Luận án tiến sĩ: Quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP. Hồ Chí Minh - Trần Ngọc Linh (Học viện KHXH)

… VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN NGỌC LINH QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2022 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN NGỌC LINH QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. MAI THỊ HOÀNG MINH 2. QUÁCH ĐỨC PHÁP HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI……………………………………………………………….1 Điểm luận các công trình nghiên cứu về quản lý thuế nói chung.2 Điểm luận các công trình nghiên cứu quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.3 Đánh giá các công trình nghiên cứu trước.1Đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu trước.2Khoảng trống nghiên cứu. 17 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI.1 Các khái niệm chính.2Doanh nghiệp FDI.2 Quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.1Thiết lập khung pháp lý và các văn bản hướng dẫn nhằm nhận biết, kiểm soát và hạn chế các hành vi chuyển lợi nhuận không hợp pháp của doanh nghiệp FDI.2Hoàn thiện cơ sở dữ liệu về giá.3Tăng cường hợp tác, chia sẻ thông tin giữa các quốc gia.4Xây dựng đội ngũ nhân lực chuyên môn cao để quản lý thuế doanh nghiệp FDI…….5Tăng cường các biện pháp kiểm soát và thanh tra hoạt động chuyển lợi nhuận của doanh nghiệp FDI……………………………………………………….3 Đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.4 Kinh nghiệm của một số nước về quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI. 42 Tóm tắt Chương 2.

43 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Khung lý thuyết nghiên cứu và ứng dụng Mô hình chuỗi logic chương trình mở rộng tuần tự vào đánh giá quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.1 Mô hình chuỗi logic chương trình mở rộng tuần tự.2 Ứng dụng mô hình chuỗi logic chương trình mở rộng tuần tự vào quản lý thuế doanh nghiệp FDI………………………………………………………………….2 Quy trình đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.1 Phân tích định tính.2 Phân tích định lượng.3 Mô hình kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI và các giả thuyết nghiên cứu 59 3.1 Quyền tự chủ của cơ quan thuế trong quản lý thuế doanh nghiệp FDI.2 Sự phát triển của hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông.3 Hiệu quả thanh tra - kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp FDI.4 Mức độ tuyên truyền cộng đồng.5 Động lực và sự khích lệ đối với cán bộ thuế.6 Mức độ cảm nhận tham nhũng.4 Quy trình đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.1 Phân tích định tính.2 Phân tích định lượng. 68 Tóm tắt chương 3.73 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.1 Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.1Tổng quan về doanh nghiệp FDI tại TP.2Quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.2 Kết quả đánh giá hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI.1Đầu vào quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.2Xử lý chuyển đổi quản lý thuế.3Đầu ra quản lý thuế.3 Kết quả đánh giá tác động của các yếu tố đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.1Mô tả mẫu nghiên cứu.2Kết quả khảo sát các yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh.3Đánh giá tác động của các yếu tố đến hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP.1Đúc kết từ cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu trước.2Đúc kết từ kết quả đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP.3Đúc kết từ kết quả đánh giá tác động của các yếu tố đến hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP. 142 Tóm tắt Chương 4. 144 CHƯƠNG 5: KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.1 Quan điểm, định hướng hoàn thiện quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI 146 5.2 Đề xuất khuyến nghị và giải pháp.

149 KẾT LUẬN CHUNG. 160 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 175 Phụ lục 01: Một số thông kê về tình hình thu hút vốn FDI và quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP. 175 Phụ lục 02: Bảng khảo sát đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với các doanh nghiệp FDI tại TP.

178 Phụ lục 03: Tóm tắt kết quả khảo sát đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP. 185 Phụ lục 04: Tóm tắt nội dung khảo sát và kết quả các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP. 190 Phụ lục 05: Đánh giá thang đo. 194 Phụ lục 06:Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA và kết quả hồi quy.198 Phụ lục 01: Một số thông kê về tình hình thu hút vốn FDI và quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP.

175 Phụ lục 02: Bảng khảo sát đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với các doanh nghiệp FDI tại TP. 178 Phụ lục 03: Tóm tắt kết quả khảo sát đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP. 185 Phụ lục 04: Tóm tắt nội dung khảo sát và kết quả các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại TP. 190 Phụ lục 05: Đánh giá thang đo.

194 Phụ lục 06:Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA và kết quả hồi quy.198 Danh mục các chữ viết tắt Chữ viết tắt Diễn giải Tiếng Anh Diễn giải Tiếng Việt Xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi BEPS Base Erosion & Profit Shifitng nhuận CNTT Công nghệ thông tin CQT Cơ quan thuế CBCC Cán bộ công chức DN Doanh nghiệp FDI Foreign Direct Investment Vốn đầu tư nước ngoài GDLK Giao dịch liên kết NCS Nghiên cứu sinh NHTM Ngân hàng thương mại NNT Người nộp thuế NSNN Ngân sách nhà nước MNEs Multinational Enterprises Tập đoàn đa quốc gia (MNCs) QLT Quản lý thuế Expanded Program Logic Mô hình chuỗi logic chương trình EPLMS Model Sequence mở rộng Mô hình LM Logic Model Mô hình phù hợp TNDN Thu Nhập Doanh Nghiệp TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TTT Tuân thủ thuế SXKD Sản xuất kinh doanh UNTT Ủy Nhiệm Thu Thuế Danh mục các biểu đồ, đồ thị Biểu đồ 2.1: Mô hình chuỗi logic chương trình mở rộng tuần tự (Expanded Program Logic Model Sequence).1: Ứng dụng mô hình chuỗi logic chương trình mở rộng EPLMS vào QLT.2: Các thành phần đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối doanh nghiệp FDI theo mô hình EPLMS.3: Mô hình lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.4: Các bước thực hiện đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý thuế.1: Tỷ trọng dự án FDI cấp mới theo các lĩnh vực kinh doanh tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2020.2:Vốn đầu tư FDI vào TP.HCM theo quốc gia năm 2020. 76 Danh mục các bảng biểu Bảng 4.1: Số lượng các doanh nghiệp FDI phân theo lĩnh vực kinh doanh tại Thành phố Hồ Chí Minh năm đến 31/12/ 2020.2: Kết quả truy thu, truy hoàn thuế qua kiểm tra, thanh tra đối với các doanh nghiệp FDI tại TP.HCM giai đoạn 2015-2020 đơn vị : tỉ đồng).3: Giới tính của người tham gia khảo sát.4:Vị trí của người tham gia khảo sát.5: Trình độ kiến thức của người tham gia khảo sát.6: Nơi làm việc của người tham gia khảo sát.7:Phân bố mẫu khảo sát theo số năm kinh nghiệm.8: Đánh giá của người tham gia đối với quyền tự chủ của cơ quan thuế trong quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP.9: Đánh giá của người tham gia đối với công tác thanh tra kiểm tra của cơ quan thuế trong việc quản lý thuế doanh nghiệp FDI tại TP HCM.10: Đánh giá của người tham gia đối với tình hình ứng dụng CNTT của cơ quan thuế trong việc quản lý thuế doanh nghiệp FDI.11: Đánh giá của người tham gia đối với tình hình tuyên truyền – giáo dục về thuế của cơ quan thuế cho doanh nghiệp FDI.12: Đánh giá của người tham gia đối với việc tạo động lực và khích lệ cán bộ thuế.13: Đánh giá của người tham gia đối với công tác phòng chống tham nhũng của CQT.14:Hệ số tương quan Pearson.15:Tổng hợp mô hình.16:Kết quả hồi quy tuyến tính.17:Tóm tắt kiểm định giả thuyết mô hình.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy Cục thuế Thành phố Hồ Chí Minh. Lý do lựa chọn đề tài MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang trở thành chủ đề được nhiều học giả, nhiều nhà kinh tế quan tâm nghiên cứu. Dòng vốn đầu tư nước ngoài được xem là một trong những chất xúc tác quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển [82].

Tuy nhiên, nhiều bằng chứng học thuật và thực tiễn cho thấy việc quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chưa thật sự hiệu quả tại nhiều quốc gia [72]. Các quốc gia đang phát triển ít có kinh nghiệm thực tiễn trong việc ứng phó với các chiến lược hoạch định thuế tinh vi của các tập đoàn đa quốc gia (Multinational Enterprises - MNEs). Với phạm vi hoạt động toàn cầu và mạng lưới các bên liên kết rộng lớn, các chiến lược tránh thuế tinh vi của các MNEs, thông qua việc thành lập các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (doanh nghiệp FDI) và thực hiện giao dịch liên kết, đã khai thác các lỗ hổng và sự không phù hợp trong chính sách thuế của các quốc gia để trục lợi về thuế [94]. Với những chiến lược tránh thuế này, các MNEs càng nhận được nhiều lợi ích thì tổn thất thuế của các quốc gia càng lớn, làm tổn thất nguồn thu thuế toàn cầu [64].

Theo đó, động cơ mà nghiên cứu sinh lựa chọn và thực hiện đề tài nghiên cứu xuất phát từ cả hai góc độ: (1) Bối cảnh thực tiễn và (2) Khoảng trống nghiên cứu. Về bối cảnh thực tiễn, không nằm ngoài thực trạng chung của quốc gia đang phát triển, hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.