Kinh nghiệm xử lý nợ xấu ngân hàng của một số nước đông á và bài học cho việt na

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THANH HUYỀN KINH NGHIỆM XỬ LÝ NỢ XẤU NGÂN HÀNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Hoàng Nga TS. Tô Thị Ánh Dương HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Tất cả số liệu và những trích dẫn trong luận án đều có nguồn gốc chính xác và rõ ràng.

Những phân tích của luận án chưa từng được công bố ở một công trình nào. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Tác giả luận án Lê Thanh Huyền LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài “Kinh nghiệm xử lý nợ xấu ngân hàng của một số nước Đông Á và bài học cho Việt Nam”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên Học viện Khoa học Xã hội, Khoa Quốc tế học.Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.Lê Hoàng Nga và TS.Tô Thị Ánh Dương, những người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, tâm huyết và rất trách nhiệm trong suốt quá trình tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè đồng nghiệp ở những nơi tôi công tác đã quan tâm, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện trong quá trình học tập cũng như thực hiện luận án tiến sĩ. Cuối cùng tôi cũng xin cảm ơn bạn bè và gia đình đã luôn cổ vũ và động viên tôi những lúc khó khăn để có thể vượt qua và hoàn thành tốt luận án này. Trân trọng cảm ơn! MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ CỦA LUẬN ÁN.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Nghiên cứu về nợ xấu và xử lý nợ xấu ngân hàng. Nghiên cứu về kinh nghiệm xử lý nợ xấu ngân hàng ở các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước Đông Á. Tình hình nghiên cứu ở trong nước.

Nhóm các công trình nghiên cứu trong nước về nợ xấu và xử lý nợ xấu ngân hàng ở các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước Đông Á. Nhóm các công trình nghiên cứu về nợ xấu và xử lý nợ xấu ngân hàng ở Việt Nam. Những điểm đã thống nhất, khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án. 22 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỢ XẤU VÀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

Nợ xấu ngân hàng thương mại. Khái niệm, phân loại. Nguyên nhân phát sinh nợ xấu. Xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại.

Sự cần thiết phải xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại. Nguyên tắc và biện pháp xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại. 35 Chương 3: KINH NGHIỆM XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Nhật Bản.

Khái quát về hệ thống ngân hàng Nhật Bản. Thực trạng và nguyên nhân nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Nhật Bản giai đoạn 1990 – 2005. Các biện pháp xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Nhật Bản giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2005. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Hàn Quốc.

Khái quát về hệ thống ngân hàng Hàn Quốc. Thực trạng và nguyên nhân nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Hàn Quốc. Các biện pháp và kết quả xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Hàn Quốc. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Trung Quốc.

Khái quát về hệ thống ngân hàng Trung Quốc. Thực trạng và nguyên nhân nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Trung Quốc. Các biện pháp xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Trung Quốc. So sánh kinh nghiệm xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại của ba nước Đông Á.

87 Chương 4: BÀI HỌC VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CHO VIỆT NAM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP VẬN DỤNG. Thực trạng xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam thời gian qua 96 4. Khái quát chung về tình hình nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Các phương thức xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Kết quả xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại và những vấn đề đặt ra. Nguyên nhân nợ xấu trong các ngân hàng thương mại Việt Nam. Những bài học rút ra cho Việt Nam trong xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại. Quan điểm, định hướng và giải pháp trong xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam thời gian tới.

Quan điểm, định hướng. Đề xuất giải pháp xử lý nợ xấu dựa trên bài học kinh nghiệm của các nước Đông Á. 147 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU SINH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ CỦA LUẬN ÁN. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

164 DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ Tiếng Việt Tiếng Anh viết tắt AMC Công ty quản lý tài sản của ngân hàng Asset Management Company thương mại BASEL Bộ quy định ngân hàng (Basel I,II,II) do Ủy The Basel Accords ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) ban hành (gọi tắt là chuẩn mực Basel) BĐS Bất động sản BOJ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Central Bank of Japan CAR Tỷ lệ an toàn vốn Capital Adequacy Ratio CBRC Ủy ban Giám sát ngân hàng Trung Quốc China Banking Regulatory Commission CCB Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc ChinaConstruction Bank CIC Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Credit Information Center Nam CRC Công ty tái cơ cấu doanh nghiệp Hàn Quốc Corporate restructuring company DATC Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam Vietnam Debt and Asset Trading Corporation. DIC Công ty bảo hiểm tiền gửi của Nhật Bản Deposit Insurance Corporation DNNN Doanh nghiệp nhà nước DPRR Dự phòng rủi ro EAD Dư nợ tại thời điểm không trả được nợ Exposure At Default ECB Ngân hàng trung ương châu Âu European Central Bank EDF Xác suất vỡ nợ kỳ vọng của khoản Expected Default Frequency vay/khách hàng FIRB Phương pháp tiếp cận nội bộ cơ bản theo Foundation Internal Rating Based Basel II Approach FRC Ủy ban tái thiết tài chính của Nhật Bản Financial Reconstruction Commision FSA Cục Giám sát tài chính của Nhật Bản Financial Supervisor Agency FSC Ủy ban Giám sát tài chính của Hàn Quốc Financial supervisory commission HTNH Hệ thống ngân hàng HTTC Hệ thống tài chính ICBC Ngân hàng Công thương Trung Quốc Industrial and Commercial Bank of China IMF Quỹ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund KAMCO Công ty Quản lý tài sản Hàn Quốc Korea Asset Management Company KDIC Công ty bảo hiểm tiền gửi Hàn Quốc Korea Deposit Insurance Corporation LGD Tổn thất của ngân hàng khi người vay Loss Given Default không trả được nợ LTCB Ngân hàng Tín dụng dài hạn của Nhật Bản Japan Long Term Credit Bank NH Ngân hàng NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần NHTMNN Ngân hàng thương mại nhà nước NHTW Ngân hàng Trung ương NPL Nợ xấu Non-performing loan OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Organization for Economic Co- operation and Development PBC Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc People's Bank of China (PBOC) QTRR Quản trị rủi ro Risk Management QTRRTD Quản trị rủi ro tín dụng Credit risk management QSDĐ Quyền sử dụng đất RCC Công ty Cổ phần Giải pháp và Thu thập Resolution and Collection (Nhật Bản) Corporation ROE Tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Return on Equity RRTD Rủi ro tín dụng RTC Công ty quản lý tài sản của Hoa Kỳ The Resolution Trust Company in the United States SA Phương pháp tiếp cận tiêu chuẩn theo Basel II Standardized Approach TCTD Tổ chức tín dụng TSĐB Tài sản đảm bảo TTCK Thị trường chứng khoán VAMC Công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín Vietnam Asset Management dụng Việt Nam Company WB Ngân hàng Thế giới World Bank WTO Tổ chức Thương mại Thế giới World Trade Organization DANH MỤC BẢNG Nội dung Trang Bảng 2.1 So sánh định nghĩa nợ xấu của Việt Nam và thế giới 27 Bảng 3.1 Xếp loại các ngân hàng Nhật Bản từ 1993 – 2002 43 Bảng 3.2 Tỷ lệ tổn thất trên vốn của các ngân hàng phá sản của Nhật 44 Bảng 3.3 Tỷ lệ NPLs trong các NHTM Nhật Bản (FY1995-FY2003) 53 Bảng 3.4 Nợ xấu của các tổ chức tài chính Hàn Quốc 61 Bảng 3.5 Số liệu về nợ xấu và lượng nợ xấu KAMCO đã mua 66 Bảng 3.6 Giải quyết nợ xấu của KAMCO 68 Bảng 3.7 So sánh các biện pháp xử lý nợ xấu ngân hàng tại một số quốc gia ĐA 92 Bảng 4.1 Thống kê một số chỉ tiêu cơ bản 103 Bảng 4.2 Kết quả kinh doanh của DATC giai đoạn 2011 – 2015 120 Bảng 4.3 Kết quả mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt của VAMC 121 Bảng 4.4 Kết quả nợ xấu đã được mua trên tài sản đảm bảo 122 Bảng 4.5 Kết quả phân loại nợ đã mua theo các biện pháp xử lý nợ 123 Bảng 4.6 Kết quả thu hồi nợ của VAMC 123 DANH MỤC HÌNH Nội dung Trang Hình 3.1 Lãi và lỗ của các NHTM Nhật Bản giai đoạn 1992-1999 45 Hình 3.2 Thị phần sở hữu tài sản của các ngân hàng Trung Quốc 72 Hình 3.3 Tình hình tăng trưởng tín dụng nóng tại Trung Quốc, giai đoạn 74 1998-2010 Hình 4.1 Tổng nợ nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) 107 và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) của 10 ngân hàng tính đến ngày 31/3/2017 Hình 4.2 Tình hình mua và thu hồi nợ xấu của DATC giai đoạn 121 2011 - 2015 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kinh tế Việt Nam đã có nhiều dấu hiệu khởi sắc trong những năm trở lại đây, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng vẫn dưới mức kỳ vọng của các nhà đầu tư, các nhà kinh tế và mục tiêu phát triển của chính Phủ, một trong những tác nhân chính là vấn đề nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM).Nợ xấu ngân hàng đang được coi là “nút thắt cổ chai”, kìm hãm tăng trưởng và phục hồi kinh tế tại không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia đang trong quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế chưa bền vững.