Luận án tiến sĩ về thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt - Chu Thị Hoàng Giang, Đại học Sư phạm Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM CHU THỊ HOÀNG GIANG THUẬT NGỮ VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TRONG TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM THÁI NGUYÊN - 2020 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM CHU THỊ HOÀNG GIANG THUẬT NGỮ VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TRONG TIẾNG VIỆT Ngành: Ngôn ngữ Việt Nam Mã ngành: 9 22 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn: PGS. HÀ QUANG NĂNG THÁI NGUYÊN - 2020 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác. Nội dung luận án có tham khảo và sử dụng ngữ liệu được trích dẫn từ các tác phẩm và nguồn tư liệu đăng tải trên các trang thông tin điện tử theo danh mục tài liệu tham khảo của luận án.

Thái Nguyên, tháng 2 năm 2020 Tác giả luận án Chu Thị Hoàng Giang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Hà Quang Năng, người đã hướng dẫn viết luận án này. Xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô đã giảng dạy cho tác giả. Xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và chu đáo của các cán bộ Khoa Ngữ văn và Khoa sau đại học Trường Đại học sư phạm Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp tác giả trong quá trình hoàn thành luận án. Xin nhớ ơn gia đình và bạn bè đã động viên chia sẻ và tiếp thêm nghị lực trong những lúc khó khăn nhất, giúp tác giả hoàn thành luận án.

Thái Nguyên, tháng 2 năm 2020 Tác giả luận án Chu Thị Hoàng Giang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC CÁC BẢNG. Lí do chọn đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận án.

Cấu trúc của luận án. 4 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ.

Tình hình nghiên cứu thuật ngữ về thị trường chứng khoán. Cơ sở lí luận về từ, ngữ, nghĩa của từ và sự chuyển nghĩa của từ ………. Cơ sở lí luận về thuật ngữ. Cơ sở lí luận về định danh.

Cơ sở lí luận về thị trường chứng khoán và thuật ngữ thị trường chứng khoán. Cơ sở lí luận về “chuẩn hóa”. 51 Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA THUẬT NGỮ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TIẾNG VIỆT. Nguồn gốc của thuật ngữ thị trường chứng khoán và những vấn đề liên quan đến đặc điểm cấu tạo của thuật ngữ thị trường chứng khoán.

Đặc điểm từ loại của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. 53 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Đặc điểm nguồn gốc và tính chất yếu tố cấu thành thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Đặc điểm của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt xét về thành tố và yếu tố cấu tạo.

Khái niệm “thành tố” và “yếu tố” của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt xét về số lượng các yếu tố. Đặc điểm của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt xét theo phương thức cấu tạo. Khái quát về tư liệu và hướng tìm hiểu về phương thức cấu tạo của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt.

Cấu tạo của thuật ngữ thị trường chứng khoán. 79 Chương 3: ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA VÀ CÁCH ĐỊNH DANH CỦA THUẬT NGỮ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TIẾNG VIỆT. Đặc điểm thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt xét về mặt ngữ nghĩa. Thuật ngữ chỉ cơ cấu, tổ chức trong thị trường chứng khoán.

Thuật ngữ chỉ nguyên tắc hoạt động, quản lí, điều hành, giám sát trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ chủ thể tham gia trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ các sản phẩm trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ đặc điểm hoạt động trong thị trường chứng khoán.

Thuật ngữ chỉ tính chất, trạng thái trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ hoạt động phát hành trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ các yếu tố ảnh hưởng lưu hành trong thị trường chứng khoán. Thuật ngữ chỉ biểu đồ, đồ thị trong thị trường chứng khoán thế giới.

Thuật ngữ chỉ các tiêu chuẩn đánh giá trong thị trường chứng khoán. Đặc điểm thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt xét về mặt định danh. Đặc điểm định danh của thuật ngữ thị trường chứng khoán Việt - đơn vị định danh đơn giản. 93 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.

Đặc điểm định danh của thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt - đơn vị định danh phức hợp. 107 Chương 4: ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN THUẬT NGỮ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TIẾNG VIỆT. Chuẩn hóa thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Chuẩn hóa thuật ngữ thị trường chứng khoán trong yêu cầu của thuật ngữ tiếng Việt.

Quá trình chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt. Những cách xử lí đã gặp trên con đường hình thành và phát triển thuật ngữ nói chung và thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Định hướng chuẩn hóa thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Một số đề xuất trong việc chuẩn hóa thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt.

Thực trạng thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. Những đề xuất cụ thể trong việc chuẩn hóa và xây dựng thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt. 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

150 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TTCK Thị trường chứng khoán TL Tài liệu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp đặc điểm từ loại của thuật ngữ TTCK tiếng Việt.2: Tổng hợp nguồn gốc thuật ngữ thị trường chứng khoán tiếng Việt .3:Tổng hợp thuật ngữ TTCK tiếng Việt theo phương thức cấu tạo .1: Tổng hợp các mô hình định danh TNTTCK tiếng Việt .105 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Kể từ khi Việt Nam bắt đầu quá trình đổi mới (1986), và đặc biệt là từ khi gia nhập các tổ chức quốc tế như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Kinh tế khu vực Châu Á Thái Bình Dương (APEC), hoặc mới đây nhất là Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam đã hội nhập vào thế giới sâu rộng trong mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị, v.v… Do sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu về tích vốn và đầu tư vốn trong xã hội tăng lên và trở nên đa dạng, phong phú. Từ đó xuất hiện và phát triển thị trường chứng khoán (TTCK) - một thị trường mà ở nơi đó người ta mua bán, chuyển nhượng, trao đổi chứng khoán; có vai trò điều tiết các lĩnh vực liên quan đến giao dịch tiền, nguồn vốn và các công cụ tài chính tiền tệ, là định chế nhằm mục tiêu thực hiện các chính sách vĩ mô và vi mô của Chính phủ.

TTCK ngày càng có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, nhận được sự chú ý của những nhà kinh tế học và các thành phần xã hội tham gia vào thị trường này. Hiện nay, những cơ hội phát triển cũng như thách thức của hoạt động thuộc lĩnh vực TTCK trong xu thế hội nhập, trong cơ chế thị trường, đòi hỏi khoa học về TTCK cũng phải phát triển và sớm theo kịp hoạt động thực tiễn của TTCK, đáp ứng được sự phát triển mạnh mẽ của thực tiễn hoạt động thị trường tài chính của nền kinh tế thị trường của nước ta, cũng như sự thay đổi mạnh mẽ của xã hội. Giống như trong các ngành khoa học - kinh tế khác, ngôn ngữ trong giao dịch của TTCK cũng có vẻ riêng biệt, mang tính chất của “thị trường” và “chứng khoán”. Các thuật ngữ thuộc lĩnh vực TTCK được ra đời và phát triển nhanh chóng nhằm đảm bảo giao dịch trong lĩnh vực này.

Trong những năm gần đây, việc đi vào tìm hiểu đặc điểm thuật ngữ của một ngành khoa học cụ thể dựa trên những thành tựu lí luận chung về thuật ngữ đã rất được quan tâm, vì thường mang tính ứng dụng thiết thực, đáp ứng được nhu cầu thực tế của xã hội. Tuy vậy, nhìn về tình hình nghiên cứu từ trước đến nay, có thể thấy cả về mặt lí luận và thực tiễn thuật ngữ TTCK ở Việt Nam chưa thực sự được chú tâm nghiên cứu. Các công trình về thuật ngữ ở Việt Nam nhìn chung ít đề cập đến lĩnh vực này, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và chuyên sâu vào bản chất hệ thuật ngữ TTCK trên phương diện ngôn ngữ học. Trong bối cảnh ngành TTCK nước ta còn rất non trẻ như hiện nay, có một số thuật ngữ TTCK tiếng Việt chưa biểu đạt được chính xác khái niệm, nhiều Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn thuật ngữ đồng nghĩa cùng được sử dụng mà chưa được chuẩn hóa, thậm chí có nhiều trường hợp các khái niệm được diễn đạt bằng những cụm từ còn mang sắc thái miêu tả, chứ chưa có tính chất định danh như thuật ngữ.

Có không ít thuật ngữ TTCK có trong tiếng Anh đến nay chưa có dạng thức tương đương trong tiếng Việt, rất cần vay mượn hoặc “đối dịch” để bổ sung cho vốn thuật ngữ TTCK tiếng Việt. Vì những lí do trên, đề tài "Thuật ngữ về thị trường chứng khoán trong tiếng Việt" đã được chọn làm hướng nghiên cứu cho luận án này. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống thuật ngữ TTCK tiếng Việt, tức là các thuật ngữ được sử dụng trong lĩnh vực TTCK chính thức.