Luận án TS Tài chính Ngân hàng: Nhân tố tác động đến thị trường nợ xấu Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM THỊ TRÚC QUỲNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG NỢ XẤU TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM THỊ TRÚC QUỲNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG NỢ XẤU TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN VĂN NAM HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng bản luận án do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Phạm Thị Trúc Quỳnh ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và hướng dẫn nhiệt tình của tập thể cán bộ và giảng viên viện Ngân hàng – Tài chính và viện Sau đại học, trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn GS.TS Nguyễn Văn Nam đã tận tình hướng dẫn, hỗ trợ và động viên tác giả trong quá trình làm luận án.

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành về những động viên giúp đỡ, chia sẻ, tạo điều kiện… của gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp. Mặc dù đã cố gắng hết sức, nhưng với nguồn lực hạn chế, luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả mong nhận được sự đóng góp từ các thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp để tác giả tiếp tục hoàn thiện vấn đề nghiên cứu của luận án trong tương lai. Trân trọng cảm ơn! Hà nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Phạm Thị Trúc Quỳnh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH. viii GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ NỢ XẤU VÀ THỊ TRƯỜNG NỢ XẤU .1 Tổng quan các tài liệu nghiên cứu .1 Các quan điểm về nợ xấu.

Các nhân tố tác động đến nợ xấu .3 Các biện pháp xử lý nợ xấu .4 Các nhân tố tác động đến thị trường nợ xấu .1 Lý thuyết về thị trường.2 Lý thuyết về hành vi gia nhập thị trường. 30 Kết luận chương 1 .34 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG NỢ XẤU TẠI VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM XỬ LÝ NỢ XẤU Ở CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI .1 Quá trình phát triển kinh tế và nguyên nhân phát sinh nợ xấu .1 Bối cảnh phát triển kinh tế xã hội Việt Nam 2005 – 2018 .2 Hoạt động của hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam .2 Thực trạng thị trường nợ xấu tại Việt Nam .1 Thực trạng nợ xấu tại Việt Nam.2 Thực trạng thị trường nợ xấu tại Việt Nam.3 Cơ chế chính sách và hành lang pháp lý liên quan đến thị trường nợ xấu tại Việt Nam .1 Điều kiện tham gia thị trường nợ xấu tại Việt Nam.2 Những vấn đề về quyền sở hữu tài sản và quyền chuyển giao sở hữu tài sản liên quan đến việc mua bán các khoản nợ xấu .3 Phương pháp định giá các khoản nợ xấu và nghĩa vụ tài chính của các hoạt động mua bán nợ xấu .4 Kinh nghiệm xử lý nợ xấu thông qua thị trường nợ ở một số nước trên thế giới .1 Kinh nghiệm xử lý nợ xấu ở một số nước.2 Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam về xử lý nợ xấu thông qua thị trường. 61 Kết luận chương 2 .64 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mẫu giả thiết về thị trường nợ xấu .1 Cơ chế hình thành thị trường nợ xấu.2 Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường nợ xấu .3 Thước đo và các nhân tố tác động đến phúc lợi trên thị trường nợ xấu .2 Mô hình phân tích thực nghiệm và kỹ thuật ước tính .1 Mô hình Logistic nhị phân .2 Mô hình Logistic đa thức .3 Các biến và định nghĩa các biến được đưa vào mô hình phân tích .3 Số liệu và thu thập số liệu nghiên cứu .1 Số liệu thứ cấp .2 Số liệu sơ cấp .4 Chuyển đổi số liệu và kiểm định tính độc lập các biến trong mô hình .1 Chuyển đổi số liệu phân tích .2 Kiểm định tính độc lập của các biến trong mô hình nghiên cứu. 92 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Thống kê miêu tả .2 Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người bán .1 Sự tác động của các biến phản ánh mức độ tiếp cận thông tin .2 Sự tác động của các biến phản ánh nhận thức về thị trường .3 Sự tác động của các biến phản ánh thuộc tính của các khoản nợ .4 Sự tác động của các biến kinh tế vĩ mô và bối cảnh của doanh nghiệp .3 Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người mua 112 4.1 Sự tác động của các biến phản ánh mức độ tiếp cận thông tin .2 Sự tác động của các biến phản ánh nhận thức về thị trường .3 Sự tác động của các biến phản ánh thuộc tính của các khoản nợ .4 Sự tác động của các biến kinh tế vĩ mô và bối cảnh của doanh nghiệp .4 Các nhân tố tác động đến phúc lợi xã hội trên thị trường nợ xấu .1 Phúc lợi trên thị trường nằm trong khoảng từ 0,68 đến 0,75 .2 Phúc lợi trên thị trường nằm trong khoảng từ 0,76 đến 0,83 .3 Phúc lợi trên thị trường nằm trong khoảng từ 0,84 đến 0,90.

118 v Kết luận chương 4 .121 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.2 Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Đối với chính phủ .2 Đối với các tổ chức tín dụng và các doanh nghiệp .3 Các giải pháp nhằm gia tăng quyết định mua bán trên thị trường nợ xấu.1 Tăng tính công khai minh bạch thông tin về thị trường và hàng hóa .2 Đa dạng các thành phần tham gia thị trường .3 Cần tổ chức thị trường tập trung dưới dạng một sàn giao dịch nợ .4 Xây dựng hệ thống cơ sở xác định giá bán nợ xấu .5 Chú trọng các chính sách phát triển ngành nghề .4 Giải pháp gia tăng phúc lợi xã hội trên thị trường nợ xấu.1 Các kịch bản chính sách dưới góc độ phúc lợi xã hội.2 So sánh kịch bản phúc lợi xã hội và lựa chọn chính sách phát triển. 131 Kết luận chương 5 .131 PHẦN KẾT LUẬN. 132 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 133 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

134 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Diễn giải AMC: Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản DATC: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên mua bán nợ Việt Nam GDP: Tổng sản phẩm quốc nội NHNN: Ngân hàng Nhà nước NHTM: Ngân hàng thương mại NBL/BD: Nợ xấu SHTC: Sở hữu tài sản ROA: Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản ROE: Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu TCTD: Tổ chức tín dụng TDN: Tổng dư nợ TLNX: Tỷ lệ nợ xấu TSTC: Tài sản thế chấp VAMC: Công ty Quản lý tài sản VNĐ: Việt Nam đồng WTO: Tổ chức thương mại thế giới vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2005 – 2015.2: Thống kê số lượng các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.3: Lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay.4: Tình hình nợ xấu ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2018 .5: Kết quả xử lý nợ xấu ngân hàng qua VAMC .6: Tỷ lệ nợ xấu đã bán cho VAMC .7: Tỷ lệ xử lý nợ xấu của VAMC.8: Kết quả kinh doanh từ hoạt động mua bán nợ của VAMC.1: Tốc độ phát triển và tỷ trọng GDP của ngành.1: Loại hình doanh nghiệp và lĩnh vực kinh doanh.2: Thông tin về đối tượng phỏng vấn .3: Kênh thông tin tiếp cận về thị trường nợ xấu .4: Đánh giá về thực trạng thị trường nợ xấu .5: Hành vi chi trả và quyết định giá bán.6: Các vấn đề cần giải quyết để gia tăng quyết định mua bán và phát triển thị trường nợ xấu tại Việt Nam .7a: Các vấn đề quan tâm khi thực hiện hành vi định giá bán .7b: Mức độ quan tâm các loại nợ xấu khi quyết định bán .7c: Hành vi chi trả và quyết định giá mua .8: Các vấn đề quan tâm khi định giá mua.9a: Các loại tài sản thế chấp quan tâm khi định giá mua .9b: Mức độ quan tâm các loại nợ xấu khi quyết định mua .10: Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người bán .11: Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người mua.12: Các nhân tố tác động đến phúc lợi trên thị trường mua bán nợ xấu .12: Các nhân tố tác động đến phúc lợi xã hội trên thị trường mua bán nợ xấu (tiếp).1: Kịch bản phúc lợi xã hội và các điểm lựa chọn .131 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Đồ thị mối quan hệ giữa cầu và giá .2: Đồ thị mối quan hệ giữa cung và giá .3: Trạng thái cân bằng thị trường .4: Phúc lợi xã hội .5: Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường .1: Cơ cấu tỷ trọng các nhóm ngành kinh tế .1: Cung trên thị trường nợ xấu .2: Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người bán .3: Cầu trên thị trường nợ xấu .4: Các nhân tố tác động đến quyết định tham gia thị trường của người mua .5: Đồ thị mối quan hệ giữa thị trường tín dụng và thị trường nợ xấu .6: Các nhân tố tác động đến phúc lợi trên thị trường nợ xấu .74 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1 Tính cấp thiết Cho đến nay, nợ xấu đã trở thành một hiện tượng cực đoan bắt nguồn từ quá trình phát triển kinh tế xã hội. Nợ xấu không chỉ là nguyên nhân gây ra sự sụp đổ của ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng, mà còn là nguy cơ dẫn đến sự phá sản của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh doanh (Karim và cộng sự, 2010; Kuo và cộng sự, 2010; Appiah, 2011; Awunyo-Vitor, 2012), trở thành gánh nặng tài chính cho cá nhân và hộ gia đình (Cal 2009, Fla 2009, LLL.