Thu hút vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 2005-2025 - Luận án Tiến sĩ Kinh tế

Luận án tiến sĩ Kinh tế NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG NGUYỄN QUỲNH THƠ THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI, 2017 Luận án tiến sĩ Kinh tế NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG NGUYỄN QUỲNH THƠ THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG MÃ SỐ : 62340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. TÔ KIM NGỌC 2. PHÙNG KHẮC KẾ HÀ NỘI, 2017 Luận án tiến sĩ Kinh tế LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các số liệu nêu trong chuyển đề này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả nghiên cứu của luận văn có tính độc lập, số liệu và dữ liệu sử dụng trong luận văn đƣợc trích dẫn đúng quy định Tác giả Nguyễn Quỳnh Thơ Luận án tiến sĩ Kinh tế MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LUẬN VỀ THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI. Vị trí và tác động của nguồn vốn FDI đối với phát triển kinh tế. Vị trí nguồn vốn FDI.

Tác động của nguồn FDI đối với phát triển kinh tế. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá việc thu hút và sử dụng FDI. Hệ thống chỉ tiêu về kết quả thu hút và thực hiện FDI. Hệ thống chỉ tiêu về chất lượng FDI.

Hệ thống chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế FDI. Chỉ số ngưỡng FDI. Hệ thống chính sách thu hút sử dụng FDI. Nhân tố ảnh hưởng tới thu hút, sử dụng FDI.

Hệ thống chính sách thu hút và sử dụng FDI. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá chính sách FDI. THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2005 - 2016. Đặc điểm phát triển kinh tế Việt Nam.

Diễn biến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Vốn đầu tư phát triển và vị trí của nguồn vốn FDI. Thực trạng thu hút và sử dụng FDI tại Việt Nam giai đoạn 2005 – 2016. Chỉ tiêu về kết quả thu hút và sử dụng FDI.

Chỉ tiêu chất lượng FDI. Chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế FDI. Thực trạng hệ thống chính sách FDI. Chính sách thu hút và sử dụng FDI tại Việt Nam.

Đánh giá hiệu quả hệ thống chính sách FDI Việt Nam. Xác định ngƣỡng FDI Việt Nam giai đoạn 2006-2015. Mô hình và phương pháp xác định ngưỡng FDI. Kết quả thực nghiệm.

137 Luận án tiến sĩ Kinh tế CHƢƠNG 3. GIẢI PHÁP THU HÚT VÀ SỬ DỤNG FDI TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2016-2025. Nhu cầu vốn FDI và những thay đổi môi trƣờng thu hút sử dụng FDI của Việt Nam giai đoạn 2016-2020. Nhu cầu huy động nguồn FDI cho phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2016- 2020, tầm nhìn tới 2030.

Cơ hội và thách thức trong việc thu hút và sử dụng nguồn FDI trong thời gian tới. Giải pháp đẩy mạnh thu hút và sử dụng FDI tại Việt Nam. Điều chỉnh cấp độ chính sách thu hút FDI cho phù hợp với vị trí vốn có của nguồn vốn. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách FDI nâng cao để tăng nội lực hấp thụ của nền kinh tế.

Xây dựng hoạch quy ngành, vùng kinh tế phù hợp với mục tiêu trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của quốc gia. Xây dựng các đặc khu kinh tế để tập trung nguồn lực xã hội. Hoàn thiện cơ chế quản lý và phân cấp FDI. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Cần điều chỉnh quan điểm phát triển và mô hình phát triển. Nâng cao hiệu lực thực thi chính sách. Nâng cao tính minh bạch, chống tham nhũng. Phát triển thị trường tài chính trong nước, khai thác có hiệu quả nguồn vốn nội địa.

184 KẾT LUẬN PHỤ LỤC Luận án tiến sĩ Kinh tế DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ tiếng Anh Viết đầy đủ tiếng Việt ASEAN : Association of South-East Asian Nations : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BTA : Bilateral Trade Agreement : Hiệp định Thƣơng Mại song phƣơng BUILD : Board of Investors Unit for Industrial Linkage : Chƣơng trình liên kết các nhà đầu tƣ ngành công nghiệp CEEC : Center and East European Countries : Các nƣớc Trung Âu và Tây Âu CIEM : Central Institute for Economic Management : Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung Ƣơng CSSDP : Center Satellite System Development Program : Chƣơng trình phát triển hệ thống vệ tinh trung tập EU : European Union : Liên minh Châu Âu FDI : Foreign Direct Investment : Vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FE : Fixed Effects : Mô hình tác động cố định GDP : Gross Domestic Production : Tổng sản phầm nội địa IMF : International Monetary Fund : Quỹ tiền tệ quốc tế KCN : Khu công nghiệp KCX : Khu chế xuất LR : Likelihood Ratio : Tỷ lệ Likelihood LS : Least Square : Phƣơng pháp ƣớc lƣợng bình phƣơng nhỏ nhất LUIP : Local Industries Upgrading Programme : Chƣơng trình nâng cấp các ngành công nghiệp địa phƣơng M&A : Merger and Acquisition : Mua lại và sáp nhập MIDA : Malaysia Industrial Development Authority Luận án tiến sĩ Kinh tế : Cục phát triển công nghiệp Malaysia MNCs : Multinational Corporations : Công ty đa quốc gia NLP : National Linkage Programme : Chƣơng trình liên kết quốc gia NSNN : Ngân sách nhà nƣớc PTR : Panel Threshold Regression : Mô hình hồi quy ngƣỡng cho dữ liệu mảng ODA : Official Development Assistance : Viện trở phát triển chính thức OECD : Organisation for Economic Cooperation and Development : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế R&D : Research and Development : Nghiên cứu và phát triển RE : Random Effects : Mô hình tác động ngẫu nhiên TAR : Threshold AutoRegressive : Mô hình tự hồi quy ngƣỡng TFP : Total Factor Productivity : Năng suất các nhân tố tổng hợp TNDN : Thu nhập doanh nghiệp TPCP : Trái phiếu chính phủ TPP : Trans-Pacific Partnership : Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dƣơng UNCTAD : United Nations Conference on Trade and Development : Tổ chức liên hợp quốc về thƣơng mại quốc tế WTO : World Trade Organisation : Tổ chức thƣơng mại thế giới Luận án tiến sĩ Kinh tế DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Phân loại các nguồn vốn đầu tƣ xã hội Hình 1.2 Các nguồn vốn bên ngoài chảy vào các nƣớc đang phát triển Hình 1.3 Vị trí của nguồn vốn FDI trong số các nguồn vốn nƣớc ngoài chảy vào một số nƣớc đang phát triển châu Á, 2005 – 2015 Hình 1.4 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hoạt động thu hút và sử dụng FDI Hình 2.1 Tốc độ tăng trƣởng kinh tế tại Việt Nam và trên thế giới (%) Hình 2.2 GDP bình quân đầu ngƣời Việt Nam 2005 – 2015 Hình 2.3 Hệ số ICOR của Việt Nam, 2005 – 2015 Hình 2.4 ICOR của Việt Nam và một số nƣớc trong khu vực Hình 2.5 Mức độ đóng góp của TFP vào tăng trƣởng kinh tế của một số quốc gia, 2000 – 2013 Hình 2.6 Nguồn gốc tăng trƣởng kinh tế của một số quốc gia Hình 2.7 Đóng góp của yếu tố TFP vào tăng trƣởng kinh tế Hình 2.8 Tổng đầu tƣ toàn xã hội giai đoạn 2000 -2015 Hình 2.9 Vốn đầu tƣ cho nền kinh tế Việt Nam theo khu vực kinh tế giai đoạn 2005 – 2015 Hình 2.10 Hệ số ICOR Việt Nam qua các giai đoạn Hình 2.11 Diễn biến nguồn vốn FDI qua các năm Hình 2.12 Tỷ lệ giải ngân vốn FDI qua các năm Hình 2.13 Quy mô vốn dự án đăng ký, thực hiện, và tỷ lệ vốn thực hiện Hình 2.14 Tỷ trọng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài theo hình thức đầu tƣ giai đoạn 2005 – 2015 Hình 2.15 Số lƣợng lao động của khu vực FDI Hình 2.16 Chi phí môi trƣờng dự kiến tiết kiệm đƣợc khi đầu tƣ vào Việt Nam Hình 2.17 Cơ cấu FDI theo đối tác đầu tƣ nắm giữ công nghệ nguồn Hình 2.18 Tỷ lệ chuyển giao công nghệ của dự án FDI Hình 2.19 Tỷ trọng của FDI trong tổng vốn đầu tƣ toàn xã hội Hình 2.20 Đóng góp của khu vực FDI trong tổng GDP cả nƣớc Hình 2.21 Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thƣơng mại của khu vực FDI giai đoạn 2005 – 2015 Luận án tiến sĩ Kinh tế Hình 2.22 Tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nƣớc Hình 2.23 Tỷ trọng nhập khẩu của khu vực FDI trong tổng kim ngạch nhập khẩu cả nƣớc Hình 2.24 Thu ngân sách Nhà nƣớc từ doanh nghiệp FDI Hình 2.25 Thu nhập bình quân theo thành phần kinh tế Hình 2.26 Chỉ số cơ hội đầu tƣ toàn cầu của Việt Nam và một số quốc gia trong khu vực, 2005 – 2015 Hình 2.27 Chỉ số FDI tiềm năng Việt Nam so với các quốc gia trong khu vực Hình 2.28 Chỉ số FDI thực hiện Việt Nam so với các quốc gia trong khu vực Hình 2.29 Khoảng cách FDI và thặng dƣ FDI của Việt Nam và các quốc gia trong khu vực Hình 2.30 Quy mô FDI qua các năm và giá trị ngƣỡng FDI Hình 3.1 Sơ đồ cụm ngành dệt Quảng Đông (Trung Quốc) Hình 3.2 Sơ đồ cụm ngành du lịch Thái Lan Hình 3.3 Sơ đồ cụm ngành du lịch dƣỡng sinh, chữa bệnh Thái Lan Luận án tiến sĩ Kinh tế DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Tổng kết hệ thống chính sách về FDI toàn cầu Bảng 1.2 Mƣời quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng chỉ số Cơ hội đầu tƣ toàn cầu 2015 Bảng 1.3 Chỉ số Cơ hội đầu tƣ toàn cầu bình quân theo khu vực 2015 Bảng 2.1 Tốc độ tăng trƣởng của Việt Nam và một số quốc gia trong khu vực qua các năm trong giai đoạn 2005 - 2015 Bảng 2.2 Tăng trƣởng toàn nền kinh tế theo từng giai đoạn Bảng 2.3 Tỷ trọng vốn đăng ký của 10 địa phƣơng đứng đầu về thu hút FDI trong năm 2005, 2010 và 2015 Bảng 2.4 So sánh cơ cấu FDI theo ngành năm 2005, 2010, 2015 Bảng 2.5 Vốn FDI tại Việt Nam phân theo ngành Bảng 2.6 Tỷ trọng số dự án và vốn đăng ký của 10 quốc gia và vùng lãnh thổ đứng đầu về lƣợng FDI trong năm 2000, 2005, 2015 Bảng 2.7 Tỷ lệ ƣớc tính doanh nghiệp thực hiện chuyển giá Bảng 2.8 Những thay đổi cơ bản về thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động FDI tại Việt Nam Bảng 2.