Luận án thạc sĩ luật học: Đổi mới, hoàn thiện pháp luật ngân hàng Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI VŨ TUẤN NGHĨA MỘT SỐ VẤN ĐỀ GOP PHAN DO! MI VÀ HOAN THIEN PHÁP LUAT NGAN HANG TRONG DIEU KIEN NEN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG O VIỆT NAM COBB EOD Chuyên ngành : LUẬT KINH TẾ Mã số ‘ 5.15 LUẬN AN THAC SĨ LUAT HỌC on _—_—_—_—t—-= 5“. 3u | rHIÊNahvie | Người hướng dẫn khoa hoc : JOO al PTS Luật học Võ Đình Toàn Trưởng bộ môn Luật tài chính - Ngân hàng Trường đại học Luật Hà Nội. Hà Nội - 1996 MỤC LỤC Chương Ï : Trang NHŨNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGÂN HÀNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH 7 BẰNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÁC QUAN HỆ PHÁP LÝ NGÂN HÀNG. 1/ Chủ thể hoạt động ngân hàng 7 I.Í Ngân hàng thương mại và các trung gian tài chính khác.1 - Ngan hang thương mai 10 {.2 - Các loại hình kinh doanh ngân hàng khác.3 - Các tổ chức tài chính phi ngân hàng.2 Ngân hàng trung uong.

I5 2/ Sự điều chỉnh của pháp luật đối với các quan hệ ngân hàng.1 - Các quan hệ ngân hàng.1 Cac quan hé kinh doanh ngan hang 19 2.2 Các quan hệ quan lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hang 2I 2.2 - Nguồn quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ ngân hàng. 24 Chương U XÂY DUNG LUẬT NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 28 1/ Những đánh giá chủ yếu về pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 28 + 1.1 - Vị trí pháp lý của Ngân hang Nhà nước Việt Nam 29 1.2 - Chức nang nhiệm vụ và hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Viet Nam 32 1.3 - Tổ chức Ngân hang Nhà nước Việt Nam 49 1.4 - Vốn quỹ và quan lý tài chính của Ngân hàng Nhà nước 53 2/ Xây dựng luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 55 2.1 - Pham vi điều chỉnh của luật Ngân hàng Nha nước Việt Nam 33 2.2 - Nội dung điều chỉnh cần qny định trong luật Ngân hàng Nhà nước Việt 55 Nam 2.1 - Vi trí pháp lý, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ngân hàng 55 Nhà nước Việt Nam 2.2 - Tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 68 2.3 - Vốn quỹ và quản lý tài chính Ngan hàng Nha nước 74 Chương HI XÂY ĐỰNG LUẬT NGÂN HÀNG VÀ TỔ CHỨC TÍN DỤNG 71 L/ Những danh giá chủ yếu về phap luật Ngân hàng hop tác xã tín dụng 77 và công ty tài chính.1 - Vấn đề các loại hình tổ chức tín dụng theo pháp lệnh Ngân hàng , HTX 77 tín đụng và công ty tài chính 1.2- Điều kiện hoạt động của tổ chức tín dụng theo phấp lệnh Ngân hang, 83 HTX tín dung và công ty tài chính.3 - Các nguyên tac hoạt động của tổ chức tín dụng.1 Nhóm nguyên tac bảo đảm việc điều tiết lượng tiển trong lưu 89 thông thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước 1.2 Các nguyên tắc bảo dam an toàn Ngân hang 2 2/ Xây dụng Luật Ngân hàng và các tổ chức tín dụng 106 2.1 - Xác định phạm vi điều chỉnh của Luật ngân hang, tổ chức tín dụng 108 trong quá trình xây dựng.2 -Vấn đề phân loại các Tổ chức tín dụng 109 2.3 - Luật Ngân hàng và các tổ chức tín dụng cần được xây đựng theo hướng 110 hoàn thiện các nguyên tắc có tính đặc thù của pháp luật ngân hàng trong điều kiện nền kinh tế thị trường.1 Nguyên tắc cấp giấy phép hoạt động.2 Các nguyên tac xác lập hệ số an toần [13 2.3 Nguyên tắc giới hạn các hoạt động đầu tư rủi ro.4 Nguyên tac tham gia bao bảo hiểm tiền gửi 4p dụng cho các tổ 118 chức nhận tiền gửi.5 Nguyên tắc giấm sát an toàn.6 Nguyên tac dam bảo thông tin và bảo mật cho khách hàng.4 - Các nguyên tắc áp đụng cho các Ngân hàng, Tổ chức tín đụng có vốn nước ngoài [22 KẾT LUẬN [26 TÀI LHÈU THAM KHẢO 127 LOI NÓI ĐẦU 1- TÍNH CAP THIET CUA ĐỀ TÀI. Ở tất cả các quốc gia hệ thống ngân hang, các trung gian tài chính có vai trò đặc biệt quan trọng. Bởi vì sự tồn tại và phát triển của chúng có ảnh hưởng to lớn đến mọi mặt của đời sống xã hội.

Chính vì vậy, ngay từ những năm đầu mới giành được độc lập, Đảng và Nhà nước ta đã giành sự quan tâm đặc biệt đến việc xây dựng hệ thống ngân hàng của chính quyền cách mạng. Hệ thống ngân hang ở mỗi quốc gia là sản phẩm của loại hình cơ chế kinh tế ở quốc gia đó. Đồng thời các Nhà nước còn sử dụng hệ thống ngân hàng như một trong số các công cụ có hiệu lực để xây dung, phát triển nền kinh tế theo cơ chế kinh tế được xác định. Ở nước ta, hệ thống ngân hàng được thiết lập trong cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung là hệ thống ngân hang I cấp và theo nguyên lý nhà nước xã hội chủ nghĩa độc quyền về ngân hàng.

Công cuộc đổi mới toàn điện đất nước, chính sách phát triển nên kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, thực trang hoạt động kèm hiệu quả của hệ thống ngân hàng và yêu cầu của sự vận hành nền kinh tế theo cơ chế mới đã đặt ra nhiệm vụ cải cách hệ thống ngân hàng ở nước ta vào năm đầu của thập kỷ 90. Để tạo lập cơ sở pháp lý cho việc đổi mới hệ thống ngân hàng, ngày 23/5/1990 Hội đồng nhà nước đã ban hành hai pháp lệnh về ngân hàng : Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính. Hai pháp lệnh về ngân hàng cùng với các văn bản pháp luật do Chính phủ, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành đã tạo thành cơ sở pháp luật cho quá trình xây dung và củng cố mô hình ngân hàng II cấp, cho việc thực hiện chính sách đa sở hữu và đa dạng hóa hoạt động ngân hàng ở nước ta trong những năm đầu của nền kinh tế vận hành theo cơ chế kinh tế thi trường. Do ra đời trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế kinh tế mang tính quá độ từ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường nên hai pháp lệnh về ngân hàng cũng mang nặng dấu ấn của thoi kỳ quá độ này.

Đến nay, bên cạnh những nhân tố tiên tiến có tác dụng tích cực, hat phấp lệnh về ngân hàng bộc lộ những điểm hạn chế, thiếu sót, thiếu phù hợp, đòi hỏi cần được nghiên cứu đánh. giá dé bố sung, hoàn thiện. Chính vì vay Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toần quốc lần thứ VII của Dang cộng sản Việt Nam nêu rõ:"chuyển mạnh chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng phù hợp với cơ chế thị trường, góp phần ổn định sức mua của đồng Việt Nam. Ngân hàng trung ương có trách nhiệm chính trong việc kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tién, quản lý ngoại tệ, vàng"."Sửa đổi, bổ sung pháp lệnh về ngân hàng và nâng lên thành luật" Thực trạng pháp luật, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đường lối của Đảng về ổn định, phát triển nền tài chính quốc gia, trong đó có nội dung tiếp tục hoàn thiện pháp luật về ngân hàng, đặt ra nhiệm vụ cho khoa học luật học là lam sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật về ngân hàng mà nội dung chủ yếu là xây dung và ban hành các luật về ngân hang.

Sự diễn giải trên đây cho phép kết luận rằng dé tài nghiên cứu "một số vấn đề. góp phần xây đựng và hoàn thiện pháp luật về ngân hàng trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta” mang tính cấp thiết. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU: Kể từ khi hai pháp lệnh về ngân hàng được ban hành đến nay đã có một số công trình chủ yếu của các nhà nghiên cứu kinh tế nghiên cứu quy định của hai pháp lệnh này. Các công trình này chủ yếu sử dụng các luận chứng kinh tế học nên mang tính kinh tế thuần túy.

Chẳng hạn: PTS Cao Sỹ Kiêm - Đổi mới chính sách tiền tệ, tín đụng - ngân hàng trong giai đoạn chuyển sang kinh tế thị trường ở nước ta; PTS Nguyễn Thị Phương Lan - Một số vấn đề rủi ro ngân hàng trong điều kiện nền kinh tế thị trường; PTS Dương Thu Hương - Tổng quan chung về 2 pháp lệnh Ngân hàng - Nhìn từ góc độ tích cực. Có thể khẳng định rằng cho đến nay, đưới góc độ khoa học luật học chưa có một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu một cách toàn điện vấn đề xây dung và hoàn thiện pháp luật về ngân hàng trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. PHAM VI VÀ MỤC DICH NGHIÊN COU CUA LUẬN AN: 3.1 Pham vi nghiên cứu của luận án Pháp luật về ngân hàng là một khái niệm rộng dùng để chỉ các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ ngân hàng (các quan hệ quản lý nhà nước về ngân hàng và các quan hệ kinh đoanh ngân hàng). Theo cách hiểu như vậy thì các quy phạm thuộc về pháp luật ngân hàng chứa ở nhiều loại văn bản pháp luật do nhà nước ban hành trong đó Luật ngân hàng giữ vi trí chủ đạo.

O nước ta hiện nay hai pháp lệnh về ngân hàng : Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam , Pháp Văn kiện đại hội đại biển toàn quốc lin thứ VINH của Đẳng cộng sản Việt Nam lệnh Ngân hàng , hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính đóng vai trò điều chỉnh của Luật Ngân hàng. Do đó nghiên cứu xây dung các Luật Ngân hàng là nội dung chủ yếu của việc nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện pháp luật về ngân hàng ở nước ta. Từ cách tiếp cận như vậy, trong khuôn khổ bản luận ấn cao học, công trình nghiên cứu này không nghiên cứu toàn bộ hệ thống quy phạm pháp luật về ngân hàng hiện hành mà phạm vi nghiên cứu được xác định là nghiên cứu, đánh giá các quy phạm pháp luật ngân hàng chứa ở hai pháp lệnh về ngân hàng và nghiên cứu đưa ra đề án xây dựng các luật về ngân hàng ở nước ta.2 Mục dich nghiên cứu của luận án Luận án nhằm nghiên cứu đánh giá tính hợp lý, tiên tiến và mặt hạn chế, thiếu hoàn thiện của hai pháp lệnh về ngân hàng để xây dựng đề án Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Ngân hàng, tổ chức tín đụng. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CUU : 4.