Luận án Phân tích nhân tố tác động đến hiệu quả tài chính của các Ngân hàng thương mại niêm yết ở Việt Nam - Huỳnh Thị Thanh Trúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  HUỲNH THỊ THANH TRÚC PHÂN TÍCH NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NHTM NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9.01 HÀ NỘI – 2024 i Công trình được hoàn thành Tại Học viện Tài chính Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nghiêm Thị Thà 2.TS Nguyễn Văn Công Phản biện 1: ………………………………………………. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện Tài chính vào hồi …. năm 2024 Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia Và Thư viện Học viện Tài chính ii Contents DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG.

ix DANH MỤC HÌNH. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Các công trình nghiên cứu về hiệu quả tài chính của các NHTM. Các công trình nghiên cứu về các nhân tố tác động đến hiệu quả tài chính của các NHTM. Xác lập vấn đề nghiên cứu. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập dữ liệu.

Phương pháp xử lý dữ liệu. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. Đo lường hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. CÁC LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

Lý thuyết động về lợi nhuận, lý thuyết năng suất cận biên. Lý thuyết độc quyền về lợi nhuận. Lý thuyết dựa vào nguồn lực. Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn.

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NHTM. Các nhân tố về đặc điểm tổ chức quản lý của các NHTM. Các nhân tố phản ánh đặc điểm ngành. Các nhân tố phản ánh môi trường vĩ mô.

MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu.

DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Mẫu nghiên cứu. Thu thập và xử lý dữ liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

TỔNG QUAN VỀ CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM. Lịch sử hình thành và phát triển. Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý của các ngân hàng thương mại niêm yết. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM. Hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết ở Việt Nam. Các nhân tố tác động đến hiệu quả tài chính của các NHTM niêm yết ở Việt Nam. Đánh giá về hiệu quả tài chính của các NHTM niêm yết ở Việt Nam.

KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NHTM NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM. Kết quả thống kê mô tả. Kết quả phân tích ma trận hệ số tương quan. Tổng hợp hồi quy các biến theo mô hình Pooled OLS.

Kiểm tra đa cộng tuyến, phương sai thay đổi và tự tương quan. Kiểm định lựa chọn mô hình. Kiểm định phương sai thay đổi, tự tương quan với mô hình đã chọn và xử lý các khuyết tật. Kết quả hồi quy GLS.

THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, GIẢI PHÁP KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Hiệu quả tài chính của các NHMT niêm yết. Mức độ tác động của các nhân tố đến hiệu quả tài chính của các NHTM.

Định hướng phát triển của các ngân hàng thương mại niêm yết đến năm 2030. GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ. Với các ngân hàng thương mại niêm yết ở Việt Nam. Với Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan quản lý. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN. 124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 130 v DANH MỤC BÀI BÁO CÔNG BỐ.

142 vi LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Huỳnh Thị Thanh Trúc vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu và chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 CMCN 4.0 Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 2 FEM Mô hình hiệu ứng cố định 3 GLS Ước lượng GLS 4 HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội 5 HSX Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM 6 NHTM Ngân hàng thương mại 7 NHNN Ngân hàng Nhà nước 8 NIM Biên lãi ròng 9 OLS Ước lượng bình phương tối thiểu (mô hình Pooled OLS) 10 REM Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên 11 ROA Sức sinh lợi của tài sản 12 ROE Sức sinh lợi của vốn chủ sở hữu 13 TCTD Tổ chức tín dụng 14 VN Việt Nam viii DANH MỤC BẢNG Số hiệu bảng Tên bảng Trang 2.1 Các chỉ tiêu đại diện đo lường hiệu quả tài chính 24 của các NHTM trong một số trong trình nghiên cứu trước 3.1 Diễn giải các biến và đo lường các biến 43 4.1 Số lượng NHTM ở Việt Nam qua các năm 52 4.2 ROA trung bình của các NHTM niêm yết ở Việt Nam 61 4.3 ROE trung bình của các NHTM niêm yết ở Việt Nam 62 4.4 NIM trung bình của các NHTM niêm yết ở Việt Nam 63 4.5 Kết quả thống kê mô tả biến số định lượng 72 4.6 Kết quả hồi quy Pooled OLS của biến phụ thuộc 77 ROA 4.7 Kết quả hồi quy Pooled OLS của biến phụ thuộc 77 ROE 4.8 Kết quả hồi quy Pooled OLS của biến phụ thuộc 78 NIM 4.9 Bảng kiểm định đa cộng tuyến VIF 79 4.10 Bảng kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan 83 đối với Pooled OLS 4.11 Kết quả kiểm định F-test 84 4.12 Kết quả kiểm định Hausman 85 4.13 Bảng kiểm định phương sai thay đổi và tự tương 86 quan 4.14 Hệ số hồi quy và giá trị P-value của mô hình ước 88 lượng cơ bản FGLS ix DANH MỤC HÌNH Số hiệu hình Tên hình Trang 3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất 39 4.1 Số lượng ngân hàng thương mại ở Việt Nam theo 49 thời gian 4.2 Số lượng ngân hàng thương mại niêm yết ở Việt 51 Nam theo thời gian 4.3 Cơ cấu tổ chức của Vietcombank 54 4.4 Hoạt động của các ngân hàng thương mại 56 4.5 Hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại 63 mại niêm yết ở Việt Nam 4.6 Mối quan hệ giữa các yếu tố với ROA các NHTM 76 niêm yết ở Việt Nam 4.7 Mối quan hệ giữa các yếu tố với ROE các NHTM 76 niêm yết ở Việt Nam 4.8 Mối quan hệ giữa các yếu tố với NIM các NHTM 76 niêm yết ở Việt Nam 4.9 Kiểm định lựa chọn mô hình 84 5.1 Quy trình gia tăng hệ số an toàn vốn 110 5.2 Quy trình tăng cường quản lý chi phí – thu nhập 114 5.3 Quy trình đa dạng hóa nguồn thu 115 5.4 Quy trình tăng cường quản trị rủi ro tín dụng 117 5.5 Quy trình củng cố sức mạnh thị trường 118 x Chương 1.

GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Sau cuộc khủng hoảng tiền tệ Châu Á năm 2009, Việt Nam bước vào giai đoạn phục hồi. Giai đoạn 2015 -2019 tình hình kinh tế đạt mức tăng trưởng khá, bình quân 7,09̀%, đến những năm 2020 – 2021, do ảnh hưởng của đại dịch Covid nên kinh tế có chiều hướng đi xuống, mức tăng trưởng 2. Sau đó, năm 2022 có sự phục hồi mạnh mẽ trở lại đạt 8.

Các năm tiếp theo thực sự là năm bản lề thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2021-2025, là thời điểm Việt Nam kỳ vọng đạt GDP đạt 10 triệu tỷ đồng. Kinh tế Việt Nam đã và đang sâu rộng vào kinh tế thế giới (Nguyễn Thị Hương, 2022) [8]. Cùng với quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế, là tổ chức trung gian tài chính, ngân hàng thương mại ̣(NHTM) đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa khu vực tiết kiệm và khu vực đầu tư của nền kinh tế. Các sản phẩm của NHTM ngày càng đa dạng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

Bên cạnh những thành quả đạt được thì ngành ngân hàng cũng gặp nhiều thách thức khi đang trong cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 (CMCN 4.0) với xu hướng phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) ứng dụng mạnh mẽ trong các ngành nghề, trong đó có ngành ngân hàng. Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của công nghiệp máy tính, bản thân các NHTM cũng phải tự đột phá để cạnh tranh với các ngân hàng khác. Ngoài ra, các NHTM trong trong nước cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài thì bản thân các ngân hàng này cũng bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi các trung gian tài chính phi ngân hàng với hàng loại sản phẩm tương tự như sản phẩm ngân hàng với công nghệ AI. Để đối mặt với sức ép cạnh tranh, mỗi ngân hàng sẽ tự thích nghi và tạo ra lợi nhuận và tăng trưởng bền vững.

Lợi nhuận được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động. Hiệu quả hoạt động được đo lường và đánh giá thông qua 2 nhóm chỉ tiêu đó là hiệu quả tài chính và hiệu quả phi tài chính (xã hội, môi trường. Các ngân hàng không có khả năng cạnh tranh sẽ bị thay thế bởi các ngân hàng mạnh hơn. Điều này cho thấy các ngân hàng càng có hiệu quả tài chính cao thì lợi thế cạnh tranh càng tốt.

Có thể nói hiệu quả tài chính của ngân hàng là một vấn đề quan tâm của cả nhà đầu tư 1 bên trong, bên ngoài ngân hàng cũng như các bên liên quan, là căn cứ để các bên quan tâm đưa ra quyết định quản lý phù hợp. Như vậy, hiệu quả tài chính trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự tồn tại, phát triển bền vững của mỗi NHTM trong bối cảnh môi trường cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng. Tại Việt Nam (VN), hiện nay có 49 ngân hàng trong nước và nước ngoài. Trong đó có 31 NHTM cổ phần trong nước.

Theo chủ trương NHNN thì các ngân hàng này niêm yết trên sàn chứng khoán trong hết năm nay.