Luận án Tiến sĩ: Hoàn thiện quản lý thu thuế, tăng tuân thủ thuế DN tại Hà Nội

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ QUèC D¢N -----------***------------- NGUYÔN THÞ LÖ THUý HOµN THIÖN QU¶N Lý THU THUÕ CñA NHµ N¦íC NH»M T¡NG C¦êNG Sù TU¢N THñ THUÕ CñA DOANH NGHIÖP (NGHI£N CøU T×NH HUèNG CñA Hµ NéI) NéI) LUËN ¸N TIÕN Sü Sü KINH TÕ Hµ Néi- éi- 2009 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ QUèC D¢N -----------***------------- NGUYÔN THÞ LÖ THUý HOµN THIÖN QU¶N Lý THU THUÕ CñA NHµ N¦íC NH»M T¡NG C¦êNG Sù TU¢N THñ THUÕ CñA DOANH NGHIÖP (NGHI£N CøU T×NH HUèNG CñA CñA Hµ NéI) ngµnh:: Qu¶n lý kinh tÕ Chuyªn ngµnh (Khoa (Khoa häc qu¶n lý) lý) M· sè : 62.01 LUËN ¸N TIÕN Sü KINH TÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1.TS §ç Hoµng Toµn 2. NguyÔn V¨n §Ëu Hµ Néi- 2009 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực. Các tài liệu tham khảo có nguồn trích dẫn rõ ràng.

Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Lệ Thuý ii Mục lục Trang Trang bìa Lời cam đoan i Mục lục ii Danh mục các chữ viết tắt vi Danh mục các bảng trong luận án vii Danh mục các hình, sơ đồ trong luận án viii PHẦN MỞ ĐẦU 1 Chng 1 10 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP VÀ QUẢN LÝ THU THUẾ CỦA NHÀ NƯỚC 1. Sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp 10 1. Nộp thuế - nghĩa vụ tất yếu của doanh nghiệp 10 1.

Sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp 11 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp 18 1. Quản lý thu thuế của nhà nước nhằm tăng cường sự tuân 32 thủ thuế của doanh nghiệp 1. Khái niệm và mục tiêu của quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp 32 1.

Bản chất quản lý thu thuế của Nhà nước đối với doanh nghiệp 35 1. Nội dung quản lý thu thuế của Nhà nước đối với doanh nghiệp 38 1. Quản lý thu thuế trong mối quan hệ với mức độ tuân thủ thuế của 47 doanh nghiệp 1. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý thu thuế nhằm tăng cường sự tuân 52 thủ thuế của doanh nghiệp 1.

Kinh nghiệm quản lý thu thuế nhằm tăng cường sự tuân 58 thủ thuế của doanh nghiệp ở một số nước trên thế giới 1. Xu hướng đổi mới quản lý thu thuế của nhà nước nhằm tăng cường 58 iii sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại một số quốc gia 1. Những kinh nghiệm quản lý thu thuế của nhà nước nhằm tăng cường 68 sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp Chng 2 74 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU THUẾ CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM TĂNG CƯỜNG SỰ TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 2. Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn 74 Hà Nội 2.

Tổng quan về doanh nghiệp trên địa bàn Hà nội giai đoạn 2000-2008 74 2. Thuế và các khoản nộp ngân sách của doanh nghiệp trên địa bàn 78 2. Đánh giá sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn 79 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp 83 2.2 Thực trạng quản lý thu thuế của nhà nước nhằm tăng cường 97 sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 2.

Quan điểm, chiến lược quản lý thu thuế của Nhà nước giai đoạn 97 2005-2010 và kế hoạch quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 2. Thực trạng lập dự toán thu thuế đối với doanh nghiệp 103 2. Thực trạng tuyên truyền, hỗ trợ DN trên địa bàn 105 2. Thực trạng quản lý đăng ký, kế khai và nộp thuế 113 2.

Thực trạng thanh tra thuế đối với doanh nghiệp 116 2. Thực trạng cưỡng chế thu nợ và hình phạt pháp luật về thuế 123 2. Thực trạng xử lý khiếu nại tố cáo về thuế 128 2. Đánh giá thực trạng quản lý thu thuế của Nhà nước nhằm 131 tăng cường sự tuân thủ của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 2.

Hạn chế 133 iv 2. Nguyên nhân 136 Chương 3 143 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU THUẾ CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM TĂNG CƯỜNG SỰ TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 3.1 Đổi mới quan điểm và chiến lược quản lý thu thuế của Nhà 143 nước nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 3. Đổi mới quan điểm quản lý thu thuế của nhà nước đối với doanh nghiệp 143 3. Xây dựng chiến lược quản lý sự nộp thuế của doanh nghiệp trong mối 145 quan hệ với mức độ tuân thủ thuế 3.2 Các giải pháp hoàn thiện quản lý thu thuế nhằm tăng cường 154 sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 3.

Hoàn thiện lập dự toán thu thuế đối với DN 154 3. Giải pháp hoàn thiện hoạt động tuyên truyền hỗ trợ 156 3.3 Giải pháp hoàn thiện quản lý đăng ký, kê khai và nộp thuế 165 3. Giải pháp hoàn thiện thanh tra và kiểm tra thuế 169 3. Giải pháp hoàn thiện hoạt động cưỡng chế thu nợ và hình phạt về thuế 177 3.

Giải pháp hoàn thiện hoạt động xử lý khiếu nại, tố cáo về thuế 181 3. Kiến nghị điều kiện thực thi các giải pháp hoàn thiện quản 184 lý thu thuế đối với doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 3. Kiến nghị đối với cơ quan thuế 184 3. Kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước và các tổ chức có liên quan 190 KẾT LUẬN 193 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO 197 PHỤ LỤC 204 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ATO Cơ quan thuế Australia CTCP Công ty cổ phần DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ ĐKKKNT Đăng ký, kê khai và nộp thuế ĐTNT Đối tượng nộp thuế HTTT Hệ thống thông tin IMF Quỹ tiền tệ quốc tế IRAS Cơ quan thu nội địa Singapore IRS Cơ quan thu nội địa Mỹ LĐ Lao động LTU Bộ phận quản lý các doanh nghiệp lớn OECD Tổ chức các nước phát triển SSKT Sổ sách kế toán SXKD Sản xuất kinh doanh TKTN Tự khai tự nộp TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTHT Tuyên truyền hỗ trợ VAT Thuế giá trị gia tăng VND Việt Nam đồng WB Ngân hàng thế giới vi DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN STT Tên bảng Trang Bảng 1.1 Các chỉ số đặc trưng cho các cấp độ tuân thủ thuế của DN 17 Bảng 1.2 Ma trận cấp độ tuân thủ thuế và hành vi của cơ quan quản lý thu 221 thuế Bảng 2.1 Tỷ lệ DN trên địa bàn Hà Nội theo quy mô lao động và vốn, 75 2001-2008 Bảng 2.2 Tỷ lệ doanh nghiệp theo ngành kinh tế trên địa bàn Hà Nội, 2000- 223 2008 Bảng 2.3 Tỷ lệ doanh nghiệp lãi lỗ trên địa bàn Hà Nội 2001-2008 223 Bảng 2.4 Thu NSNN từ doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội, 2003-2008 79 Bảng 2.5 Đóng góp của doanh nghiệp lớn trong tổng thu NSNN từ doanh 224 nghiệp trên địa bàn Hà Nội, 2003-2008 Bảng 2.6 Các chỉ số đặc trưng cho từng cấp độ tuân thủ thuế của doanh 81 nghiệp trên địa bàn Hà Nội Bảng 2.7 Cấp độ tuân thủ thuế của doanh nghiệp theo quy mô 224 Bảng 2.8 Cấp độ tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội theo 224 loại hình doanh nghiệp Bảng 2.9 Tỷ lệ doanh nghiệp ở từng cấp độ tuân thủ thuộc các nhóm doanh 84 nghiệp có đặc điểm hoạt động khác nhau Bảng 2.10 Tỷ lệ doanh nghiệp theo cấp độ tuân thủ ở các nhóm doanh 89 nghiệp bị ảnh hưởng khác nhau bởi các yếu tố tâm lý Bảng 2.11 Tỷ lệ doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội ở các cấp độ tuân thủ 225 đánh giá về hiệu quả chi tiêu các khoản thu từ thuế Bảng 2.12 Tỷ lệ doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội ở từng cấp độ tuân thủ 225 phản ứng với trách nhiệm nộp thuế (%) Bảng 2.13 Tỷ lệ doanh nghiệp bị truy thu thuế và nợ khó thu trên địa bàn Hà 106 Nội (2003-2008) vii Bảng 2.14 Đánh giá của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về hoạt động 226 quản lý đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế Bảng 2.15 Chất lượng cán bộ thuế tại thời điểm 31/12/2008 227 Bảng 2.16 Đánh giá của doanh nghiệp trên địa bàn về xử lý khiếu nại, tố cáo 129 Bảng 3.1 Tầm quan trọng của các giải pháp quản lý sự nộp thuế của doanh 227 nghiệp theo cấp độ tuân thủ thuế viii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ TRONG LUẬN ÁN STT Tên hình Trang Hình 2.1 Tốc độ tăng trưởng về số lượng doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 74 2001-2008 Hình 2.2 Tỷ lệ doanh nghiệp theo loại hình sở hữu trên địa bàn Hà Nội 218 (tính đến tháng 12/2008) Hình 2.3 Hiệu quả SXKD của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội, 2001- 78 2008 Hình 2.4 Chỉ số trung bình (M) cho mỗi cấp độ tuân thủ thuế của doanh 218 nghiệp trên địa bàn Hà Nội Hình 2.5 Tỷ lệ DN trên địa bàn Hà Nội theo từng cấp độ tuân thủ thuế 81 Hình 2.6 Tỷ lệ doanh nghiệp ở mỗi cấp độ tuân thủ thuộc hai nhóm phân 92 biệt về tỷ suất lợi nhuận ngành Hình 2.7 Tỷ lệ doanh nghiệp ở mỗi cấp độ tuân thủ thuộc hai nhóm chịu 93 ảnh hưởng khác nhau của các tác động lạm phát và lãi suất (%) Hình 2.8 Tỷ lệ DN ở mỗi cấp độ tuân thủ thuộc 2 nhóm DN nhận định khác 95 nhau về quản lý thu thuế của nhà nước trên địa bàn Hà Nội Hình 2.9 Tỷ lệ doanh nghiệp theo cấp độ tuân thủ ở hai nhóm bị ảnh hưởng 96 khác nhau bởi dư luận xã hội về sự tuân thủ thuế Hình 2.10 Dự toán thu thuế đối với doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội năm 104 sau so với năm trước (giai đoạn 2002-2008) Hình 2.11 Nhu cầu về dịch vụ hỗ trợ tư vấn thuế của doanh nghiệp trên địa 219 bàn Hà Nội trong thời gian tới Hình 2.12 Đánh giá của doanh nghiệp về hoạt động tuyên truyền thuế trên 108 địa bàn Hà Nội Hình 2.13 Đánh giá của doanh nghiệp về dịch vụ hỗ trợ thuế trên địa bàn Hà Nội 109 ix Hình 2.14 Tình hình thực hiện kê khai thuế VAT của các doanh nghiệp do 113 văn phòng Cục Thuế Hà Nội quản lý Hình 2.15 Đánh giá của DN trên địa bàn Hà Nội về hoạt động thanh tra thuế 118 Hình 2.16 Đánh giá của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về tính hợp lý của 219 lý do bị cơ quan thuế thanh tra Hình 2.