Luận án tiến sĩ: Phân bổ ngân sách nhà nước cho địa phương ở Việt Nam - Thực trạng và cơ chế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẺ PHẠM MỸ HÀNG PHƯƠNG PHÂN BỎ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ CO CHE LUẬN ÁN TIÊN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Hà Nội - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẺ PHẠM MỸ HÀNG PHƯƠNG PHÂN BỎ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ CO CHE Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIÊN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:1. NGUYÊN HÒNG SON 2. NGUYEN SON Hà Nội - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã nghiên cứu và tìm hiểu các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi xin cam kết rằng luận án tiến sĩ “Phân bổ Ngân sách nhà nước cho các địa phương ở Việt Nam: Thực trạng và cơ chế” do tôi tự hoàn thiện và không vi phạm các yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Tôi xin cam đoan các số liệu, đữ liệu sử dụng trong luận án này được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy và được xử lý một cách khách quan, trung thực. Hà Nội, ngày — tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Phạm Mỹ Hằng Phương LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn chân thành và sâu sắc của tôi tới giảng viên hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Hồng Sơn và TS. Nguyễn Sơn đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này.

Sự định hướng, chỉ bảo về nội dung của các thầy đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong việc xác định định hướng nghiên cứu, tinh than nghiên cứu và thái độ nghiêm túc trong công việc. Trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự tư vấn kịp thời, chân thành và nguồn tài liệu có giá trị tham khảo lớn từ thầy. Đồng thời, sự động viên, nhắc nhở của các thầy là nguồn động lực vô cùng to lớn giúp tôi quyết tâm vượt quá những khó khăn đề hoàn thành luận án của mình. Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới cán bộ giảng viên Khoa Tài chính — Ngân hàng, Đại học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án của mình.

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn tới PGS. Tran Thị Thanh Tú, chủ nhiệm khoa Tài chính — Ngân hàng đã không quản ngại khó khăn giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi ngay từ những ngày đầu thực hiện luận án. Tôi xin được cảm ơn các nhà khoa học trong Hội đồng đề cương, Hội đồng chuyên để, hội đồng cơ sở, hội đồng cấp Đại học Quốc gia đã đóng góp những ý kiến quý báu của mình giúp tôi hoàn thiện hơn luận án. Tôi xin được gửi lời cảm ơn tới các cán bộ Vụ xã hội và môi trường, Tổng cục thống kê đã giúp đỡ cung cấp các số liệu trong nghiên cứu, các cán bộ cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ địa phương, cơ quan kiểm toán, chuyên gia, nhà khoa học đã tham gia phỏng vấn chuyên sâu, cung cấp các thông tin có giá trị cao, giúp đỡ tôi hoàn thiện luận án có ý nghĩa thực tiễn.

Xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu và các đồng nghiệp tại Học viện Chính sách và Phát triển đã tạo điều kiện hết sức cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin được cảm ơn đề tài “Phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: thực trạng, vấn đề đặt ra và định hướng giải pháp”, mã số KX 04.14/16-20, thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp quốc gia giai đoạn 2016 — 2020 “Nghiên cứu khoa học lý luận chính trị giai đoạn 2016 — 2020” (Mã số KX.04/16-20) đã hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện luận án này. Cuối cùng, tôi xin được gửi tình cảm thân thương nhất tới gia đình, những người đã luôn ở bên động viên, tạo điều kiện, hỗ trợ tôi trong suốt những năm vừa qua. Tình yêu thương và sự tin tưởng của gia đình là nguồn lực vô giá giúp đỡ tôi hoàn thành luận án của mình.

MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾTT TẮTT.- 2: 2©+++2E++2EE++2EEE+£EEE2EEErtrxrerrxrerrrrerrree i DANH MUC BANG BIEU .csccsssessssssssssssssessssessssesssscsssesssecsssecsssecasceaseceasecesseeees ii DANH MUC HINH VE oieesessscsssssssssssssssssssessssessssccsssccsssccssscsssecsssecessecsssceasecssecess iv PHAN MO DAU ooo ceccecsssesssssssssssssssessssessssesssscessscssssessssesssscsssscsssecsssecssseesseesseessecess 1 CHUONG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN DEN 3 VNỒ.Các nghiên cứu nước ñIBOảÌ. - - ¿+ + 111k TT TH TH TH ngư, 1 1.Đánh giá theo tiêu chí công bằng.Đánh giá theo tiêu chí Ổn định.Đánh giá theo tiêu chí hiệu quả.-- -- ¿+ SE EE*k#EEkerrekrkrekeee 12 1.Các nghién ctu trong THƯỚC .---¿- ¿+ x11 TT HT ngàn HH ngư 14 1.Các nghiên cứu về cơ chế phân bồ ngân sách nhà nước cho các địa phương .Các nghiên cứu về đánh giá kết quả phân bổ ngân sách nhà nước.Khoảng trống nghiên cứu. 22 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE NGAN SACH NHA NƯỚC VÀ PHÂN BỎ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC ĐỊA PHƯƠNG .Về một số khái niệm .-- -- 2© £+S£+SE+EEEEE2EEEEEE11211711211117111111.Ngân sách nhà THƯỚC. ¿<1 111 E121 1 1101 TH TH ngư 23 2.Hoạt động ngân sách nhà nưỚc .Phân bổ ngân sách nhà nước.

Về vai trò của phân bổ ngân sách nhà nước đối với các địa phương. Vai trò thu hẹp thâm hụt tải khóÓa. Vai trò tạo sự bình đẳng giữa các địa phương .Vai trò duy trì ổn định. Vai trò hỗ trợ địa phương đạt được các mục tiêu quốc ĐĨA.Về các tiêu chí đánh giá kết quả phân bổ ngân sách nhà nước đối với các địa phương29 2.Quan điểm về tiêu chí đánh giá.Tiêu chí công bằng.Tiêu chí Ổn định .-- 2-52 sSkeEE+ E9 EEEE1211911111121111111111 1111111111 ctX.Về cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa phương.

Dinh 2 nnn ốố ốốố ố ố .Các lựa chọn chính sách trong thiết kế cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước cho CAC dia PHUONGY oo. ốố ốố ốốố .Các công cụ phân bổ ngân sách nhà nước từ trung ương tới địa phuong.Các yếu tố ảnh hưởng tới cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa 2.Kinh nghiệm quốc tế trong phân bô ngân sách nhà nước cho các địa phương.Kinh nghiệm quốc tế trong phân bổ nguồn thu.Kinh nghiệm quốc tế trong phan bé chi thường xuyên.Kinh nghiệm quốc tế trong phan bé chi đầu tư phát triên.Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 53 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.Khung phân tích của luận án.----¿- ¿6+ S111 HH HH ri 54 3. Quy trinh nghién CỨU .Hướng tiếp cận nghiên cứu .Phương pháp thu thập tài liệu — số liệu.Phương pháp tổng hợp kế thừa tài liệu .Phurong phap Chuy6n 914.Phương pháp phân tích số liệu .Phương pháp định lượng.Phương pháp định tính .--¿- - 6 + 1S 12 1911111 0101 TH HH Thư 68 3.Các vấn đề về đạo đức trong nghiên cứu.----¿--¿©+++cx++cxxr+rxxrsrxeeee 71 TiS Kat -.

73 CHUONG 4: THUC TRANG PHAN BO NGAN SACH NHA NUOC CHO CAC DIA PHUONG O VIET NAM oocecscessessssssssssssssssssssessssecssseesssceasscesseecsseeessecs 74 4.Cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa phương ở Việt Nam.Tổng quan về cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa phương ở Min 0 ẰằŠằ SẼ .Luật Ngân sách nhà ƯỚC.----- «6 + kh 1S T HH TH TH gi, 76 4.Tiêu chí phân bổ chỉ thường xuyên cho các địa phương. Tiêu chí, nguyên tắc phân bổ vốn đầu tư phát triển cho ngân sách địa phương .Kết quả phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa phương ở Việt Nam .Giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2005 w.Giai đoạn từ năm 2006 đến năm 20 l ().---- 2 2£ + E+EE£EE+EE+EEerEezreerke 91 4.Giai doan tir nim 2011 dén nim 2015 voccceecccsesesssssessessesssessessessessesssesseess 94 4.Giai doan 2016 dén 2019 .Đánh giá kết quả phân bổ ngân sách cho các địa phương ở Việt Nam. Danh giá theo tiêu chí công bằng.Đánh giá theo tiêu chí ổn định.----2- 22 22+2+z+2xz+EEE+EEEtEEeerkeerkrrkeee 108 4.Đánh giá theo tiêu chí hiệu quả.Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong hoạt động phân bổ ngân sách nhà nước giai đoạn 2001 - 2 19.--¿- ¿S4 1211912111 111101 110101 HT HH ngư 115 4.Tính minh bạch trong phân bổ NSNN chưa cao.Tính khuyến khích chưa mạnh.Mục tiêu phân bổ ngân sách nhà nước chưa rõ ràng.Tính tự chủ của chính quyền địa phương chưa cao .Tính dự đoán thấp va kỷ luật tài khóa chưa nghiêm.Áp dụng khuôn khô chỉ tiêu công trung hạn còn nhiều hạn chế.Trách nhiệm giải trình còn thấp.Thu/ chỉ ngân sách còn nhiều điểm chưa hợp lý.Tính hiệu quả của hoạt động phân bổ ngân sách chưa cao. ¿2 St St TS 119E111121111111 1111.111111 11 T111 111 11 111 g1 re, 139 CHUONG 5: BOI CANH MOI TRONG NUOC, QUOC TE VA MOT SO GIAI PHAP HOAN THIEN CO CHE, NANG CAO KET QUA PHAN BO NGAN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM.Bối cảnh mới trong nước và quốc tẾ.Bối cảnh mới quốc tẾ .---2- 2£ ©+++2E+++EE++2EEE+2EEESEEEtEEkrrrrrrerrrrerrvee 141 5.Bối cảnh mới trong nước.Định hướng phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa phương ở Việt Nam.Một số giải pháp nâng cao kết quả phân bổ ngân sách nhà nước cho các địa ni SUA su jà PA.Nâng cao tính minh bạch.Xây dựng cơ chế khuyến khích các địa phương tăng thu ngân sách.Phân định rõ nhiệm vụ giữa các cấp chính quyền, nâng cao tính tự chủ của chính quyền, địa phương nhận vốn .Dam bảo kỷ luật tài khóa, nâng cao khả năng dự đoán của ngân sách nhà nước .Tiếp tục triển khai áp dụng mở rộng và nâng cao hiệu quả của MTEE.Đồng bộ hóa và gỡ bỏ các vướng mắc về kế hoạch Đầu tư công trung han.Nâng cao trách nhiệm giải trình thông qua áp dung quan ly theo kết quả đầu ra.Đôi mới công nghệ, nâng cao năng lực trong bối cảnh phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỎ CỦA TÁC GIẢ .