Luận án pháp luật về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở việt nam những vấn đề lý luậ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẦN VŨ HẢI PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẦN VŨ HẢI PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ MÃ SỐ: 62.07 NGƯỜI HƯỚNG DẪN: 1. BÙI NGỌC CƯỜNG 2. NGUYỄN VĂN TUYẾN HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn tài liệu đúng quy định.

Những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình của tác giả nào khác. Nghiên cứu sinh Trần Vũ Hải MỤC LỤC Trang Mở đầu 2 Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Đánh giá những kết quả nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài 6 1. Những kết quả nghiên cứu lý luận về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 6 1.

Kết quả nghiên cứu về quá trình phát triển và thực trạng pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam 12 1. Những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm nâng cao tính hiệu quả thực thi pháp luật về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam 14 1. Định hướng nghiên cứu của luận án 15 1. Những vấn đề mà luận án cần giải quyết 15 1.

Nội dung chính của luận án 15 Kết luận Chương 1 17 Chương 2: Những vấn đề lý luận về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 2. Những vấn đề lý luận về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 18 2. Bảo hiểm nhân thọ và sản phẩm bảo hiểm nhân thọ 18 2. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 33 2.

Những vấn đề lý luận về pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 43 2. Nguyên tắc của pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 43 2. Cấu trúc pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 48 2. Những yếu tố chi phối đến pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 66 Kết luận Chương 2 71 Chương 3: Thực trạng pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam 3.

Thực trạng quy định về doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 73 3. Quy định về cấp phép hoạt động đối với doanh nghiệp bảo hiểm 73 3. Quy định về cơ cấu tổ chức và bộ máy quản lý doanh nghiệp bảo hiểm 76 3. Quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ bảo hiểm nhân thọ 80 3.

Quy định về hoạt động đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm 87 3. Quy định về khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm 92 3. Thực trạng quy định về hợp đồng bảo hiểm nhân thọ 102 3. Quy định về người tham gia bảo hiểm 102 3.

Quy định về nội dung hợp đồng bảo hiểm nhân thọ 105 3. Quy định về hình thức của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ 113 3. Hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và một số hiện tượng tiêu cực trong quá trình thực hiện 114 3. Thực trạng quy định về giám sát đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 117 3.

Quy định về nghĩa vụ minh bạch thông tin 117 3. Quy định về thẩm quyền giám sát kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 122 3. Quy định về nội dung giám sát và phương thức giám sát đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 125 Kết luận Chương 3 128 Chương 4: Những giải pháp hoàn thiện pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam 4. Những yêu cầu trong việc hoàn thiện pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam 130 4.

Hiện thực hóa Chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển thị trường bảo hiểm 130 4. Thực hiện Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 131 4. Đảm bảo cho việc tái cấu trúc thị trường bảo hiểm, đáp ứng những đòi hỏi của nền kinh tế giai đoạn hiện nay và yêu cầu hội nhập quốc tế 132 4. Những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và đảm bảo thực hiện 133 4.

Hoàn thiện các quy định về doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 133 4. Hoàn thiện các quy định về hợp đồng bảo hiểm nhân thọ 144 4. Hoàn thiện các quy định về giám sát đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 150 Kết luận Chương 4 155 Kết luận của luận án 157 Phụ lục A i Phụ lục B viii Danh mục tài liệu tham khảo xvi Danh mục các công trình của tác giả liên quan đến đề tài luận án xxv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BHNT : Bảo hiểm nhân thọ BVNĐBH : Bảo vệ người được bảo hiểm DNBH : Doanh nghiệp bảo hiểm HĐBH : Hợp đồng bảo hiểm HĐBHNT : Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ IAIS : Hiệp hội quốc tế các cơ quan giám sát bảo hiểm International Association of Insurance Supervisors ICP : Các nguyên tắc cốt lõi của bảo hiểm Insurance Core Principles NAIC : Hiệp hội quốc gia các Ủy ban bảo hiểm Hoa Kỳ The National Association of Insurance Commissioners WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới World Trade Organization -2- MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Kinh doanh BHNT là một lĩnh vực kinh doanh phát triển khá lâu trên thế giới, đặc biệt là những nước có nền kinh tế phát triển.

Tuy nhiên tại Việt Nam, BHNT vẫn còn tương đối mới mẻ và được các DNBH, các chuyên gia và các cơ quan quản lý đánh giá là thị trường đầy tiềm năng. Trên thực tế, BHNT mang lại nhiều lợi ích cho xã hội vì bên cạnh ý nghĩa bảo hiểm, BHNT còn là được xem là một kênh đầu tư hiệu quả đối với nền kinh tế với số vốn hàng nghìn tỷ đô-la Mỹ trên toàn thế giới. Thị trường BHNT ở Việt Nam chính thức được ghi nhận về mặt pháp lý tại Nghị định 100-CP ngày 18/12/1993 về kinh doanh bảo hiểm. Từ đó cho đến nay, hệ thống pháp luật về lĩnh vực bảo hiểm nói chung và BHNT nói riêng luôn có sự kế thừa và phát triển nên đã từng bước điều chỉnh ngày càng tốt hơn đối với thị trường BHNT.

Tuy nhiên, để đáp ứng đòi hỏi của nền kinh tế Việt Nam và hội nhập quốc tế thì pháp luật về kinh doanh BHNT vẫn cần được tiếp tục hoàn thiện. Những tranh chấp về HĐBHNT ngày càng nhiều, trong đó rất nhiều vụ việc xuất phát từ những bất cập của các quy định pháp luật. Các quy định về hoạt động kinh doanh bảo hiểm như thiết kế, phân phối sản phẩm BHNT, hoạt động đầu tư và quản lý tài chính v. còn nhiều hạn chế.

Hoạt động giám sát bảo hiểm vẫn còn bộc lộ những khiếm khuyết, trong đó việc phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong hoạt động giám sát chưa thật sự phát huy được hiệu quả. Hiện nay, các công trình nghiên cứu về mặt lý luận và tổng kết thực tiễn về pháp luật kinh doanh BHNT ở Việt Nam chưa nhiều. Đa số các công trình nghiên cứu chỉ đề cập đến một số khía cạnh về pháp luật kinh doanh BHNT mà chưa được nghiên cứu một cách hệ thống. Về mặt lý luận có nhiều vấn đề chưa được giải quyết như khái niệm sản phẩm BHNT, kinh doanh BHNT bao gồm những nội dung gì, cấu trúc pháp luật kinh doanh BHNT gồm những bộ phận nào và có những yếu tố nào chi phối đến hiệu quả áp dụng pháp luật.

Về mặt thực tiễn, chưa có công trình khoa học nào đánh giá một cách tổng thể về thực trạng pháp luật kinh doanh BHNT ở Việt Nam trong mối tương quan giữa các bộ phận pháp luật với nhau, do đó các đề xuất chưa đảm bảo được tính hệ thống. Trong khi đó, một trong những yêu cầu trong quá trình hoàn thiện pháp luật kinh doanh bảo hiểm nói chung và kinh doanh BHNT nói riêng là hội nhập quốc tế đang được đặt ra ngày càng cấp bách. Có rất nhiều các chuẩn mực, thông lệ quốc tế đã được hình thành và áp dụng ở nhiều quốc gia nhưng chưa được ghi nhận trong pháp luật kinh doanh BHNT ở Việt Nam, đặc biệt là những khuyến nghị và hướng dẫn của Hiệp hội quốc tế các cơ quan giám sát bảo hiểm (IAIS) mà Việt Nam đã là thành viên. -3- Chính vì vậy, việc nghiên cứu thấu đáo về lý luận và thực tiễn đối với pháp luật kinh doanh BHNT là hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay để xây dựng những giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam với mục tiêu xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Do đó, tác giả luận án đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” làm đề tài nghiên cứu sinh của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng cơ sở lý luận về pháp luật kinh doanh BHNT, dựa trên cơ sở lý luận đó để đánh giá về thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và đưa ra được những giải pháp hoàn thiện pháp luật về kinh doanh BHNT nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế và hội nhập quốc tế. Với mục đích như trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là: - Đánh giá về những quan điểm hiện hành và từ đó xây dựng nội dung lý luận về pháp luật kinh doanh BHNT như: xây dựng khái niệm sản phẩm BHNT và khái niệm kinh doanh BHNT, xác định các nguyên tắc cơ bản và cấu trúc pháp luật kinh doanh BHNT cũng như các yếu tố chi phối đến pháp luật kinh doanh BHNT. - Đánh giá nội dung pháp luật về kinh doanh BHNT, bao gồm những ưu điểm và hạn chế của các quy định hiện hành.

Việc đánh giá được thực hiện chi tiết theo cấu trúc của từng bộ phận pháp luật nhằm phát hiện những bất cập, hạn chế cơ bản của các quy định pháp luật hiện hành. - Xây dựng các giải pháp hoàn thiện pháp luật hiện hành về kinh doanh BHNT.