PGS.

Trần Đình Hảo Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Tác giả luận văn Ngô Quang Huy luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp .4 Các nhân tố tác động đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Quy định về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam. Thực tiễn quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay.

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay. 62 Kết luận chương 3. 72 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN DN : Doanh nghiệp; DNNN : Doanh nghiệp Nhà nước; XHCN : Xã hội chủ nghĩa; NSNN : Ngân sách Nhà nước; UBND : Uỷ ban nhân dân; SCIC : Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước; TCT : Tổng công ty; TĐ : Tập đoàn; TNHH MTV: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; SXKD : Sản xuất kinh doanh CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) có vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở nước ta. Trên thực tế, các DNNN nắm giữ lượng vốn lớn, có giá trị tổng tài sản cao, đóng góp nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước (NSNN). Khối tài sản nằm trong các DNNN, doanh nghiệp có vốn nhà nước được ước tính lên tới gần 400 tỷ USD. Hiện nay, việc quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp rất phân tán và do nhiều đầu mối đảm nhận, bao gồm Chính phủ, các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh và Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).

Tình trạng các Bộ và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố thực hiện đồng thời cả ba chức năng: quản lý nhà nước về kinh tế, chủ quản cấp trên đối với doanh nghiệp và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp vẫn còn phổ biến. Cơ chế quan lý này đã và đang làm suy giảm hiệu quả sử dụng vốn tại các DNNN. Mới đây, Chính phủ mới thành lập cơ quan chuyên trách là Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Đây là cơ quan thuộc Chính phủ, có vai trò đại diện chủ chủ sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và phần vốn nhà nước đầu tư tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên theo quy định của pháp luật.

Uỷ ban này mới đi vào hoạt động từ tháng 9/2018, đến nay vẫn chưa có sự tổng kết đánh giá về kết quả hoạt động. Nghiên cứu thực tiễn cho thấy, công tác quản lý và sử dụng vốn Nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta thời gian qua còn nhiều hạn chế, bất cập. Cụ thể như sau: Thứ nhất, vi phạm nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong kinh doanh. Hầu hết các doanh nghiệp (DN) qua thanh tra, kiểm toán đều vi phạm pháp luật ở các mức độ khác nhau.

Một số DNNN thực hiện thủ tục đầu tư, đấu thầu, mua sắm tài sản không đúng quy định; huy động, quản lý, sử dụng vốn đầu tư dàn 1 luan an trải, tùy tiện, đầu tư ngoài ngành, ngoài doanh nghiệp không đúng quy định. Một số dự án đầu tư ngoài ngành tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng mất vốn cao như tập đoàn dầu khí, tập đoàn Than khoáng sản, tập đoàn Hóa chất, Điện lực. Tại các DN hoạt động khai thác khoáng sản, tình trạng khai thác vượt công suất; thăm dò, khai thác khi chưa được cấp giấy phép hoặc hết hạn khai thác; thiết kế mỏ không đúng giấy phép; một số DNNN kê khai thiếu thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường; tính thiếu tiền phí cấp quyền khai thác khoáng sản nên qua kiểm toán đã phải nộp bổ sung vào ngân sách 255,427 tỷ đồng. Nhiều DNNN quản lý đất chưa chặt chẽ; nhiều diện tích đất sử dụng không hiệu quả, không đúng mục đích, bị lấn, chiếm, tranh chấp, chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý, chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất với NSNN.

Một số DNNN chuyển nhượng đất được Nhà nước cho thuê dưới hình thức góp vốn liên doanh, hợp tác đầu tư bằng giá trị lợi thế quyền thuê đất. Sau đó thoái toàn bộ phần vốn góp, thực chất là hình thức lách luật để chuyển nhượng đất. Thứ hai, vi phạm nguyên tắc thị trường: Có nơi, có lúc giá mua, giá bán chưa dựa trên quan hệ cung cầu, chưa lường trước được những thay đổi của thị trường, ví dụ: Giá khí trong bao tiêu bán cho các nhà máy điện theo hợp đồng dài hạn đã ký với nhà đầu tư, giá bán điện ưu đãi cá biệt cho doanh nghiệp tư nhân thấp hơn nhiều so với giá bán bình quân. Thứ ba, vi phạm nguyên tắc quản trị DN.

Tại một số doanh nghiệp, công tác tự kiểm tra, kiểm soát nội bộ không tốt, có tình trạng hệ thống kiểm soát nội bộ bị tê liệt không có phản ứng trước vi phạm của một số cá nhân, vi phạm điều lệ doanh nghiệp, quy chế làm việc của Hội đồng quản trị, Ban giám đốc. Thứ tư, tình trạng vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính tiếp tục tồn tại. Nhiều DNNN qua thanh tra, kiểm toán có sai sót trong việc hạch toán tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí nên qua kiểm toán phải điều chỉnh tăng, giảm 2 luan an tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí và nghĩa vụ với NSNN. Công tác quản lý và sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại còn chưa chặt chẽ dẫn đến nợ phải thu quá hạn, khó đòi lớn, nợ tạm ứng tồn đọng nhiều năm với số tiền lớn chưa được thu hồi, nợ nội bộ lớn, kéo dài nhưng chưa được giải quyết dứt điểm.

Thực tiễn trên là lý do học viện lựa chọn nội dung “Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu. Qua đó, đề xuất một số giải pháp để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước ở nước ta trong bối cảnh mở cửa thị trường, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế hiện nay. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại DN là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, đặc biệt là trong bối cảnh nước ta mở cửa, tăng cường hội nhập, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: Về sách chuyên khảo: Tác giả Ngô Quang Minh (Chủ biên) (2001), inh t nhà nướ à t nh i ới anh n hiệ nhà nướ Nxb.

Chính trị quốc gia, Hà Nội; Đinh Tuấn Minh & Phạm Thế Anh (2016), Từ nhà nướ iề hành sang nhà nướ ki n tạ phát t iển, Nbx. Các công trình này đã khái quát hóa và làm rõ vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Về các luận án, luận ăn b n hiên ứu: - Luận án tiến sĩ “Đ i mới ơ h quản lý vốn và tài sản ối với T ng công ty 91 phát triển theo mô hình tậ àn kinh anh ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Xuân Nam, năm 2005. Luận án đã đánh giá thực tiễn hoạt động quản lý vốn và tài sản đối với Tổng công ty 91 phát triển theo mô hình tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam; làm rõ những hạn chế, bất cập và nguyên nhân.

Từ đó, luận án đề xuất một số giải pháp đổi mới cơ chế quản lý vốn và tài sản của các tổng công ty 91 phát triển theo mô hình tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam. 3 luan an - Luận án tiến sĩ: “Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp sau c phần hóa doanh nghiệ nhà nước”, tác giả Nguyễn Thị Thu Hương, năm 2009. Kết quả nghiên cứu của luận án đã khái hoát được một số vấn đề lý luận về quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp sau cổ phần hóa DNNN; đánh giá được thực trạng quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp sau cổ phần hóa DNNN những năm đầu mở cửa, hội nhập kinh tế ở nước ta. Từ đó, luận án đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý có hiệu quả vốn nhà nước tại các doanh nghiệp sau cổ phần hóa DNNN.

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ năm 2009 - “Chính s h à ơ h quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệ iai ạn n 2020” do PGS.Nguyễn Đăng Nam làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài đã đánh giá khái quát chính sách và cơ chế quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp giai đoạn đến 2020 ở nước ta.