Quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc Việt Nam: Nghiên cứu tại đô thị Ninh Bình

i LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay luận án Tiến sỹ của tôi đã đƣợc hoàn thành. Tôi xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đối với PGS.KTS Trần Trọng Hanh đã rất tận tình hƣớng dẫn trong suốt quá trình nghiên cứu và đã động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây dựng, Ban giám hiệu và Khoa Sau Đại học – Trƣờng Đại học Kiến trúc Hà Nội đã quan tâm, tạo điều kiện, động viên và đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận án. Tôi xin đƣợc chân thành cảm ơn các thày cô giáo, các nhà khoa học, các chuyên gia hiện đang công tác ở trong và ngoài trƣờng đã đóng góp cho tôi nhiều ý kiến trong quá trình nghiên cứu.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thày, cô giáo, các bạn đồng nghiệp đang giảng dạy tại Khoa Quy hoạch đô thị và nông thôn Trƣờng Đại học Kiến trúc Hà Nội đã nhiệt tình trao đổi, đóng góp nhiều ý kiến, hỗ trợ để tôi có thể hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày 23 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận án Lương Tiến Dũng ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của bản thân tôi. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận án này là trung thực, không sao chép trong bất kỳ công trình nào. Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã đƣợc trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo theo đúng quy định.

Tác giả luận án Lương Tiến Dũng iii MỤC LỤC Lời cảm ơn. i Lời cam đoan. ii Mục lục. ii Danh mục các chữ viết tắt.

viii Danh mục bảng, biểu. ix Danh mục hình. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Các phƣơng pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Các kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới của luận án. Các khái niệm cơ bản và giải thích từ ngữ. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ HỆ THỐNG KHÔNG GIAN XANH ĐÔ THỊ DU LỊCH.

Tình hình phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị tại một số đô thị du lịch tiêu biểu trên thế giới. Đặc điểm lịch sử phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị trên thế giới. Hiện trạng và tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại một số đô thị du lịch tiêu biểu trên thế giới. Tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch của Việt Nam.

Đặc điểm lịch sử phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị ở Việt Nam. Hệ thống các vùng, các đô thị và cơ sở phục vụ du lịch. Hiện trạng hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch tiêu biểu của VN. Thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch của Việt Nam.

Thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc. Thực trạng hệ thống không gian xanh tại các đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc, Việt Nam. Đánh giá thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị vùng ĐBSH&DHĐB. Các đề tài và công trình nghiên cứu khoa học có liên quan.

Đánh giá tổng quát và các vấn đề cần nghiên cứu. CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ KHÔNG GIAN XANH TẠI CÁC ĐÔ THỊ DU LỊCH VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ DUYÊN HẢI ĐÔNG BẮC VIỆT NAM. Khái niệm, định nghĩa, phân loại và phân cấp quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch. Khái niệm về không gian xanh đô thị.

Định nghĩa không gian xanh đô thị. Phân loại hệ thống không gian xanh đô thị du lịch. Phân cấp quản lý không gian xanh đô thị du lịch. Các văn bản quy phạm pháp luật.

Các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật có liên quan đến quy hoạch và quản lý hệ thống không gian xanh. Các chính sách, định hƣớng chiến lƣợc và quy hoạch, kế hoạch có liên quan. Cơ sở lý luận về sinh thái học, môi trƣờng và phát triển bền vững. Các xu hƣớng lý luận về quy hoạch và tổ chức không gian hệ thống không gian xanh đô thị.

Cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về đô thị và khung thể chế quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch. Các yếu tố chủ yếu tác động đến quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB. Bối cảnh chung và đặc điểm nổi trội của vùng ĐBSH&DHĐB. Điều kiện tự nhiên.

Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa bản địa. Công tác quy hoạch và kế hoạch. Thể chế quản lý và phát triển hệ thống không gian xanh đô thị du lịch. Nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng.

Điều phối, liên kết và hợp tác cấp khu vực. Một số bài học kinh nghiệm về quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch. Bài học thứ nhất: Về xây dựng định hƣớng chiến lƣợc và nâng cao nhận thức về hệ thống không gian xanh. Bài học thứ hai: Về xây dựng hoàn thiện các căn cứ pháp lý và các công cụ quản lý hệ thống không gian xanh.

Bài học thứ ba: Về huy động các nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng dân cƣ. Bài học thứ tƣ: Về nâng cao năng lực chính quyền đô thị. Bài học thứ năm: Về liên kết, điều phối và hợp tác cấp khu vực và quốc tế. CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỆ THỐNG KHÔNG GIAN XANH TẠI CÁC ĐÔ THỊ DU LỊCH VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ DUYÊN HẢI ĐÔNG BẮC, ÁP DỤNG TẠI ĐÔ THỊ NINH BÌNH.

Quan điểm và mục tiêu. Các nguyên tắc và bộ tiêu chí quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB. Các nguyên tắc quản lý hệ thống không gian xanh. Các tiêu chí và phƣơng pháp đánh giá hiệu quả công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch.

Các nhóm giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB. Nhóm giải pháp 1: Bổ sung và hoàn thiện các cơ sở pháp lý và công cụ quản lý hệ thống không gian xanh. Nhóm giải pháp 2: Giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh thuộc các lĩnh vực. Nhóm giải pháp 3: Tăng cƣờng sự phối hợp trong tổ chức bộ máy quản lý nhà nƣớc về hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB.

Nhóm giải pháp 4: Phát huy vai trò và sự tham gia của cộng đồng, dân cƣ, du khách trong quản lý hệ thống không gian xanh. Nhóm giải pháp 5: Điều phối, liên kết giữa các vùng và hệ thống đô thị du lịch trong nƣớc và hợp tác quốc tế. Một số giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại đô thị Ninh Bình. Định hƣớng quy hoạch và phân vùng quản lý hệ thống không gian xanh.

Nghiên cứu quy định có tính chất định hƣớng quản lý hệ thống không gian xanh tại đô thị du lịch Ninh Bình. Hoàn thiện bộ máy quản lý đầu tƣ phát triển và xây dựng hệ thống không gian xanh đô thị Ninh Bình với sự tham gia của cộng đồng, dân cƣ. Các kết quả nghiên cứu và bàn luận. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của các kết quả nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. 142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 146 vii DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC. A - 1 viii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ BĐKH Biến đổi khí hậu CX Cây xanh DL Du lịch ĐT Đô thị ĐBSH&DHĐB Đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc ĐTPT Đầu tƣ phát triển HĐND Hội đồng nhân dân KGX Không gian xanh KT Kinh tế KT&SD Khai thác và sử dụng MT Môi trƣờng NT Nông thôn NXB Nhà xuất bản PTBV Phát triển bền vững QH Quy hoạch QHĐT Quy hoạch đô thị QL Quản lý QLĐT Quản lý đô thị TƢ Trung ƣơng TP Thành phố TX Thị xã TT Thị trấn UBTV Ủy ban thƣờng vụ UBND Ủy ban nhân dân XD Xây dựng XH Xã hội ix DANH MỤC BẢNG, BIỂU Số hiệu Tên bảng Trang bảng Bảng 1.1 Hệ thống các vùng, điểm, khu và đô thị du lịch 28 Bảng 1.2 Hiện trạng hệ thống không gian xanh thị trấn Tam Đảo.3 Hiện trạng hệ thống không gian xanh TP Hạ Long.4 Hiện trạng hệ thống không gian xanh đô thị Ninh Bình 43 Bảng 2.1 Các loại, chủng loại không gian xanh đô thị 62 Bảng 2.2 Giảm mức ồn (dBA) bằng cây xanh 76 Bảng 2.3 Các chỉ tiêu dự tính mức che phủ rừng thuộc không gian 77 xanh thiên nhiên Bảng 3.1 Bảng đánh giá quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du 102 lịch.2 Các chỉ tiêu và tiêu chuẩn chung không giam xanh của các 108 đô thị du lịch vùng ĐBSH và DHĐB Bảng 3.3 Hệ thống các cơ quan kiểm soát phát triển hệ thống không gian xanh theo quy hoạch tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH 113 và DHĐB Bảng 3.4 Định hƣớng chƣơng trình tổng thể phát triển hệ thống không 114 gian xanh các đô thị du lịch vùng ĐBSH và DHĐB Bảng 3.5 Bảng tổng hợp diện tích hệ thống không gian xanh đô thị 128 Ninh Bình Bảng 3.6 Hệ thống các vùng quản lý không gian xanh ĐT Ninh Bình 130 x DANH MỤC HÌNH Số hiệu Tên hình Trang hình Hình 1.1 Không gian xanh trong một số đô thị thời kỳ cổ đại 10 Hình 1.2 Hệ thống không gian xanh từ cấu trúc đô thị khép kín đến 12 thành phố vƣờn Hình 1.3 Đô thị vệ tinh của Raymond Unwyn 13 Hình 1.4 Cấu trúc đô thị tuyến tính 13 Hình 1.5 Bản đồ 100 đô thị du lịch tiêu biểu của thế giới 14 Hình 1.6 Cơ cấu quy hoạch không gian xanh và một số hình ảnh về hê 15 thống không gian xanh TP Côn Minh, Trung Quốc Hình 1.7 Mặt bằng TP Kyoto và hình ảnh hệ thống không gian xanh 16 TP Kyoto Hình 1.8 Quy hoạch tổng thể và quy hoạch hệ thống không gian xanh 18 Singapore Hình 1.9 Thành phố Oxford, Oxfordshire – Vƣơng quốc Anh 19 Hình 1.10 Thành phốBroxtowe, Nottinghamshire - Vƣơng quốc Anh 19 Hình 1.11 Quy hoạch hệ thống không gian xanh của thành phố Lyon 21 Hình 1.