Luận án: Hoàn thiện kế toán công cụ tài chính tại doanh nghiệp phi tài chính Việt Nam

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr­êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n  Hµ thÞ ph­¬ng dung Hoµn thiÖn kÕ to¸n c«ng cô tµi chÝnh trong c¸c doanh nghiÖp phi tµi chÝnh t¹i viÖt nam Chuyªn ngµnh: KÕ to¸n (kÕ to¸n, kiÓm to¸n vµ ph©n tÝch) M· sè: 62.01 Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: 1. nguyÔn thÞ ®«ng 2. nguyÔn h÷u ¸nh Hµ néi, n¨m 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 201 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Hà Thị Phương Dung ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến người hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến các nhà khoa học trong và ngoài trường Đại học Kinh tế quốc dân đã góp ý cho tác giả chỉnh sửa luận án. Đồng thời, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến các chuyên gia, nhà quản lý, kế toán trong các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP HCM đã giúp đỡ tác giả trong quá trình phỏng vấn, thu thập Phiếu điều tra.

Cuối cùng tác giả xin gửi lời cảm ơn đến bố mẹ, anh chị em, gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn ! TÁC GIẢ LUẬN ÁN Hà Thị Phương Dung iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ. vii CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM .1 Sự cần thiết đề tài nghiên cứu .2 Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Tình hình nghiên cứu kế toán công cụ tài chính trên thế giới. Tình hình nghiên cứu kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .3 Mục tiêu nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .5 Câu hỏi nghiên cứu .6 Phương pháp nghiên cứu .7 Ý nghĩa của luận án .8 Kết cấu của luận án .14 CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH .1 Nhận diện, phân loại công cụ tài chính .1 Nhận diện công cụ tài chính .2 Phân loại công cụ tài chính .2 Đo lường công cụ tài chính .1 Đo lường công cụ tài chính cơ sở .2 Đo lường công cụ tài chính phái sinh. Ghi nhận công cụ tài chính.

Ghi nhận công cụ tài chính cơ sở.2 Ghi nhận công cụ tài chính phái sinh.4 Trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính .1 Trình bày công cụ tài chính .2 Công bố thông tin về công cụ tài chính. Bài học kinh nghiệm quốc tế về kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính.1 Kế toán công cụ tài chính tại một số nước .2 Bài học kinh nghiệm kế toán công cụ tài chính cho doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .56 CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM.1 Tổng quan về doanh nghiệp phi tài chính và công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Tổng quan về doanh nghiệp phi tài chính .2 Công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .3 Tổng quan về khung pháp lý kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .4 Mối quan hệ giữa kế toán công cụ tài chính với quản trị rủi ro tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .2 Thực trạng kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Thực trạng nhận diện và phân loại công cụ tài chính .2 Thực trạng đo lường công cụ tài chính .3 Thực trạng ghi nhận công cụ tài chính .4 Thực trạng trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .3 Đánh giá thực trạng kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam.1 Nhận diện và phân loại công cụ tài chính .2 Đo lường công cụ tài chính .3 Ghi nhận công cụ tài chính .4 Trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính .4 Nguyên nhân dẫn đến những tồn tại trong kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Do sự bất cập về khung pháp lý về kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .2 Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp .108 CHƯƠNG 4 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM.1 Sự cần thiết và yêu cầu hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Sự cần thiết phải hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .2 Yêu cầu trong việc hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .2 Các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Về nhận diện và phân loại công cụ tài chính .2 Về đo lường công cụ tài chính .3 Về việc ghi nhận công cụ tài chính .4 Về việc trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính.3 Các điều kiện để thực hiện các giải pháp hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các doanh nghiệp phi tài chính tại Việt Nam .1 Về phía cơ quan Nhà nước .2 Về phía doanh nghiệp .3 Về phía các cơ sở đào tạo .148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT NỘI DUNG ASB Ủy ban chuẩn mực kế toán Anh quốc ASBE Hệ thống chuẩn mực kế toán áp dụng cho các DN (Trung Quốc) ASU Các thông tin nhằm cập nhật chuẩn mực kế toán BCTC Báo cáo tài chính CAS Chuẩn mực kế toán Trung Quốc CCTC Công cụ tài chính DN Doanh nghiệp DQ Mức độ trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính FASB Hội đồng kế toán tài chính Hoa Kỳ FAV Kế toán giá trị hợp lý FSB Hội đồng ổn định tài chính HĐ Hợp đồng IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế NHNN Ngân hàng nhà nước NN Nhà nước NXB Nhà xuất bản QĐ Quyết định SFAS Các chuẩn mực kế toán tài chính VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam VN Việt Nam TP HCM Thành phố Hồ Chí Minh vii DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Bảng biểu: Bảng 2.1: Các loại công cụ tài chính trên Bảng cân đối kế toán .2: Phân loại công cụ tài chính theo yêu cầu đo lường .3: Công cụ tài chính phát sinh và các biến gốc liên quan.4: Đo lường Tài sản tài chính .5: Đo lường Nợ phải trả tài chính .6: Ghi nhận sau ban đầu công cụ tài chính cơ sở .1 Số lượng doanh nghiệp theo ngành kinh tế tính đến 31.2 So sánh HOSE và HNX .3 Kết quả phát hành trái phiếu chính phủ giai đoạn 2008-2012 .4 Giá trị vốn hóa thị trường các Sở GDCK trong khu vực (8/2011) .5 Thống kê mô tả .6 Báo cáo ma trận tương quan Pearson .7 Kết quả hồi quy tương quan .8: So sánh chế độ kế toán công cụ tài chính tại Việt Nam với thông lệ quốc tế 105 Bảng 3.9: So sánh cơ sở đo lường Công cụ tài chính giữa thông lệ quốc tế và Việt Nam .10: So sánh VAS10; TT201/2009/TT-BTC; TT179/2012/TT-BTC .1: Đo lường giá trị tài sản tài chính .2: Đo lường giá trị nợ phải trả tài chính .1 Loại hình doanh nghiệp giai đoạn 2005-2012 .2 Số lượng doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX .3 Giá trị vốn hóa (nghìn tỷ đồng) trên HOSE và HNX .4 Giá trị niêm yết và giá trị vốn hóa trên HOSE, giai đoạn 2005-2012 .5 Thông tin trên thị trường chứng khoán (đến cuối tháng 6/2013) .6 Khối lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp giai đoạn 2006-2009 .7 Thực trạng nhận diện tài sản tài chính .8 Thực trạng nhận diện nợ phải trả tài chính .9 Thực trạng phân loại tài sản tài chính.10 Thực trạng phân loại Nợ phải trả tài chính .11 Thực trạng nhận diện công cụ tài chính phái sinh .12 Sử dụng công cụ tài chính phái sinh trong doanh nghiệp.13 Đo lường ban đầu tài sản tài chính .14 Đo lường sau ban đầu tài sản tài chính .15 Đo lường ban đầu Nợ phải trả tài chính .16 Đo lường sau ghi nhận ban đầu Nợ phải trả tài chính .17: Đo lường ban đầu Công cụ vốn chủ sở hữu .18 Thời điểm ghi nhận công cụ tài chính cơ sở.19 Thực trạng ghi nhận Trái phiếu chuyển đổi .20 Thực trạng ghi nhận Cổ phiếu ưu đãi .21 Thực trạng ghi nhận tài sản tài chính .22 Độ phức tạp của nghiệp vụ kế toán công cụ tài chính cơ sở .23 Độ phức tạp của nghiệp vụ kế toán công cụ tài chính phái sinh .24 Nguyên nhân gây nên những hạn chế trong kế toán công cụ tài chính .25 Mức độ hài lòng với kế toán công cụ tài chính .1 Thông tin chủ đạo giúp kế toán công cụ tài chính.1: Trình tự xác định giá hợp lý.2 Ghi nhận công cụ tài chính phái sinh.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ trình bày và công bố thông tin về công cụ tài chính .1 Mối quan hệ giữa thông tin kế toán công cụ tài chính với việc ra quyết định kinh doanh .2 Đặc điểm của Trái phiếu chuyển đổi .126 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM 1.1 Sự cần thiết đề tài nghiên cứu Nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới biểu hiện qua dòng chảy mạnh mẽ về vốn, kỹ thuật và hàng hóa. Có nhiều doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam và lập Báo cáo tài chính cho tập đoàn theo thông lệ quốc tế. Mặt khác, các doanh nghiệp Việt Nam đang gia tăng xuất khẩu và thiết lập các hoạt động ở nước ngoài và do đó, họ sẽ phải chịu sự giám sát chặt chẽ hơn và phải lập Báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế.