Vai trò Nhà nước giải quyết cơ hội, thách thức hội nhập kinh tế Việt Nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯƠNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- ĐINH NGUYỄN AN VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- ĐINH NGUYỄN AN VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS Mã số : 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Anh Tuấn 2. Trần Thành Hà Nội – 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Triết học với đề tài “Vai trò Nhà nước trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS. Nguyễn Anh Tuấn và PGS,TS.

Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Hà Nội, Ngày 21 tháng 04 năm 2015 Tác giả luận án Đinh Nguyễn An MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6 1. Nhóm công trình nghiên cứu bản chất, đặc điểm của toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế 6 1.

Nhóm công trình nghiên cứu cơ hội và thách thức trong thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế 11 1. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến vai trò nhà nƣớc nói chung, Nhà nƣớc Việt Nam nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế 20 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 29 2. Hội nhập kinh tế quốc tế, cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 29 2. Hội nhập kinh tế quốc tế 29 2.

Cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 33 2. Nội dung vai trò Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 57 Chƣơng 3: VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIÊT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 72 3. Thực trạng vai trò Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 72 3. Nhà nước xây dựng chiến lược và lộ trình hội nhập quốc tế trên cơ sở nhận thức và dự báo chính xác cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 72 3.

Nhà nước điều chỉnh, tạo ra những điều kiện thuận lợi về thể chế, chính sách, pháp luật đối với việc nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 78 3. Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế, phát huy nội lực kết hợp với tranh thủ ngoại lực nhằm tận dụng cơ hội vượt qua thách thức trong hội nhập kinh tế quốc tế 83 3. Nhà nước đàm phán, ký kết và thực hiện các hiệp định, hợp đồng kinh tế - thương mại quốc tế và khu vực trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 87 3. Vai trò giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái trong hội nhập kinh tế quốc tế 95 3.

Nhà nước đấu tranh đảm bảo chủ quyền quốc gia, nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế 98 3. Những vấn đề đặt ra đối với việc phát huy vai trò Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam 102 3. Khắc phục tình trạng năng lực dự báo của Nhà nước chưa theo kịp sự biến đổi nhanh chóng, sâu sắc và khó lường của thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế 103 3. Giải quyết có hiệu quả tình trạng năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn giải quyết cơ hội, thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 105 3.

Sớm khắc phục tình trạng hệ thống pháp luật Việt Nam còn tồn tại nhiều khác biệt, mâu thuẫn với các quy định, luật pháp quốc tế 109 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 114 4. Dự báo những yếu tố tác động đến vai trò Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 114 4. Những yếu tố tác động tích cực 114 4. Những yếu tố tác động tiêu cực 118 4.

Quan điểm cơ bản phát huy vai trò của Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 123 4. Quán triệt đường lối “chủ động và tích cực” hội nhập quốc tế 123 4. Quán triệt phép biện chứng duy vật; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại 125 4. Vừa hợp tác, vừa đấu tranh, đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu.

Giải pháp cơ bản phát huy vai trò của Nhà nƣớc trong việc giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 130 4. Nâng cao năng lực dự báo của Nhà nước kịp thời giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 130 4. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước với cơ cấu hợp lý, đủ về số lượng, cao về chất lượng 132 4. Nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy Nhà nước, đổi mới phương thức quản lý nhằm phát huy mọi nguồn lực giải quyết cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế 135 4.

Bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật về hội nhập kinh tế quốc tế đảm bảo lợi ích quốc gia dân tộc và phù hợp với những quy định và luật pháp quốc tế 137 KẾT LUẬN 141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO 144 PHỤ LỤC 158 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, xu thế toàn cầu hóa diễn ra ngày càng mạnh mẽ, lôi cuốn hầu hết các quốc gia, dân tộc, từ nhỏ đến lớn; từ các quốc gia đang phát triển đến các quốc gia phát triển; không phân biệt chế độ chính trị hay tôn giáo. Nó đã và đang tạo ra sự biến động nhanh chóng, sâu sắc, phức tạp và khó lường trên tất cả các lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự đến khoa học kỹ thuật và công nghệ; từ các quan hệ giai cấp, dân tộc đến các quan hệ sắc tộc và quan hệ tôn giáo,… Toàn cầu hóa được xem là một xu thế phát triển tất yếu khách quan của thời đại và hội nhập quốc tế là một quá trình phù hợp với những quy luật khách quan đó. Trong hội nhập quốc tế, hội nhập kinh tế quốc tế vừa là mặt cơ bản, trung tâm, vừa chi phối hội nhập trên tất cả các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

Ở Việt Nam, tại Đại hội VIII, thuật ngữ “hội nhập” bắt đầu được đề cập trong các văn kiện của Đảng: “Xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới”. Đại hội IX của Đảng nhấn mạnh việc “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa”. Đại hội X, Đảng ta tiếp tục phương châm “chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực khác”. Về Hội nhập kinh tế quốc tế, Đảng ta luôn khẳng định: 1) hội nhập kinh tế quốc tế là do yêu cầu nội sinh, do yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng Xã hội chủ nghĩa.

Hội nhập kinh tế quốc tế là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị; 2) hội nhập kinh tế quốc tế phải gắn liền với việc giữ vững độc lập dân tộc và chủ quyền đất nước; 3) chủ động hội nhập, dựa vào nguồn lực trong nước là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài. Xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và 1 thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả; 4) để đủ sức hội nhập kinh tế quốc tế cần nhanh chóng điều chỉnh cơ cấu thị trường, xây dựng đồng bộ thị trường trong nước, xây dựng các doanh nghiệp vững mạnh; xử lý đúng đắn lợi ích giữa nước ta và các đối tác; 5) chủ động tham gia cộng đồng thương mại thế giới, tích cực tham gia đàm phán thương mại, tham gia các diễn đàn, các tổ chức, các hiệp định, chế định quốc tế một cách chọn lọc với những bước đi tỉnh táo và thích hợp. Vậy là, quan điểm, chủ trương về hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng, Nhà nước ta là rõ ràng, minh bạch, tích cực và chủ động. Nhờ vậy, công cuộc đổi mới của Việt Nam đã thu được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, giữ vững độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, đảm bảo an ninh chính trị, cải thiện đời sống nhân dân và củng cố niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào công cuộc đổi mới; nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, hội nhập kinh tế quốc tế, bên cạnh những luồng “gió lành” cũng không ít những độc hại; thời cơ luôn đi liền với thách thức. Để tiếp tục hội nhập sâu rộng và hiệu quả, đòi hỏi Đảng, Nhà nước ta phải nâng cao vai trò trong giải quyết mối quan hệ giữa cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế. Cho đến nay, đã có không ít công trình trong và ngoài nước nghiên cứu về đề tài mang tính thời sự này.