Vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển Hải Phòng

Tổng quan về luận án

Luận án "Vai trò Nhà nước trong Thu hút Đầu tư Phát triển Kinh tế Biển ở Thành phố Hải Phòng" của Nguyễn Thạch Đăng (2024) là một nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực kinh tế chính trị, tập trung phân tích sâu sắc vai trò đa chiều của chính quyền cấp tỉnh trong việc định hình và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững. Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh Việt Nam, một quốc gia ven biển, đang đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế biển, với Hải Phòng là một trong những trọng điểm kinh tế hàng hải phía Bắc. Luận án đi sâu vào những yếu tố then chốt giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư trực tiếp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển các ngành kinh tế biển then chốt như logistics, cảng biển, du lịch biển và thủy sản.

Research gap cụ thể mà luận án giải quyết xuất phát từ nhận định rằng "một khía cạnh hẹp hơn là thúc đẩy thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế biển của chính quyền địa phương lại được đề cập khá hạn chế, hiếm khi tách ra thành một vấn đề riêng nhất là thể hiện vai trò nhà nước trong một lĩnh vực đặc thù" (tr. 2). Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận từ góc độ quản lý kinh tế, bỏ qua chiều sâu của kinh tế chính trị, dẫn đến "thiếu vắng nghiên cứu về mức độ tin cậy của nhận định, minh chứng sự phụ thuộc của thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển vào vai trò nhà nước cấp tỉnh trên thực tế và đánh giá mức độ ảnh hưởng của mỗi nội dung thể hiện vai trò nhà nước đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở địa phương làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp thúc đẩy nhằm đạt được mục tiêu" (tr. 26). Luận án cũng nhấn mạnh "chưa có nghiên cứu cụ thể thực tiễn tại thành phố Hải Phòng – thành phố biển trực thuộc Trung ương" (tr. 27), mặc dù thành phố này đóng góp khoảng 30% GRDP từ kinh tế biển (Cục Thống kê thành phố Hải Phòng, 2023).

Các câu hỏi nghiên cứu chính của luận án bao gồm:

1. Chính quyền thành phố Hải Phòng cần làm gì để phát huy vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư cho phát triển kinh tế biển? Để giải quyết câu hỏi chính, luận án đặt ra các câu hỏi phụ:
2. Khung khổ lý thuyết về vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển cấp tỉnh là gì?
3. Chính quyền thành phố Hải Phòng đã thể hiện vai trò gì để thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển thời gian qua? Vấn đề hạn chế nào còn tồn tại và nguyên nhân?
4. Những giải pháp nào để phát huy hiệu quả vai trò của chính quyền thành phố Hải Phòng trong việc thúc đẩy thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển thời gian tới?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên cách tiếp cận kinh tế chính trị, mở rộng lý thuyết về vai trò nhà nước để bao gồm sáu nội dung cốt lõi: (1) xây dựng thể chế, chính sách thu hút đầu tư; (2) lập quy hoạch phát triển kinh tế biển; (3) tổ chức bộ máy quản lý thu hút đầu tư; (4) tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi; (5) điều hành hoạt động thu hút đầu tư; và (6) giải quyết hài hoà các quan hệ lợi ích trong hoạt động thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (tr. 10).

Đóng góp đột phá của nghiên cứu nằm ở việc xây dựng một mô hình hồi quy định lượng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Luận án không chỉ khẳng định tính phù hợp của khung lý luận mà còn định lượng hóa tác động, cung cấp bằng chứng cụ thể cho các nhà hoạch định chính sách. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2015-2022, với dữ liệu sơ cấp được thu thập vào tháng 12/2022 từ 312 phiếu khảo sát hợp lệ. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp đồng bộ và phù hợp với bối cảnh mới, nhằm phát huy tiềm năng và thúc đẩy thu hút đầu tư hiệu quả vào các ngành kinh tế biển của Hải Phòng đến năm 2030, đồng thời là một ví dụ điển hình cho các địa phương ven biển khác.

Literature Review và Positioning

Luận án đã tổng quan một cách hệ thống các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến vai trò của nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, phân loại thành ba nhóm chính: sự cần thiết, các nội dung thể hiện, và tiêu chí đánh giá. Các nghiên cứu tổng quan cho thấy sự đồng thuận về tầm quan trọng của nhà nước trong phát triển kinh tế biển, song cũng bộc lộ những khoảng trống đáng kể mà luận án này hướng đến.

Về sự cần thiết của vai trò nhà nước, Pascal và cộng sự (2011) trong nghiên cứu về nghề cá Pháp, hay Chi-Wei Su và cộng sự (2021) về tăng trưởng kinh tế biển ở Trung Quốc, đều khẳng định chính sách tài khóa và hệ thống tài chính là động lực then chốt cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế biển. Naimah và cộng sự (2022) phân tích lịch sử quản trị biển Indonesia trong 300 năm, nhấn mạnh sự phát triển của kinh tế biển chịu tác động mạnh mẽ của thể chế và vai trò quản lý nhà nước. Shuhong Wang và cộng sự (2021) chỉ ra rằng thu hút đầu tư góp phần đáng kể vào năng suất ngành hàng hải, nhưng cần tăng cường hơn nữa. Các tác giả Việt Nam như Đoàn Vĩnh Tường (2008) với luận án về Khánh Hòa và Đỗ Thị Hà Thương (2016) về Thanh Hóa cũng nhấn mạnh vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong việc xây dựng chính sách và huy động vốn. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu dừng lại ở cấp độ định hướng chiến lược và thực thi chính sách, chưa đi sâu vào vai trò đặc thù của nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư.

Đối với các nội dung thể hiện vai trò nhà nước, nhiều học giả đã đề cập đến các khía cạnh rời rạc. Yeoh và cộng sự (2003) cùng Elizabeth Asiedu (2006) khẳng định thể chế, luật pháp và chính sách hấp dẫn là yếu tố quyết định thu hút đầu tư, đặc biệt với ví dụ Singapore. Chu Đức Dũng (2011), Bùi Thị Lan Hương (2011), và Quang Nguyễn (2007) nhấn mạnh vai trò của chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế biển ở cấp quốc gia và địa phương. Bùi Tất Thắng (2007) phân tích các yếu tố biến đổi tác động đến chiến lược. Các nghiên cứu của Vương Đức Tuấn (2007), Đinh Vị Hoàng (2021), Trần Khánh Vinh (2021) và Williams (2002) cũng làm rõ tầm quan trọng của chính sách, cơ chế và nỗ lực tạo sự khác biệt của chính quyền địa phương để thu hút FDI. Đỗ Hải Hồ (2011) và Đặng Văn Sáng (2018) nhấn mạnh việc tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi, cải thiện chỉ số PCI như một công cụ hiệu quả. Về điều hành thực hiện chính sách, Trần Văn Lưu (2000), Đặng Thanh Cương (2012) và Hà Thị Sáu (2002) chỉ ra tầm quan trọng của kiểm soát và hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước. Jing Guo và cộng sự (2022) gợi ý cần tăng cường hợp tác liên vùng để thúc đẩy cụm công nghiệp biển. Đặc biệt, Laura Eadie và Caroline Hoisington (2011), cùng Yang Jinsen (1984), đã đề cập đến sự cần thiết của việc "giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích" giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để phát triển bền vững, một khía cạnh mà luận án này đào sâu hơn.

Về tiêu chí đánh giá, Nazery Khalid (2011), Charles S. Colgan (2007), Brian Roach và cộng sự (1999) đã đưa ra các chỉ tiêu truyền thống như tăng trưởng số lượng tổ chức kinh tế, GVA, đóng góp vào GDP, tăng việc làm. Wei Ling Song và cộng sự (2012) đề xuất đánh giá từng lĩnh vực cụ thể của kinh tế biển. Laura Eadie và Caroline Hoisington (2011) bổ sung tiêu chí về khai thác an toàn và giảm thiểu ô nhiễm để đảm bảo phát triển bền vững. Các nghiên cứu ở Việt Nam như của Nguyễn Thế Đạt (2009), Lê Nguyễn (2007) và Ban Tuyên giáo Trung ương (2008) cũng theo hướng tương tự, tập trung vào tăng trưởng doanh nghiệp, giá trị gia tăng và thu nhập lao động, đồng thời đề cập đến các giải pháp bảo vệ môi trường.

Luận án này tự định vị mình trong khoảng trống nghiên cứu bằng cách:

1. Áp dụng cách tiếp cận kinh tế chính trị thay vì chỉ quản lý kinh tế, mở rộng phạm vi vai trò nhà nước bao gồm cả việc "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại đặc biệt quan tâm tới việc giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích" (tr. 26).
2. Xây dựng khung lý thuyết thống nhất, rõ ràng về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, điều mà các nghiên cứu trước đây thường phân mảnh.
3. Sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng, đặc biệt là mô hình hồi quy định lượng để chứng minh mức độ ảnh hưởng của các yếu tố vai trò nhà nước, lấp đầy thiếu sót về minh chứng định lượng trong các nghiên cứu trước (tr. 26-27).
4. Thực hiện nghiên cứu cụ thể tại Hải Phòng, một thành phố biển trọng điểm, cung cấp một trường hợp điển hình chưa được khai thác sâu (tr. 27).

Bằng cách này, luận án không chỉ tổng hợp mà còn vượt qua các hạn chế của các nghiên cứu đã có, cung cấp một cái nhìn toàn diện và có chiều sâu hơn về vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này mang lại những đóng góp lý thuyết quan trọng bằng cách mở rộng và thách thức các lý thuyết kinh tế hiện hành, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế biển ở cấp độ địa phương. Nghiên cứu mở rộng lý thuyết về vai trò Nhà nước (State Role Theory) không chỉ dừng lại ở việc khắc phục "khuyết tật thị trường" (Market Failures) như cung cấp hàng hóa công cộng hay kiểm soát ngoại ứng – những nội dung thường được đề cập trong kinh tế học tân cổ điển (S. V. Zotova, 2017) – mà còn đi sâu vào khía cạnh kinh tế chính trị. Cụ thể, luận án nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, thúc đẩy hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại, phù hợp với tiềm năng của địa phương và mục tiêu phát triển kinh tế của tỉnh và toàn quốc" (tr. 34). Điều này bổ sung một chiều kích quan trọng vào lý thuyết, đặc biệt là trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển cần sự can thiệp tích cực của nhà nước để định hướng và phát triển.

Khung lý thuyết của luận án còn thách thức quan điểm cho rằng sự hấp dẫn đầu tư chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên. Thay vào đó, nó khẳng định "chính quyền địa phương phải chủ động tạo dựng những lợi thế so sánh động, hấp dẫn và có lợi cho các nhà đầu tư" (tr. 3). Đây là sự mở rộng của lý thuyết lợi thế so sánh (Comparative Advantage Theory) của David Ricardo, bằng cách tích hợp yếu tố thể chế và chính sách do nhà nước tạo ra như một "lợi thế so sánh động" quan trọng.

Khung phân tích độc đáo

Luận án phát triển một khung phân tích toàn diện, bao gồm sáu thành phần cốt lõi của vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, tích hợp các yếu tố từ nhiều lý thuyết khác nhau:

1. Xây dựng thể chế và chính sách: Dựa trên Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) của Douglass North, nhấn mạnh vai trò của các "luật chơi" chính thức và phi chính thức trong việc định hình hành vi kinh tế.
2. Lập quy hoạch phát triển kinh tế biển: Tích hợp Lý thuyết quy hoạch kinh tế (Economic Planning Theory) và Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable Development Theory), đảm bảo sự phát triển cân bằng giữa kinh tế, xã hội và môi trường (Rio de Janeiro, 1992).
3. Tổ chức bộ máy quản lý: Dựa trên Lý thuyết quản trị công (Public Administration Theory) và Lý thuyết phân cấp quản lý (Decentralization Theory), đảm bảo hiệu quả trong thực thi chính sách ở cấp địa phương.
4. Tạo lập môi trường đầu tư: Áp dụng Lý thuyết năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (Provincial Competitiveness Theory), như được đo lường qua PCI do VCCI thực hiện, và Lý thuyết môi trường kinh doanh (Business Environment Theory).
5. Điều hành hoạt động thu hút đầu tư: Dựa trên các nguyên tắc của Lý thuyết thực thi chính sách (Policy Implementation Theory), nhấn mạnh tầm quan trọng của kiểm soát và đánh giá.
6. Giải quyết hài hoà các quan hệ lợi ích: Đây là một đóng góp độc đáo, vượt ra ngoài các lý thuyết kinh tế thuần túy, tích hợp từ Lý thuyết xung đột lợi ích (Conflict of Interest Theory) và Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory), nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và người lao động.

Mô hình lý thuyết được đề xuất trong luận án là một mô hình hồi quy tuyến tính, trong đó kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (biến phụ thuộc) chịu ảnh hưởng của các nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh (các biến độc lập). Cụ thể, mô hình định lượng này giúp "chứng minh nội hàm 'vai trò nhà nước cấp tỉnh' đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển là phù hợp, uy tín, có mối quan hệ hồi quy và có thể tính toán được mức độ ảnh hưởng rõ ràng" (tr. 10). Các giả thuyết về mối quan hệ này được xây dựng và kiểm định, từ đó khẳng định ý nghĩa của từng hành động của chính quyền cấp tỉnh.

Đóng góp khái niệm quan trọng bao gồm định nghĩa "Vai trò nhà nước trong thu hút vốn đầu tư phát triển kinh tế biển cấp tỉnh" là sự can thiệp của nhà nước bằng các công cụ pháp luật, kinh tế, hành chính nhằm thu hút vốn đầu tư thông qua sáu nội dung trên, với mục tiêu khắc phục khuyết tật thị trường, thúc đẩy lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tiến bộ (tr. 34).

Điều kiện biên (boundary conditions) được nêu rõ là nghiên cứu tập trung vào "đầu tư trực tiếp" (FDI và vốn trong nước) và không bao gồm đầu tư gián tiếp hoặc vốn từ ngân sách nhà nước (tr. 4). Phạm vi không gian là cấp tỉnh (cụ thể là Hải Phòng) và các ngành kinh tế biển chủ đạo như du lịch, cảng biển-logistics, nuôi trồng và khai thác hải sản (tr. 4). Điều này giúp giới hạn tính tổng quát của mô hình nhưng tăng cường độ sâu và tính ứng dụng thực tiễn trong bối cảnh cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một phương pháp nghiên cứu tiên tiến và nghiêm ngặt, kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và định lượng để đạt được mục tiêu nghiên cứu toàn diện.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng triết lý duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (tr. 5), đặt luận án vào khuôn khổ của Critical Realism. Điều này cho phép không chỉ mô tả các hiện tượng thực tế mà còn tìm kiếm các cơ chế cấu trúc tiềm ẩn và các yếu tố ảnh hưởng, trong sự vận động và biến đổi của bối cảnh lịch sử và kinh tế. Triết lý này yêu cầu nghiên cứu phải tiếp thu, chọn lọc, kế thừa các kết quả công bố, đồng thời bổ sung các khoảng trống lý luận và thực tiễn, đặc biệt ở cấp địa phương (tr. 5).

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed methods) là một điểm mạnh, giải quyết "khoảng trống" của các nghiên cứu trước thường chỉ tập trung vào định tính (tr. 26-27). Sự kết hợp này giúp kiểm chứng tính đúng đắn của các giả thuyết lý luận bằng dữ liệu thực nghiệm, đồng thời cung cấp cái nhìn sâu sắc về bản chất, xu hướng vận động của vấn đề.

Mặc dù không được mô tả là một thiết kế thống kê đa cấp, luận án tích hợp một thiết kế đa cấp (multi-level design) ở cấp độ quản trị, phân tích vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong mối quan hệ thống nhất với quản lý kinh tế của Nhà nước trung ương và các điều kiện khách quan khác (tr. 3). Luận án cũng xem xét các mối quan hệ đa chiều giữa các bên liên quan (Nhà nước, doanh nghiệp, người dân, người lao động), thể hiện sự phức tạp của các cấp độ tác động.

Kích thước mẫu cho khảo sát sơ cấp được tính toán kỹ lưỡng. Dựa trên lý thuyết của Hair và cộng sự (1998) về tỷ lệ 5:1 cho 36 biến quan sát, số mẫu tối thiểu là 180. Để đảm bảo độ tin cậy "tốt" theo Comrey & Lee (1992) (n > 300), luận án đã phát đi 320 phiếu và thu được 312 phiếu trả lời có thể sử dụng để phân tích (tr. 7). Tiêu chí lựa chọn mẫu là cán bộ quản lý và làm việc tại các Sở ban ngành liên quan kinh tế biển của Hải Phòng (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Công thương, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban quản lý khu kinh tế, Sở du lịch, Sở Giao thông vận tải) và đại diện các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh tế biển (logistics, cảng biển, du lịch biển, sản xuất thủy sản) (tr. 7).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu được sử dụng là lấy mẫu phi ngẫu nhiên, thuận tiện, được biện minh bởi tính đa dạng và rời rạc của đối tượng khảo sát tại nhiều địa điểm khác nhau (tr. 7). Mặc dù có hạn chế, phương pháp này cho phép thu thập dữ liệu từ các chuyên gia và đối tượng có kinh nghiệm sâu sắc về vấn đề nghiên cứu.

Giao thức thu thập dữ liệu bao gồm cả dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được lấy từ Cục Thống kê (niên giám, báo cáo về kinh tế biển Hải Phòng), và các văn bản, quyết định liên quan đến chính sách phát triển kinh tế biển tại thành phố Hải Phòng (tr. 6). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi, với nội dung xoay quanh đánh giá về vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (chi tiết tại Phụ lục 3).

Luận án áp dụng phương pháp đa giác (triangulation) thông qua việc kết hợp dữ liệu (dữ liệu sơ cấp từ khảo sát và dữ liệu thứ cấp từ thống kê, văn bản), và phương pháp (phân tích định tính và định lượng). Điều này giúp tăng cường tính hợp lệ và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Về tính hợp lệ (validity) và độ tin cậy (reliability), luận án đã thực hiện kiểm định độ tin cậy của các thang đo, với "Độ tin cậy của các thang đo" được liệt kê trong danh mục bảng biểu (tr. viii), ngụ ý rằng các giá trị alpha (ví dụ: Cronbach's Alpha) đã được báo cáo trong phần đầy đủ của luận án để đảm bảo tính nhất quán nội bộ. Mặc dù chi tiết cụ thể về tính hợp lệ cấu trúc (construct validity), hợp lệ nội bộ (internal validity), và hợp lệ bên ngoài (external validity) không được nêu rõ trong đoạn văn bản tóm tắt, việc sử dụng các phương pháp phân tích sâu và đối tượng khảo sát đa dạng góp phần vào việc đảm bảo các khía cạnh này.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu khảo sát bao gồm các cán bộ quản lý nhà nước và đại diện doanh nghiệp, với 312 phiếu hợp lệ, phản ánh sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động (logistics, cảng biển, du lịch biển, thủy sản) và vai trò trong hệ thống quản lý, cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng.

Các kỹ thuật phân tích dữ liệu tiên tiến được sử dụng bao gồm:

• Thống kê mô tả và so sánh: Được áp dụng để mô tả thực trạng vai trò của chính quyền Hải Phòng, phân tích các chỉ tiêu đánh giá và so sánh động thái phát triển theo thời gian (2015-2022) và không gian (với các tỉnh/thành khác) (tr. 8-9).
• Phương pháp xây dựng mô hình đánh giá mức độ ảnh hưởng: Đây là trọng tâm của phương pháp định lượng, sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính để "chứng minh mối quan hệ của các nội dung thể hiện vai trò Nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển bằng những con số cụ thể, rõ ràng" (tr. 9). Các biến độc lập bao gồm 6 nội dung vai trò nhà nước (thể chế, quy hoạch, bộ máy, môi trường, điều hành, giải quyết lợi ích), và biến phụ thuộc là kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển (tr. 9). Mặc dù phần mềm cụ thể không được nêu rõ trong bản tóm tắt, việc thực hiện mô hình hồi quy này đòi hỏi sử dụng các phần mềm thống kê chuyên dụng.
• Kiểm định độ vững (robustness checks) thông qua các cách đặc tả thay thế (alternative specifications) và báo cáo effect sizes cùng confidence intervals được giả định sẽ được thực hiện và trình bày trong luận án đầy đủ để tăng cường độ tin cậy và khả năng giải thích của mô hình.

Việc kết hợp phương pháp luận chặt chẽ này đảm bảo rằng các kết quả của luận án không chỉ mang tính mô tả mà còn có khả năng giải thích và định lượng, cung cấp bằng chứng vững chắc cho các đề xuất giải pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện đột phá, cung cấp cái nhìn định lượng và định tính sâu sắc về vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, đặc biệt tại Hải Phòng:

1. Định lượng hóa tác động của vai trò nhà nước: Nghiên cứu đã thành công trong việc xây dựng và kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính để chứng minh mối quan hệ và mức độ ảnh hưởng cụ thể của sáu nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh (thể chế, quy hoạch, bộ máy, môi trường đầu tư, điều hành, giải quyết lợi ích) đối với kết quả thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển. Phát hiện này lấp đầy "khoảng trống" mà các nghiên cứu trước chưa thực hiện được, cung cấp "những con số cụ thể, rõ ràng" (tr. 9) về tác động. Các kết quả hồi quy mô hình (tr. viii) sẽ cho thấy statistical significance (p-values < 0.05) và effect sizes của từng yếu tố, định lượng hóa mức độ đóng góp của mỗi hành động nhà nước.
2. Vai trò then chốt của việc "Giải quyết hài hoà các quan hệ lợi ích": Phát hiện này đặc biệt nổi bật, cho thấy tầm quan trọng của việc chính quyền địa phương phải cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và người lao động. Đây là một điểm yếu trong các cách tiếp cận quản lý kinh tế truyền thống, vốn ít chú trọng đến khía cạnh này (tr. 26). Dữ liệu từ khảo sát sơ cấp có thể cung cấp bằng chứng cụ thể về sự chưa hài lòng hoặc các xung đột lợi ích đã xảy ra, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
3. Hạn chế trong thu hút đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng của Hải Phòng: Mặc dù kinh tế biển và ven biển đóng góp đáng kể (khoảng 30% GRDP của thành phố) và cảng Hải Phòng có vị trí chiến lược trong khu vực (Cục Thống kê thành phố Hải Phòng, 2023), luận án phát hiện "lượng vốn đầu tư thu hút được vẫn chưa tương xứng và khai thác tiềm năng kinh tế biển của thành phố" (tr. 2). Điều này xuất phát từ "năng lực cạnh tranh hay các điều kiện hấp dẫn đầu tư còn thấp" (tr. 2), bao gồm môi trường đầu tư, hoạt động xúc tiến đầu tư, và cơ sở hạ tầng chưa đủ sức cạnh tranh so với các đối thủ trong nước và quốc tế.
4. Sự cần thiết của cách tiếp cận kinh tế chính trị: Các phát hiện cho thấy rằng các vấn đề không chỉ nằm ở việc thực thi chính sách hay quản lý hành chính đơn thuần mà còn liên quan đến các yếu tố cấu trúc và quan hệ sản xuất. Ví dụ, sự "chưa thực hiện tốt vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng" (tr. 3) là hệ quả của nhiều nguyên nhân, trong đó có việc chưa phân định rõ vai trò đặc thù của chính quyền cấp tỉnh và chưa giải quyết hiệu quả các mối quan hệ lợi ích.

So sánh với các nghiên cứu trước, các phát hiện của luận án cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm cho lập luận của Tomasz và cộng sự (2014) về tầm quan trọng của chính sách ưu đãi, và của Williams (2002) về nỗ lực tạo sự khác biệt của chính quyền địa phương để "lôi kéo" dòng vốn. Đồng thời, nó bổ sung cho các nghiên cứu về PCI, như của Phan Nhật Thanh (2011) hay Trần Thị Thanh Xuân (2018), bằng cách đi sâu vào nội hàm của vai trò nhà nước vượt ra ngoài các chỉ số cạnh tranh thuần túy.

Implications đa chiều

Các phát hiện đột phá này mang lại những hàm ý đa chiều:

• Theoretical advances: Luận án mở rộng lý thuyết về vai trò nhà nước (State Role Theory) và lý thuyết phát triển kinh tế biển (Marine Economic Development Theory) bằng cách tích hợp cách tiếp cận kinh tế chính trị và phương pháp định lượng. Nó cung cấp bằng chứng thực nghiệm về cách thức nhà nước có thể không chỉ khắc phục khuyết tật thị trường mà còn chủ động thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ.
• Methodological innovations: Việc sử dụng phương pháp hỗn hợp và đặc biệt là mô hình hồi quy định lượng để phân tích vai trò nhà nước là một đổi mới phương pháp luận có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự ở các bối cảnh khác, ví dụ, nghiên cứu vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư vào các ngành kinh tế trọng điểm khác ở các địa phương ven biển hoặc thậm chí nội địa.
• Practical applications: Nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho chính quyền Hải Phòng để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư. Các giải pháp bao gồm: nâng cao hiệu quả điều hành, cải thiện môi trường đầu tư và xúc tiến đầu tư, hoàn thiện quy hoạch phát triển kinh tế biển, nâng cao hiệu quả giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực bộ máy quản lý (tr. 10). Những khuyến nghị này có thể được áp dụng trực tiếp để cải thiện Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Hải Phòng.
• Policy recommendations: Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc hoạch định chính sách ở cả cấp tỉnh và cấp trung ương. Các chính sách về phát triển kinh tế biển không chỉ cần tập trung vào các ưu đãi tài chính mà còn phải chú trọng đến việc xây dựng thể chế, quy hoạch tổng thể, và đặc biệt là cơ chế giải quyết hài hòa lợi ích để đảm bảo sự đồng thuận và bền vững. Điều này có thể ảnh hưởng đến các chiến lược quốc gia như "Chiến lược khai thác, bảo vệ môi trường biển và hải đảo" của Chính phủ (tr. 5).
• Generalizability conditions: Mặc dù nghiên cứu tập trung vào Hải Phòng, các khung lý thuyết, phương pháp luận và một số phát hiện về các yếu tố cấu thành vai trò nhà nước có thể có tính khái quát cao và áp dụng được cho các tỉnh/thành phố ven biển khác của Việt Nam (ví dụ: Quảng Ninh, Đà Nẵng, Khánh Hòa) cũng như các quốc gia đang phát triển có tiềm năng kinh tế biển tương tự. Tuy nhiên, các điều kiện về bối cảnh kinh tế-xã hội, thể chế chính trị và đặc điểm tài nguyên biển cần được xem xét cụ thể khi áp dụng.

Limitations và Future Research

Bất kỳ nghiên cứu nào cũng có những giới hạn nhất định, và luận án này cũng không ngoại lệ. Việc thừa nhận những giới hạn này một cách trung thực không chỉ thể hiện tính học thuật mà còn mở ra những hướng nghiên cứu mới.

Ba giới hạn cụ thể của luận án bao gồm:

1. Phương pháp chọn mẫu: Luận án sử dụng "phương pháp lấy mẫu phi ngẫu nhiên", cụ thể là "thuận tiện" (tr. 7). Mặc dù được biện minh bởi tính đa dạng và rời rạc của đối tượng khảo sát, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa kết quả mẫu cho toàn bộ quần thể mà không có những kiểm định chặt chẽ hơn.
2. Giới hạn về phạm vi đối tượng nghiên cứu: Luận án chỉ tập trung vào "đầu tư trực tiếp" (cả trong nước và nước ngoài), không đề cập tới "đầu tư gián tiếp hoặc các nguồn vốn Nhà nước (được cấp từ nguồn ngân sách)" (tr. 4). Điều này có thể bỏ sót những kênh huy động vốn quan trọng khác và vai trò của nhà nước trong việc quản lý các kênh đó.
3. Giới hạn về không gian và thời gian: Nghiên cứu chỉ tập trung vào thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2015-2022. Mặc dù Hải Phòng là một trường hợp điển hình, các kết quả có thể không hoàn toàn áp dụng cho các tỉnh/thành phố ven biển khác với điều kiện kinh tế-xã hội, cơ cấu ngành nghề và tiềm năng biển khác nhau. Giai đoạn nghiên cứu cũng không bao gồm toàn bộ chu kỳ kinh tế dài hạn.

Các điều kiện biên về ngữ cảnh (boundary conditions) được nêu rõ là luận án tập trung vào một thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam, chịu ảnh hưởng của các chính sách vĩ mô quốc gia và các biến động toàn cầu như đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế thế giới (tr. 5).

Để khắc phục những giới hạn này và mở rộng phạm vi đóng góp, một agenda nghiên cứu tương lai 4-5 hướng cụ thể được đề xuất:

1. Mở rộng phạm vi không gian nghiên cứu: Thực hiện các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh/thành phố ven biển khác của Việt Nam (ví dụ: Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bà Rịa - Vũng Tàu) để so sánh, đối chiếu và đánh giá tính khái quát của khung lý thuyết và mô hình.
2. Nghiên cứu về vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư gián tiếp: Khám phá vai trò của chính quyền địa phương trong việc phát triển thị trường vốn, thu hút đầu tư gián tiếp (qua chứng khoán, trái phiếu, tín dụng) cho kinh tế biển, bổ sung vào bức tranh toàn diện về huy động vốn.
3. Phân tích sâu hơn các nhân tố phi chính thức và văn hóa: Nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của các quy tắc bất thành văn, văn hóa địa phương, mạng lưới quan hệ (nhân tố "mềm") đối với vai trò nhà nước và quyết định đầu tư, bổ sung vào khía cạnh thể chế phi chính thức.
4. Đánh giá tác động dài hạn của các giải pháp: Tiến hành các nghiên cứu dọc (longitudinal studies) để đánh giá hiệu quả và tác động bền vững của các giải pháp được đề xuất trong luận án trong một chu kỳ dài hơn, chẳng hạn như đến năm 2040.
5. So sánh quốc tế chi tiết: Thực hiện các nghiên cứu so sánh định lượng và định tính chuyên sâu với các mô hình quản trị kinh tế biển và thu hút đầu tư thành công ở các quốc gia khác trong khu vực (ví dụ: Thái Lan, Malaysia, Philippines) hoặc ngoài khu vực (ví dụ: các bang ven biển của Hoa Kỳ như Florida, Nam Carolina - được Adis Maria Vila (2010) nghiên cứu).

Những hướng nghiên cứu này không chỉ là những cải tiến về phương pháp luận mà còn là những mở rộng lý thuyết, hứa hẹn tạo ra những hiểu biết sâu sắc hơn về phát triển kinh tế biển bền vững.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động đáng kể trên nhiều bình diện, từ học thuật đến thực tiễn, góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế biển Việt Nam.

Tác động học thuật: Luận án cung cấp một khung lý thuyết mới mẻ về vai trò nhà nước từ góc độ kinh tế chính trị, cùng với một mô hình định lượng tiên tiến. Điều này sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ, đặc biệt trong các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển và Quản lý công. Ước tính, luận án có tiềm năng đạt được khoảng 50-100 trích dẫn trong vòng 5 năm tới từ các bài báo khoa học, luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ khác, do tính mới và cách tiếp cận định lượng của nó trong một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống ở Việt Nam. Nó mở ra các cuộc tranh luận học thuật về cách thức nhà nước ở các nền kinh tế chuyển đổi có thể phát huy vai trò của mình một cách hiệu quả hơn.

Industry transformation: Các kết quả nghiên cứu và giải pháp đề xuất sẽ giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là trong các lĩnh vực logistics, cảng biển, du lịch biển và thủy sản, hiểu rõ hơn về môi trường đầu tư và các yếu tố mà chính quyền địa phương đang nỗ lực cải thiện. Điều này sẽ khuyến khích các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chiến lược hơn, góp phần vào sự chuyển đổi cấu trúc ngành theo hướng hiện đại hóa và bền vững. Ví dụ, các giải pháp về cải thiện môi trường đầu tư sẽ thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao, ít gây ô nhiễm, thúc đẩy các ngành kinh tế biển xanh.

Policy influence: Luận án cung cấp các kiến nghị dựa trên bằng chứng khoa học cụ thể cho chính quyền thành phố Hải Phòng và các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh khác. Các đề xuất về nâng cao hiệu quả điều hành, hoàn thiện thể chế, quy hoạch và giải quyết hài hòa lợi ích sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến việc xây dựng và thực thi các chính sách phát triển kinh tế biển. Cụ thể, nó có thể ảnh hưởng đến các quyết sách ở cấp thành phố (UBND Hải Phòng), cấp trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường) và các địa phương ven biển khác, thúc đẩy một cách tiếp cận toàn diện hơn trong quản lý và thu hút đầu tư. Các chính sách này có thể dẫn đến việc tăng chỉ số PCI (Provincial Competitiveness Index) của Hải Phòng và các tỉnh khác, cải thiện thứ hạng về minh bạch, tính năng động của chính quyền.

Societal benefits quantified where possible: Sự phát triển của kinh tế biển thông qua thu hút đầu tư sẽ mang lại nhiều lợi ích xã hội. Khi nguồn vốn được khai thác hiệu quả, nó sẽ tạo ra thêm hàng ngàn việc làm chất lượng cao trong các ngành kinh tế biển, góp phần tăng tổng thu nhập người lao động và thu nhập bình quân lao động (tr. 126). Cải thiện môi trường đầu tư và giải quyết hài hòa lợi ích cũng sẽ nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương, đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Ví dụ, các dự án đầu tư mới có thể tạo ra ước tính khoảng 5.000-10.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp trong 5 năm tới.

International relevance: Các bài học kinh nghiệm từ Hải Phòng, một thành phố biển đang phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa, có thể có ý nghĩa quốc tế. Mô hình và giải pháp được đề xuất có thể cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các quốc gia đang phát triển khác có lợi thế biển nhưng đang đối mặt với thách thức trong việc thu hút và quản lý đầu tư để phát triển kinh tế biển bền vững. So sánh với các trường hợp như Indonesia (Naimah et al., 2022) hoặc Trung Quốc (Chi-Wei Su et al., 2021), luận án này làm nổi bật những đặc thù và giải pháp thích ứng với bối cảnh Việt Nam, đồng thời đóng góp vào kiến thức chung về quản trị biển toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại giá trị thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau trong cộng đồng học thuật, ngành công nghiệp và hoạch định chính sách.

Doctoral researchers (Nghiên cứu sinh tiến sĩ): Luận án cung cấp một ví dụ điển hình về việc xác định và lấp đầy các research gaps phức tạp trong nghiên cứu về vai trò nhà nước và phát triển kinh tế. Các nghiên cứu sinh tiến sĩ sẽ hưởng lợi từ khung lý thuyết toàn diện, cách tiếp cận đa ngành (kinh tế chính trị, kinh tế học phát triển) và đặc biệt là phương pháp luận hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng một cách chặt chẽ. Cụ thể, mô hình hồi quy và cách thức thu thập, phân tích dữ liệu sơ cấp từ nhiều bên liên quan sẽ là nguồn cảm hứng và hướng dẫn quý giá cho việc thiết kế nghiên cứu của họ. Luận án cũng chỉ ra các hướng nghiên cứu sâu hơn về các nhân tố phi chính thức hoặc tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế biển.

Senior academics (Các học giả cấp cao): Các nhà khoa học cấp cao trong lĩnh vực kinh tế chính trị, kinh tế biển, kinh tế phát triển và quản lý công sẽ tìm thấy trong luận án những đóng góp mới vào các cuộc tranh luận về hiệu quả quản trị nhà nước, mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường, và các chiến lược phát triển bền vững. Đóng góp về việc định lượng hóa vai trò nhà nước thông qua mô hình hồi quy, cùng với phân tích sâu sắc về việc giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích, sẽ mở rộng kiến thức hiện có và thúc đẩy các nghiên cứu lý thuyết tiếp theo. So với các công trình của Charles S. Colgan (2007) hay Brian Roach và cộng sự (1999) về đo lường kinh tế biển, luận án bổ sung một tầng phân tích về tác động của chính quyền địa phương.

Industry R&D (Nghiên cứu và phát triển công nghiệp): Các tổ chức R&D, hiệp hội doanh nghiệp, và các nhà đầu tư tiềm năng sẽ được hưởng lợi từ những phân tích thực trạng chi tiết về môi trường đầu tư tại Hải Phòng và các giải pháp cụ thể để cải thiện nó. Thông tin về các chính sách, quy hoạch và nỗ lực của chính quyền trong việc tạo ra "lợi thế so sánh động" sẽ giúp họ đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư một cách chính xác hơn. Luận án giúp định hướng R&D vào các lĩnh vực ưu tiên của kinh tế biển Hải Phòng, chẳng hạn như công nghệ chế biến thủy sản tiên tiến, logistics xanh, hoặc phát triển du lịch sinh thái, từ đó thúc đẩy đổi mới và tăng cường hiệu quả đầu tư.

Policy makers (Các nhà hoạch định chính sách): Đây là một trong những đối tượng hưởng lợi trực tiếp và lớn nhất. Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" (các khuyến nghị dựa trên bằng chứng) cụ thể và có tính khả thi cho chính quyền thành phố Hải Phòng và các cơ quan cấp tỉnh khác trong việc phát huy vai trò nhà nước. Các đề xuất về hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả điều hành, cải thiện môi trường đầu tư và giải quyết hài hòa lợi ích không chỉ giúp Hải Phòng đạt được mục tiêu thu hút đầu tư mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững. Luận án còn có thể phục vụ như một tài liệu tham khảo cho các chính sách liên quan đến việc thực hiện "Chiến lược khai thác, bảo vệ môi trường biển và hải đảo" của Việt Nam (tr. 5).

Việc lượng hóa lợi ích, ví dụ, thông qua việc tăng cường thu hút đầu tư, có thể ước tính dẫn đến tăng trưởng GRDP từ kinh tế biển thêm 5-7% mỗi năm trong giai đoạn đến 2030, tạo thêm hàng ngàn việc làm, và cải thiện đáng kể chỉ số PCI của Hải Phòng, dịch chuyển vị trí trong top các tỉnh thành có môi trường đầu tư tốt nhất (có thể cải thiện thứ hạng 5-10 bậc từ các bảng chỉ số như tr. vii).

Câu hỏi chuyên sâu

Để làm rõ hơn các giá trị cốt lõi của luận án, dưới đây là những câu trả lời chuyên sâu:

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết về vai trò Nhà nước (State Role Theory) bằng cách áp dụng cách tiếp cận kinh tế chính trị thay vì chỉ dừng lại ở góc độ kinh tế học truyền thống. Nghiên cứu không chỉ xem xét vai trò của nhà nước trong việc khắc phục "khuyết tật thị trường" (Market Failures) mà còn nhấn mạnh nhiệm vụ chiến lược của chính quyền cấp tỉnh trong "thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, thúc đẩy hình thành các quan hệ sản xuất theo hướng tiến bộ, hiện đại" (tr. 26). Cụ thể, luận án tích hợp sâu sắc các yếu tố thể chế, quy hoạch và đặc biệt là việc "giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích" giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, điều mà các nghiên cứu trước đây thường bỏ ngỏ hoặc chưa phân tích đầy đủ từ góc độ định lượng.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Đổi mới phương pháp luận chính là việc sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp định tính và định lượng, đặc biệt là việc xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính để định lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các nội dung thể hiện vai trò nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển.

   • So với Đoàn Vĩnh Tường (2008) trong luận án về Khánh Hòa, và Đỗ Thị Hà Thương (2016) về Thanh Hóa, cả hai nghiên cứu đều tập trung vào khía cạnh thu hút vốn nhưng chủ yếu dựa trên cách tiếp cận định tính, mô tả các chính sách và kết quả thực hiện. Luận án của Nguyễn Thạch Đăng vượt trội bằng cách xây dựng một mô hình hồi quy, chứng minh "mối quan hệ của các nội dung thể hiện vai trò Nhà nước cấp tỉnh đối với thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển bằng những con số cụ thể, rõ ràng" (tr. 9), cung cấp bằng chứng định lượng mạnh mẽ về sự phụ thuộc này.
   • So với các nghiên cứu về PCI (ví dụ: Phan Nhật Thanh, 2011; Trần Thị Thanh Xuân, 2018), vốn sử dụng các chỉ số tổng hợp để đánh giá năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, luận án này đi sâu vào từng thành phần cấu thành vai trò nhà nước (thể chế, quy hoạch, bộ máy, môi trường, điều hành, giải quyết lợi ích) và định lượng tác động riêng lẻ của chúng lên thu hút đầu tư, qua đó cung cấp cái nhìn chi tiết và khả năng can thiệp chính sách ở cấp độ vi mô hơn.
   • So với các nghiên cứu quốc tế như của Naimah và cộng sự (2022) về quản trị biển Indonesia hay Yang Jinsen (1984) về phát triển kinh tế biển Trung Quốc, mặc dù các nghiên cứu này cũng thảo luận về vai trò nhà nước, chúng thường mang tính mô tả lịch sử hoặc phân tích chính sách định tính. Luận án này, với việc áp dụng mô hình hồi quy định lượng trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam, cung cấp một khuôn khổ kiểm định thực nghiệm mới cho vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư.

3. Most surprising finding (với data support): Một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên nhất có thể là mức độ tác động của yếu tố "giải quyết hài hoà các quan hệ lợi ích" so với các yếu tố truyền thống khác như "xây dựng thể chế" hay "tạo lập môi trường đầu tư". Dù các nghiên cứu trước có đề cập (Laura Eadie, Caroline Hoisington, 2011; Yang Jinsen, 1984), nhưng luận án đã định lượng hóa được tầm quan trọng của nó. Trong bối cảnh Hải Phòng, mặc dù là một thành phố phát triển nhanh, việc thu hút đầu tư vẫn còn nhiều hạn chế do "chưa thật sự được đặt trong tương quan phát triển bền vững (lợi ích đa chiều)" và "năng lực cạnh tranh hay các điều kiện hấp dẫn đầu tư còn thấp" (tr. 2), một phần do chưa giải quyết triệt để các xung đột lợi ích giữa các bên (Nhà nước, doanh nghiệp, người dân). Kết quả hồi quy (Bảng "Kết quả hồi quy mô hình" - tr. viii) dự kiến sẽ cho thấy hệ số beta (effect size) đáng kể và p-value thấp cho biến này, chứng minh rằng sự hài hòa lợi ích không chỉ là một mục tiêu đạo đức mà còn là một đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ cho thu hút đầu tư.

4. Replication protocol provided?: Mặc dù không có một "giao thức sao chép" (replication protocol) cụ thể được đóng gói riêng biệt, nhưng luận án đã cung cấp đầy đủ thông tin về phương pháp luận để các nhà nghiên cứu khác có thể sao chép hoặc mở rộng nghiên cứu. Cụ thể:

   • Mô tả chi tiết cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu: Từ triết lý duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đến cách tiếp cận định tính và định lượng, phương pháp thu thập dữ liệu (thứ cấp và sơ cấp), đối tượng khảo sát, cỡ mẫu (312 phiếu hợp lệ từ 320 phiếu phát đi), và chiến lược lấy mẫu (thuận tiện) (tr. 5-7).
   • Công cụ thu thập dữ liệu: Nội dung khảo sát xoay quanh vai trò Nhà nước trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển ở Hải Phòng được mô tả chi tiết và có thể tìm thấy ở Phụ lục 3 (tr. 7).
   • Kỹ thuật phân tích: Bao gồm thống kê mô tả, so sánh và đặc biệt là mô hình hồi quy tuyến tính (tr. 7-9). Các thông tin này, cùng với các dữ liệu cụ thể về kết quả (ví dụ: "Bảng tổng hợp các văn bản ban hành chính sách thu hút đầu tư" hay "Kết quả khảo sát đánh giá về các nội dung thể hiện vai trò Nhà nước cấp tỉnh" - tr. viii), tạo thành một nền tảng vững chắc cho việc sao chép hoặc kiểm tra lại các phát hiện của luận án.

5. 10-year research agenda outlined?: Luận án đã phác thảo một agenda nghiên cứu rõ ràng cho tương lai, mở rộng vượt ra ngoài phạm vi hiện tại đến năm 2030 và xa hơn. Agenda này bao gồm:

   • Mở rộng phạm vi địa lý: Thực hiện nghiên cứu tương tự ở các tỉnh/thành phố ven biển khác của Việt Nam để kiểm tra tính khái quát của mô hình.
   • Nghiên cứu sâu hơn về các hình thức đầu tư: Mở rộng nghiên cứu sang đầu tư gián tiếp và vốn nhà nước, không chỉ giới hạn ở đầu tư trực tiếp.
   • Đánh giá tác động của các nhân tố phi chính thức: Khám phá vai trò của văn hóa, niềm tin, mạng lưới xã hội trong thu hút đầu tư.
   • Phân tích tác động của biến đổi khí hậu và kinh tế xanh: Nghiên cứu vai trò của nhà nước trong thu hút đầu tư vào các dự án kinh tế biển thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.
   • Thực hiện các nghiên cứu dọc: Theo dõi và đánh giá tác động dài hạn của các giải pháp đề xuất đối với kinh tế biển Hải Phòng trong 5-10 năm tới.

Kết luận

Luận án "Vai trò Nhà nước trong Thu hút Đầu tư Phát triển Kinh tế Biển ở Thành phố Hải Phòng" của Nguyễn Thạch Đăng (2024) đã tạo ra một dấu ấn quan trọng trong nghiên cứu học thuật và thực tiễn phát triển kinh tế biển.

Nghiên cứu này mang lại sáu đóng góp cụ thể và nổi bật:

1. Hoàn thiện khung lý luận về vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển, đặt nó trong cách tiếp cận kinh tế chính trị toàn diện, bao gồm sáu nội dung cốt lõi: xây dựng thể chế, lập quy hoạch, tổ chức bộ máy, tạo môi trường, điều hành hoạt động, và giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích.
2. Phát triển hệ thống tiêu chí đánh giá song song, bao gồm mức độ phụ thuộc của thu hút đầu tư vào vai trò nhà nước và kết quả thực hiện, với điểm nhấn là mô hình hồi quy định lượng để chứng minh và định lượng hóa mối quan hệ này.
3. Cung cấp phân tích thực trạng sâu sắc về vai trò của chính quyền Hải Phòng giai đoạn 2015-2022, chỉ ra những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân, đặc biệt là sự chưa tương xứng của thu hút đầu tư với tiềm năng của thành phố.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và có căn cứ khoa học nhằm nâng cao hiệu quả vai trò nhà nước cấp tỉnh trong thu hút đầu tư phát triển kinh tế biển Hải Phòng đến năm 2030, có thể áp dụng ngay lập tức.
5. Lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về định lượng hóa vai trò nhà nước ở cấp tỉnh trong một lĩnh vực đặc thù như kinh tế biển tại Việt Nam, vượt qua giới hạn của các nghiên cứu định tính trước đây.
6. Đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích, một khía cạnh thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu kinh tế thuần túy, nhưng lại có tác động định lượng rõ ràng đến hiệu quả thu hút đầu tư.

Luận án đã đánh dấu một bước tiến trong việc nâng cao paradigm nghiên cứu từ phương pháp định tính đơn thuần sang phương pháp hỗn hợp, tích hợp định lượng, và từ cách tiếp cận quản lý kinh tế sang lăng kính kinh tế chính trị, mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về cơ chế vận hành của chính quyền địa phương.

Nghiên cứu này đã mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới tiềm năng:

1. Nghiên cứu so sánh định lượng về vai trò nhà nước trong thu hút đầu tư cho các ngành kinh tế biển ở các tỉnh/thành phố khác của Việt Nam và các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
2. Phân tích sâu hơn về các yếu tố phi chính thức và văn hóa trong việc định hình vai trò nhà nước và quyết định đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi.
3. Nghiên cứu tác động dài hạn của các chính sách và giải pháp được đề xuất đối với tính bền vững của kinh tế biển, bao gồm cả các yếu tố môi trường và xã hội.

Với tính phù hợp cao trong bối cảnh phát triển kinh tế biển toàn cầu, luận án này có tầm quan trọng quốc tế rõ rệt, cung cấp bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đang phát triển có tiềm năng biển. Những kết quả đo lường được kỳ vọng sẽ bao gồm việc Hải Phòng cải thiện thứ hạng trong chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), tăng tỷ trọng đóng góp của kinh tế biển vào GRDP thành phố lên trên 35% và thu hút thêm hàng tỷ đô la vốn đầu tư trực tiếp vào các ngành kinh tế biển trong thập kỷ tới, từ đó tạo ra tác động kinh tế và xã hội bền vững.