Luận án tiến sĩ: Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung theo pháp luật Việt Nam - TS. Nguyễn Phương Thảo

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN PHƢƠNG THẢO BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TẬP TRUNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2021 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN PHƢƠNG THẢO BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TẬP TRUNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành : Luật kinh tế Mã số : 938.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. LÊ THỊ THU THỦY HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tác giả cam đoan rằng nội dung được trình bày trong luận án “Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung theo pháp luật Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu độc lập của chính tác giả dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Thị Thu Thủy. Việc sử dụng kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học và luận điểm các tác giả khác trong luận án này đều được giữ nguyên ý tưởng hoặc trích dẫn phù hợp theo quy định.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Phƣơng Thảo luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu. 24 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 27 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TẬP TRUNG. Những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung.

Những vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung. 54 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 65 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TẬP TRUNG. Thực trạng quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam.

Thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam. 113 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 139 Chƣơng 4: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NHÀ ĐẦU TƢ TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TẬP TRUNG Ở VIỆT NAM. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam.

Phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung ở Việt Nam. 161 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.

175 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 177 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 193 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Ban giám đốc BGĐ Ban kiểm soát BKS Bộ luật tố tụng dân sự BLTTDS Bộ Tài chính BTC Công ty cổ phần CTCP Công ty chứng khoán CTCK Công ty quản lý quỹ CTQLQ Công bố thông tin CBTT Doanh nghiệp niêm yết DNNY Đại hội đồng cổ đông ĐHĐCĐ Điều lệ công ty ĐLCT Hội đồng quản trị HĐQT Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán HHKDCK Tổ chức Quốc tế của các Uỷ ban Chứng khoán IOSCO (International Organization of Securities Commissions) Luật chứng khoán LCK Luật doanh nghiệp LDN Luật đầu tư LĐT Nhà đầu tư NĐT Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for OECD Economic Cooperation and Development) Quản trị công ty QTCT Quỹ đầu tư chứng khoán QĐTCK Sở giao dịch chứng khoán SGDCK Thị trường chứng khoán TTCK Thông tư TT Ủy ban chứng khoán nhà nước UBCKNN luan an DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU Bảng 2. So sánh quy định về quyền tiếp cận thông tin ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sĩ [133,134] .1 Số lượng tài khoản nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam dến năm 8/2021 .2 Xếp hạng chỉ số Bảo vệ NĐT của Việt Nam và các đánh giá về nhóm chỉ số thành phần từ năm 2017 -2020.3 Cải cách chính sách bảo vệ NĐT ở Việt Nam năm 2008, 2012, 2014, 2017 [160] .4 So sách mức độ bảo vệ NĐT ở Việt Nam với các nước Đông Á – Thái Bình Dương và các nước có thu nhập cao trong khối OECD năm 2020 [161] .5 Xếp hạng chỉ số bảo vệ NĐT trong khối ASEAN năm 2020 .6 Thanh khoản bình quân trên HOSE từ năm 2011 đến đầu năm 2021[14] .7 DNNY đạt chuẩn công bố thông tin từ năm 2011 -2020 [29].8 Các lỗi vi phạm về CBTT của các DNNY năm 2020 .9 Số liệu hoạt động thanh tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán từ năm 2016– 2020 [105] .10 Nội dung chi tiết chấm điểm về Mức độ dễ dàng khi cổ đông khởi kiện người quản lý ở Việt Nam năm 2020 [161].

137 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ở bất kỳ một TTCK nào, vấn đề bảo vệ quyền lợi của NĐT luôn được xác định là một trong những mục tiêu quan trọng và cơ bản nhất mà cơ quan quản lý nhà nước hướng đến nhằm phát triển TTCK ổn định, công bằng và bền vững. Sẽ không có một TTCK ―mạnh khỏe‖ nếu như quyền lợi hợp pháp của NĐT - những người kiến tạo nên thị trường không được đảm bảo. Nhận thức được vấn đề này, ngay từ khi TTCK Việt Nam ra đời, các cơ quan quản lý nhà nước đã thiết lập cơ chế bảo vệ quyền lợi NĐT trong các văn bản pháp luật về chứng khoán nói riêng và pháp luật về hoạt động kinh doanh nói chung.

Ngay từ Nghị định 48/1998/NĐ-CP về chứng khoán và TTCK Việt Nam các nhà làm luật đã xác định việc xây dựng các quy định pháp luật là:“Để tạo môi trường thuận lợi cho việc phát hành và kinh doanh chứng khoán, nhằm khuyến khích việc huy động các nguồn vốn dài hạn trong nước và nước ngoài, đảm bảo cho TTCK hoạt động có tổ chức, an toàn, công khai, công bằng và hiệu quả, bảo vệ quyền hợp pháp của người đầu tư…’’.Điều này càng được khẳng định thông qua nội dung của LCK 2006, LCK 2019, LDN 2014, LDN 2020…và các văn bản pháp luật có liên quan. Mặc dù hệ thống quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi NĐT trên TTCK Việt Nam đã bước đầu được xây dựng, củng cố nhưng do nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như LCK, LDN, LĐT…, các văn bản dưới luật như nghị định của Chính phủ, thông tư của Bộ tài chính, các quyết định của UBCKNN…nên vẫn còn hiện tượng chồng chéo, thiếu sự thống nhất, đồng bộ đặc biệt là vẫn tồn tại một số vướng mắc giữa LCK và các văn bản luật trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại khác như LDN, LĐT, Luật xử lý vi phạm hành chính…. Ngoài ra, các quy định về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán hiện nay khá nhẹ, tính răn đe không cao, không tương thích với những hậu quả mà hành vi vi phạm gây ra cho xã hội mà đặc biệt là cho các NĐT, chính điều này đã dẫn đến việc các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ vi phạm. Bên cạnh đó, hệ thống quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi NĐT trên TTCK nói chung và TTCK tập trung nói riêng còn thiếu sự tương thích với các 1 luan an thông lệ, chuẩn mực của thế giới.

Ở Việt Nam, việc bảo vệ quyền lợi NĐT chủ yếu được thực hiện gián tiếp thông qua các quy định pháp luật về duy trì, đảm bảo trật tự của thị trường; qua hoạt động phát hiện và xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước mà thiếu đi các biện pháp hiệu quả để NĐT tự bảo vệ quyền lợi hay các biện pháp hướng tới việc bồi hoàn, khôi phục các lợi ích cho NĐT khi bị xâm phạm. Ở các quốc gia phương Tây như Mỹ, Anh, Pháp….hay một số quốc gia trong khu vực như Singapore, Đài Loan, Trung Quốc…bên cạnh hệ thống các quy định pháp luật được ban hành để duy trì trật tự và an toàn của thị trường (công cụ bảo vệ gián tiếp) thì các cơ chế bảo vệ trực tiếp quyền lợi của NĐT chứng khoán như thiết lập quỹ bảo vệ NĐT, thành lập tổ chức bảo vệ NĐT, mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hay cơ chế để NĐT tự bảo vệ quyền lợi khi bị xâm phạm bởi hành vi vi phạm (khởi kiện dân sự) rất được quan tâm và quy định cụ thể, chi tiết trong các văn bản pháp luật. Như ở Mỹ ngay từ năm 1970 đã có Luật Bảo vệ NĐT (Securities Investor Protection Act of 1970) là cơ sở cho sự hình thành và hoạt động của Công ty bảo vệ quyền lợi NĐT chứng khoán (Securities Investor Protection Corporation – SIPC), ở Đài Loan có Luật Bảo vệ NĐT năm 2002 (Securities Investors and Futures Traders Protection Act) là cơ sở cho sự hình thành Trung tâm bảo vệ NĐT chứng khoán và các sản phẩm tương lai (Securities and Futures Investor Protection Center – SFIPC), ở Canađa Quỹ bảo vệ NĐT Canada (The Canadian Investor Protection FundCIPF) cũng được thành lập từ năm 1969, Ở Trung Quốc, Tòa án Nhân dân Tối cao (SPC) đã ban hành nhiều thông tư quan trọng về khởi kiện dân sự đối với chứng khoán vào năm 2001,2002, 2003…Trong khi đó ở Việt Nam cho đến thời điểm hiện nay vẫn chưa có văn bản pháp luật riêng quy định về vấn đề bảo vệ NĐT cũng như thiếu đi sự tồn tại của các thiết chế độc lập bảo vệ NĐT hay cơ chế đặc thù để NĐT tự bảo vệ quyền lợi của mình. Như vậy, có thể thấy rằng khung pháp lý bảo vệ quyền lợi NĐT trên TTCK nói chung và TTCK tập trung nói riêng ở Việt Nam đã bước đầu được thiết lập tuy nhiên chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của thực tế.

Do đó, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán tập trung theo pháp luật Việt Nam hiện nay” làm nội dung nghiên cứu cho luận án tiến sĩ luật học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.