Luận án Tiến sĩ: Phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam - Đỗ Thị Bích Hồng, Học Viện Khoa Học Xã Hội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ THỊ BÍCH HỒNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI- 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ THỊ BÍCH HỒNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG TIỀN TỆ VIỆT NAM Ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Tô Thị Ánh Dƣơng 2. Tô Trung Thành HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu nước ngoài. Khoảng trống nghiên cứu của Luận án .17 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƢỜNG TIỀN TỆ VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG TIỀN TỆ.

Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển thị trường tài chính, thị trường tiền tệ. Các khái niệm chung. Chức năng, phân loại và cấu trúc thị trường tiền tệ. Hàng hóa, công cụ và các thành viên tham gia thị trường tiền tệ.

Các nhân tố tác động và các tiêu chí đánh giá sự phát triển thị trường tiền tệ. Các nhân tố tác động đến sự phát triển của thị trường tiền tệ. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển của thị trường tiền tệ. Các giai đoạn phát triển của thị trường tiền tệ .Giai đoạn thị trường chưa phát triển (Giai đoạn 0).

Giai đoạn phát triển các trung gian tài chính trên thị trường (Giai đoạn 1). Giai đoạn phát triển thị trường liên ngân hàng (giai đoạn 2). Giai đoạn đa dạng hóa các công cụ tài chính (Giai đoạn 3). Vai trò phát triển thị trường tiền tệ đối với việc điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương.

Kinh nghiệm quốc tế về quản lý và phát triển thị trường tiền tệ. Kinh nghiệm quản lý, giám sát và phát triển thị trường tiền tệ tại Mỹ. Kinh nghiệm quản lý, giám sát và phát triển thị trường tiền tệ tại Trung Quốc. Kinh nghiệm quản lý, giám sát và phát triển thị trường tiền tệ tại Thái Lan.

Bài học rút ra cho Việt Nam .63 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ VIỆT NAM 68 3. Khái quát sự hình thành và phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam. Thực trạng phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam theo các tiêu chí đánh giá mức độ phát triển của thị trường. Về quy mô và độ sâu của thị trường tiền tệ.

Về sự phát triển của các thị trường bộ phận. Về sự phát triển và tính đa dạng của các công cụ, hàng hóa trên thị trường. Về tính đa dạng và năng lực của các thành viên tham gia thị trường. Về lãi suất trên thị trường thị trường tiền tệ.

Về sự phát triển của cơ sở hạ tầng (hệ thống thông tin) hỗ trợ hoạt động của thị trường. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của thị trường tiền tệ Việt Nam. Về trình độ phát triển kinh tế xã hội và sự phát triển của các thị trường bộ phận trên thị trường tài chính Việt Nam. Về cơ chế quản lý, giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Về quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Đánh giá chung về sự phát triển của thị trường tiền tệ Việt Nam. Nguyên nhân của các hạn chế .117 Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ VIỆT NAM 124 4. Xu thế kinh tế thế giới và trong nước.

Xu thế kinh tế thế giới. Bối cảnh kinh tế và thị trường tài chính Việt Nam. Mục tiêu, định hướng phát triển thị trường tài chính và thị trường tiền tệ Việt Nam. Mục tiêu, định hướng phát triển thị trường tài chính.

Quan điểm, định hướng phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam. Giải pháp phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam. Nhóm giải tăng cường khả năng quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước đối với thị trường. Nhóm giải pháp phát triển thị trường tiền tệ.

Một số kiến nghị với Chính phủ và các Bộ, ngành có liên quan .147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.148 TÀI LIỆU THAM KHẢO .149 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BAs (Banker‟s acceptance) : Chấp phiếu/kỳ phiếu ngân hàng BHTG : Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam BIBOR (Bangkok Interbank Offered Rate) : Lãi suất liên ngân hàng Bangkok BOT (Bank of Thailand) : Ngân hàng trung ương Thái Lan CBP (Central bank paper) : Tín phiếu ngân hàng trung ương CBPR (Central bank paper rates) : Lãi suất tín phiếu ngân hàng trung ương CDs (Certificate of Deposit) : Chứng chỉ tiền gửi CHIBOR (China Interbank Offered Rate) : Lãi suất liên ngân hàng Trung Quốc CFETS (China Foreign Exchange Rate System) : Trung tâm giao dịch ngoại hối Trung Quốc CPs (Commercial Paper) : Thương phiếu CQTTGSNH : Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng CSTT : Chính sách tiền tệ FDIC (Federal Deposit Insurance Corporation) : Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang FED (Federal Reserve System) : Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ FOMC (Federal Open Market Committee) : Ủy ban Thị trường mở FRERP (Federal Radiological Emergency : Kế hoạch Tái cấu trúc tài chính để khôi phục Response Plan) nền kinh tế FSMIMS (Financial sector modernization and : Dự án Hệ thống thông tin quản lý và hiện đại information management system project) hóa ngân hàng GMRA (Global Master Repurchase Agreement) : Hợp đồng mua lại giấy tờ có giá chuẩn GTCG : Giấy tờ có giá HIBOR (Hong Kong Interbank Offered Rate) : Lãi suất liên ngân hàng Hồng Kông HVSS (High Value Subsystem) : Hệ thống thanh toán giá trị cao IFRS (International Financial Reporting : Chuẩn mực kế toán quốc tế Standards) IMF (International Monetary Fund) : Quỹ tiền tệ quốc tế ISDA Master Agreement (International Swaps : Hợp đồng phái sinh chuẩn and Derivatives Association) LIBOR (London Inter-bank Offered Rate) : Lãi suất liên ngân hàng Luân Đôn MIS (management information system) : Hệ thống thông tin quản lý MPC (Monetary Policy Committee) : Ủy ban Chính sách Tiền tệ NAFMII(National Association of Financial : Hiệp hội các tổ chức đầu tư trên thị trường tài Market Institutional Investors) chính của Trung Quốc NHNN : Ngân hàng Nhà nước Việt Nam NHTM : Ngân hàng thương mại NHTW : Ngân hàng trung ương OCC (The Office of the Comptroller of the : Cục Giám sát Tiền tệ của Mỹ Currency) OMO (Open market operations) : Thị trường mở OTS (Office of Thrift Supervision) : Cục Giám sát các tổ chức Tiết kiệm của Mỹ PBC (People's Bank of China) : Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc PDs(primary dealers) : Các nhà giao dịch sơ cấp QTDND : Quỹ tín dụng nhân dân REPO (repurchase agreement) : Thỏa thuận mua lại RMB (The renminbi) : Nhân dân tệ ROA (Return On Assets) : Tỷ suất lợi nhuận ròng so với tài sản có ROE (Return On Equity) : Tỷ suất lợi nhuận ròng so với vốn chủ sở hữu SHIBOR (Shanghai Interbank Offered Rate) : Lãi suất liên ngân hàng Thượng Hải TCTD : Tổ chức tín dụng TTBH : Thị trường bảo hiểm TTCK : Thị trường chứng khoán TTTT : Thị trường tiền tệ UBGCKNN : Ủy ban Chứng khoán Nhà nước UBGSTCQG : Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia VAMC (Vietnam Asset Management Company) : Công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam VAS (Vietnamese Accounting Standards) : Chuẩn mức kế toán Việt Nam VNIBOR (Vietnam Interbank Offered Rate) : Lãi suất chào vay liên ngân hàng Việt Nam WB (World Bank) : Ngân hàng Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Tình hình huy động vốn và cho vay giai đoạn 2005-6/2018. Doanh số giao dịch trên thị trường liên ngân hàng 2005-2012. Doanh số giao dịch trên thị trường mở 2005-2017 .77 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Mối quan hệ giữa TTTT với CSTT và các thị trường khác.

Cấu trúc thị trường tài chính Thái Lan. Tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn trên thị trường 1, 2005- T6/2018. Lãi suất huy động, cho vay VNĐ bình quân 2007-T2/2018. Tỷ giá bình quân liên ngân hàng và dự trữ ngoại hối, 2005-2016.

Diễn biến tỷ giá, 2011-T4/2018. Một số chỉ tiêu cơ bản về thị trường ngoại hối, 2005-2016. Khối lượng giao dịch mua bán trên thị trường mở và lãi suất tín phiếu, 2011-2017. Doanh số giao dịch trên thị trường mở 2000-2017 .8: Diễn biến huy động – dư nợ và vốn điều lệ toàn hệ thống, 2008-6/2018.

Diễn biến tốc độ tăng trưởng huy động, dư nợ, tỷ lệ dư nợ/Huy động TT1 và tỷ lệ tín dụng/GDP, 2006-6/2018. Lãi suất REPO, lãi suất chiết khấu và lãi suất qua đêm liên ngân hàng, 2008-2017. Biến động lãi suất liên ngân hàng, lãi suất tiền gửi và cho vay 3 tháng của NHTM 2010-2015. Diễn biến điều hành lãi suất của NHNN, 2011-2017.

Tính cấp thiết của đề tài Thị trường tiền tệ (TTTT) giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc huy động tiết kiệm, phân bổ các nguồn vốn một cách có hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội. Theo đó, sự phát triển TTTT sẽ hỗ trợ các định chế tài chính, các công ty trong việc lưu trữ vốn dư thừa ngắn hạn; hỗ trợ Chính phủ, trung gian tài chính và các công ty tiếp cận nguồn vốn ngắn hạn khi có nhu cầu; cân đổi, điều hòa khả năng chi trả giữa các ngân hàng, góp phần điều tiết lưu thông tiền tệ trên phạm vi quốc gia. Đứng trên giác độ quản lý nhà nước của ngân hàng trung ương (NHTW), hiệu quả hoạt động của TTTT đóng vai trò quan trọng đối với hiệu quả của chính sách tiền tệ (CSTT); góp phần truyền tải các tác động CSTT đến nền kinh tế. Nói cách khác, những biến động của TTTT sẽ truyền đi những tín hiệu về sự thay đổi trong quan điểm điều hành CSTT của NHTW.

TTTT cũng được xem như cơ sở hạ tầng cho lưu chuyển tiền tệ; cơ sở hạ tầng tốt thì lưu thông tiền tệ mới đảm bảo thông suốt và ít rủi ro.