Luận án tiến sĩ: Bảo đảm quyền tự do kinh doanh theo pháp luật Việt Nam - Đỗ Thị Thu Hằng

VIỆNVÀ BỘ GIÁO DỤC ĐÀO HÀN TẠO LÂM TRƯỜNG ĐẠIXÃ KHOA HỌC HỌC HỘI LUẬT VIỆTTP.HCM NAM HỌC VIỆN KHOA --o0o--HỌC XÃ HỘI ĐỖ THỊ THU HẰNG Họ và tên NCS TIỂU LUẬN TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN “BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM” Đề tài luận án: Ngành: Luật học Chuyên ngành: Mã số: LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ THỊ THU HẰNG “BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM” LỜI CAM ĐOAN Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9.07 Tôi xin cam đoan LUẬN đây là công SĨ LUẬT trình nghiên ÁN TIẾN cứu HỌC của riêng tôi. Các thông tin, số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong công trình nào khác.

Người hướng dẫn khoa học: 1. HỒ NGỌC HIỂN TÁC GIẢ LUẬN ÁN 2. ĐẶNG VŨ HUÂN HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đỗ Thị Thu Hằng luan an LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và người thân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các Thầy hướng dẫn TS. Đặng Vũ Huân và TS.

Hồ Ngọc Hiển đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, động viên tôi trong suốt thời gian thực hiện Luận án. Xin gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Học viện Tư pháp, các thầy cô ở Viện Nhà nước và Pháp luật; Khoa Luật, Học viện Khoa học xã hội đã chỉ bảo, góp ý, hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc tìm kiếm tư liệu cũng như nâng cao phương pháp, kỹ năng viết Luận án. Xin cảm ơn các anh chị em là đồng nghiệp tại Học viện Tư pháp đã cổ vũ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, người thân và bạn bè đã động viên, tiếp sức cho tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành Luận án.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đỗ Thị Thu Hằng luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BLDS Bộ luật dân sự BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự BTA Hiệp định thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ CPTTP Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương DN DN DNNN DN nhà nước DNNVV DN nhỏ và vừa ĐTNN Đầu tư nước ngoài EVFTA Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu - Việt Nam FDI DN có vốn đầu tư nước ngoài HKD Hộ kinh doanh HTX Hợp tác xã KD Kinh doanh LCT Luật cạnh tranh LDN Luật DN LĐT Luật đầu tư LPS Luật phá sản LTCTAND Luật tổ chức Tòa án nhân dân LTM Luật thương mại LTTTM Luật trọng tài thương mại NNPQ Nhà nước pháp quyền NCS NCS NXB Nhà xuất bản QĐPL Quy định pháp luật “QTDKD” Quyền tự do kinh doanh TA Tòa án TNHS Trách nhiệm hình sự TTHC Thủ tục hành chính VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VPHC Vi phạm hành chính WTO Tổ chức Thương mại thế giới luan an DANH MỤC BẢNG, BIỂU STT Nội dung Trang BIỂU Biểu 3.1 Tình hình thành lập DN mới từ năm 2014 -2018 57 Biểu 3.2 Tình hình DN quay trở lại hoạt động giai đoạn 2014-2018 58 BẢNG Bảng 3.1 Thời gian thực hiện thủ tục đăng ký thành lập DN 83 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án.

7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 7 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước. Các công trình nghiên cứu về quyền và bảo đảm quyền con người. Các công trình nghiên cứu về quyền tự do kinh doanh.

Các công trình nghiên cứu trực tiếp về bảo đảm quyền tự do kinh doanh và pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Hướng tiếp cận nghiên cứu. 26 Kết luận chương 1. 28 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH.

Khái quát về bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Khái niệm, đặc điểm quyền tự do kinh doanh. Khái niệm, đặc điểm bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Các điều kiện để bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Ý nghĩa của bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Những vấn đề lý luận pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Nội dung pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

43 Kết luận chương 2. 54 luan an Chương 3. 56 THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN. Thực trạng nội dung bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Thực trạng bảo đảm quyền tự do gia nhập thị trường kinh doanh. Thực trạng bảo đảm quyền tự do trong hoạt động kinh doanh trên thị trường. Thực trạng bảo đảm quyền tự do rút lui khỏi thị trường. Thực trạng các biện pháp bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Thực trạng bảo đảm quyền tự do kinh doanh bằng biện pháp thủ tục hành chính. Thực trạng bảo đảm quyền tự do kinh doanh bằng biện pháp giải quyết tranh chấp. Thực trạng bảo đảm quyền tự do kinh doanh bằng biện pháp chế tài xử lý hành vi vi phạm quyền tự do kinh doanh. Thực trạng bảo đảm quyền tự do kinh doanh bằng các biện pháp khác.

106 Kết luận chương 3 .111 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH Ở VIỆT NAM. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh ở Việt Nam. Quán triệt quy định của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đảm bảo phù hợp pháp luật quốc tế và yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế. Đảm bảo thích ứng kịp thời với tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền tự do kinh doanh ở Việt Nam. Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền tự do kinh doanh ở Việt Nam.

Giải pháp nâng cao hiệu quả việc bảo đảm quyền tự do kinh doanh theo pháp luật ở Việt Nam. 128 Kết luận chương 4 .136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .138 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .150 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Quyền tự do kinh doanh có ý nghĩa toàn diện về kinh tế, chính trị, pháp lý và xã hội. Giá trị kinh tế của quyền này thể hiện thông qua việc tạo ra giá trị vật chất cho xã hội và là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Về phương diện chính trị “QTDKD” là biểu hiện của chế độ tự do, dân chủ, bình đẳng. Ở góc độ pháp lý, tự do kinh doanh là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật. “QTDKD” là nhu cầu tự nhiên của con người, có chuyển biến qua từng giai đoạn nhất định. Do đó khi xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật, Nhà nước phải nhận thức đúng đắn, kịp thời nắm bắt, ghi nhận và bảo đảm “QTDKD” của các chủ thể KD.

Khi họ có đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật thì không ai có quyền cản trở “QTDKD” của họ. Bên cạnh đó, “QTDKD” mang lại giá trị xã hội to lớn, là cơ sở quan trọng cho việc giải phóng sức lao động và tạo ra nhiều việc làm cho xã hội. Với các ý nghĩa trên, “QTDKD” luôn được các quốc gia tôn trọng và bảo đảm thực hiện. Ở Việt Nam, theo Báo cáo môi trường KD của Ngân hàng Thế giới cho thấy, “chỉ số khởi sự DN của Việt Nam tăng từ thứ hạng 125 năm 2014 lên thứ hạng 104 trong tổng số 190 nền kinh tế được xếp hạng vào năm 2019; số thủ tục phải thực hiện giảm từ 10 xuống còn 9; thời gian thực hiện thủ tục giảm từ 34 ngày xuống còn 19 ngày.

Quy định về bảo vệ nhà đầu tư, cổ đông liên tục thăng hạng, từ vị trí 169 năm 2013 lên vị trí 117 năm 2014 và vị trí 89 năm 2019 [109]. Số DN thành lập mới năm 2019 tăng cả về số lượng, vốn đăng ký và số lao động so với năm 2018. Trong đó, số DN thành lập mới năm 2019 đạt mức kỷ lục 138.1 nghìn DN đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký hơn 1.730,2 nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký là 1,254.4 nghìn lao động, tăng 5.2% về số DN, tăng 17,1% về vốn đăng ký và tăng 13,3% về số lao động so với năm trước; vốn đăng ký bình quân một DN thành lập mới đạt 12.5 tỷ đồng, tăng 11.2% so với năm trước.4 nghìn DN quay trở lại hoạt động, tăng 15.9% so với năm 2018, nâng tổng số DN thành lập mới và DN quay trở lại hoạt động trong năm 2019 lên 177.5 ngàn DN, trung bình mỗi tháng có gần 14.8 ngàn DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động [120]”.