Phòng ngừa tội vi phạm quy định phòng cháy chữa cháy ở Việt Nam - Luận án

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THANH THỦY PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THANH THỦY PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Mã số: 93 80 105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: GS. VÕ KHÁNH VINH HÀ NỘI, 2024 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1 Diễn biến tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Biểu đồ 2 Tỷ lệ tương quan giữa số vụ án vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy với tổng số các vụ án về tội phạm khác xâm phạm trật tự công cộng (giai đoạn 2014 - 2023) Biểu đồ 3 Tỷ lệ về hình phạt đối với người phạm tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Biểu đồ 4 Cơ số phạm tội của tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2024-2023) DANH MỤC BẢNG Bảng 1 Tình hình tội phạm ở Việt Nam (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 2 Tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 2a Tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy theo từng địa phương (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 2b Thống kê số lượng vụ án, bị cáo tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 3 Diễn biến tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy theo từng năm (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 4 Tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2004 - 2013 và 2014 - 2023) Bảng 5 Mức độ tương quan giữa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy với các tội phạm khác xâm phạm trật tự công cộng (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 6 Mức độ tương quan giữa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy so với tình hình tội phạm chung và các tội xâm phạm an toàn công cộng (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 7 Đặc điểm các vụ án vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 8 Thống kê loại tội phạm của tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014-2023) Bảng 8a Thống kê hình phạt áp dụng cho bị cáo phạm tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 9 Nhân thân bị cáo phạm tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 10 Thống kê hành vi phạm tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 11 Thống kê tình hình áp dụng các biện pháp phòng ngừa xã hội trong phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 12a Thống kê tình hình áp dụng các biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 12b Thống kê biện pháp quần chúng phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 13 Thống kê số vụ cháy không xác định được nguyên nhân (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 14 Tổ chức biên chế của Công an nhân dân làm công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (tính đến hết năm 2023) Bảng 15 Tổ chức biên chế của Viện Kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (tính đến hết năm 2023) Bảng 16 Tổ chức biên chế của Tòa án nhân dân xét xử án vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (tính đến hết năm 2023) Bảng 17 Quan hệ phối hợp giữa các chủ thể trong phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Bảng 18 Cơ số tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Giai đoạn 2014 - 2023) Phụ lục 1 Phiếu khảo sát + tổng hợp khảo sát dành cho đội ngũ cán bộ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy Phụ lục 2 Phiếu khảo sát + tổng hợp khảo sát dành cho người dân MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu về phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.

Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY. Khái niệm, đặc điểm, mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.

Cơ sở và nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Nội dung, biện pháp, chủ thể và mối quan hệ giữa các chủ thể phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM. Thực trạng nhận thức về phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.

Thực trạng tổ chức lực lượng phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy và quan hệ phối hợp. Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Đánh giá công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY.

Dự báo tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Quan điểm phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy .170 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời gian qua, tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy có diễn biến phức tạp; tính chất, mức độ của mỗi vụ ngày càng nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản cho xã hội.

Mặc dù vậy, việc nghiên cứu lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm này hiện nay chưa được quan tâm đúng mức. Bởi ngoài các văn bản quy phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy; đề tài nghiên cứu khoa học, bài viết về phòng, chống vi phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện về phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam. Thậm chí có công trình nghiên cứu về phòng ngừa tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy nhưng ở góc độ hẹp, theo chức năng của lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Trong khi đó, phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy nói riêng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, mỗi chủ thể bằng việc thực hiện quyền hạn của mình là một “mảnh ghép” trong tổng thể bức tranh phòng ngừa tình hình tội phạm, qua đó, triệt tiêu mọi nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm.

Có như vậy mới hạn chế, dần đi đến loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Và thực tế, mỗi chủ thể trong hệ thống chính trị đã có nhiều nỗ lực trong tổ chức và thực hiện các biện pháp xã hội cũng như biện pháp chuyên môn nhằm phòng ngừa có hiệu quả tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Mặc dù vậy, đã nhiều vụ án gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, làm chết nhiều người, thiệt hại hàng trăm tỷ đồng, làm đình đốn nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, làm cho cuộc sống của nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh khốn cùng, gây ảnh hưởng trực tiếp về kinh tế, xã hội, an ninh, trật tự. Thậm chí, hậu quả của tội phạm vụ sau cao hơn vụ trước; sau mỗi vụ án ai cũng tỏ ra đau lòng, thương xót nhưng sự chuyển động về nhận thức và hành động trong thực thi pháp luật về phòng cháy, chữa cháy để chủ động rà soát, khắc phúc ngay những tồn tại của cơ quan, nhà máy, doanh nghiệp, cơ sở, hộ gia đình.

còn chậm, chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục. Điều đó cho thấy, công tác phòng ngừa tình hình tội phạm này tuy đã có sự quan tâm nhất định của cả hệ thống chính trị và nhân dân nhưng chưa đi vào thực chất. Trong khi đó, phòng cháy, chữa cháy liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn song cán bộ chuyên trách phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về phòng 1 cháy, chữa cháy còn chưa am hiểu hết, lúng túng trong quá trình quản lý. Việc sử dụng khoa học kỹ thuật trong phòng ngừa tình hình tội phạm này còn hạn chế… Bên cạnh đó, để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả đối với các vụ cháy nói chung, vụ án vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy nói riêng, phải làm rõ bản chất của vụ cháy, quá trình điều tra phải chứng minh đầy đủ, toàn diện nhiều vấn đề, đặc biệt là nguyên nhân vụ cháy, diễn biến, hậu quả, tác hại của vụ cháy, đối tượng gây cháy, đặc điểm tội phạm học của tình hình tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy như: thực trạng diễn biến, mức độ của tình hình tội phạm, đặc điểm nhân thân của đối tượng phạm tội, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm.

Do đó, trong giai đoạn 2014 - 2023, trên cả nước xảy ra 31.902 vụ cháy làm chết 798 người và bị thương 1.484 người gây thiệt hại tài sản là 11.616,563 tỷ đồng, đã điều tra làm rõ 22.000 vụ chiếm 28,21% tổng số vụ cháy xảy ra không xác định được nguyên nhân. Số vụ cháy được điều tra, xử lý về hình sự ít.