Luận án Tiến sĩ: Vấn đề đồng Euro và hàm ý cho Đông Nam Á - Vương Thu Hương

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VƢƠNG THU HƢƠNG NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA ĐỒNG TIỀN CHUNG CHÂU ÂU HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHO ĐÔNG NAM Á Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế Mã số: 60 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS ĐINH CÔNG TUẤN TS. LÊ THANH BÌNH HÀ NỘI, NĂM 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, tƣ liệu, kết quả sử dụng trong Luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng, những phát hiện, đƣa ra trong Luận án là kết quả nghiên cứu của riêng tôi chƣa đƣợc công bố. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung Luận án.

Tác giả Luận án Vƣơng Thu Hƣơng MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án. Mục đích nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của Luận án. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của Luận án. Đóng góp mới về khoa học của Luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án. Kết cấu của Luận án.

6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc. Những nghiên cứu liên quan đến hội nhập và liên kết quốc tế nói chung. Những nghiên cứu liên quan đến liên kết Eu và vấn đề của đồng Euro.

Những nghiên cứu liên quan đến liên kết ASEAN và quản lý tài chính Việt Nam. Các nghiên cứu nƣớc ngoài. Những nghiên cứu liên quan đến lý thuyết liên kết kinh tế-tiền tệ. Những công trình liên quan đến vấn đề bất ổn của đồng Euro.

Đánh giá chung. 24 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐỒNG TIỀN CHUNG. Cơ sở lý thuyết hình thành và vận hành đồng tiền chung. Lý thuyết khu vực tiền tệ tối ƣu.

Lý thuyết chủ nghĩa tiền tệ. Lý thuyết “chu kỳ kinh tế thực”. Cơ sở thực tiễn để vận hành ổn định đồng tiền chung. Một số hình thức liên kết kinh tế quốc tế chủ yếu.

Hiệp định mậu dịch ƣu đãi (Preferential Trade Agreement/PTA). Khu vực mậu dịch tự do (Free Trade Area/Zone). Liên minh về thuế quan (Customs Union). Thị trƣờng chung (Common Market).

Liên minh về Kinh tế-Tiền tệ (Economi-Monetery Union). Quá trình hình thành và cơ chế vận hành Euro và Eurozone. Nền tảng pháp lý và cơ cấu tổ chức Eurozone. Đồng tiền chung và điều kiện gia nhập khu vực đồng tiền chung.

Một số tác động hai mặt khi tham gia Euro và Eurozone. Những tác động tích cực. Những tác động tiêu cực. 47 Tiểu kết chƣơng 2.

49 Chƣơng 3 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP CHO ĐỒNG EURO VÀ EUROZONE TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY. Một số vấn đề đặt ra trong hoạt động của đồng Euro và Eurozone giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2016. Sự mất giá của đồng tiền chung. Áp lực suy giảm vị thế và lòng tin vào đồng tiền chung.

Những nguyên nhân chủ yếu. Gánh nặng nợ công của các thành viên. Lỗ hổng cơ chế kiểm soát an ninh tài chính nội khối. Giải pháp tháo gỡ và triển vọng của Euro và Eurozone.

Một số giải pháp chủ yếu. Nâng cao vai trò chủ động và sự linh hoạt chính sách tiền tệ theo hƣớng nới lỏng của ECB. Xiết chặt kỷ luật và gia tăng trách nhiệm tài chính của mỗi nƣớc thành viên. Tăng cƣờng hợp tác quốc tế.

Một số thách thức và kịch bản triển vọng của Eurozone. Một số thách thức. Một số kịch bản triển vọng. 88 Tiểu kết Chƣơng 3.

89 Chƣơng 4MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH HƢỚNG TỚI ĐỒNG TIỀN CHUNG TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN VÀ GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG CỦA VIỆT NAM. Một số hàm ý chính sách hƣớng tới đồng tiền chung của AEC trong so sánh với Eurozone. Định hƣớng nội dung hợp tác kinh tế của AEC. Hàm ý chính sách hƣớng tới đồng tiền thanh toán chung Đông Nam Á (ACU).

Một số vấn đề và giải pháp thích ứng cần có cho Việt Nam. Chủ động cải thiện môi trƣờng đầu tƣ và tăng cƣờng liên kết khu vực theo lộ trình phù hợp. Quyết liệt cải thiện cân đối NSNN và kiểm soát nợ công. Tăng cƣờng xử lý nợ xấu và tái cơ cấu các tổ chức tín dụng theo nguyên tắc thị trƣờng 120 4.

Coi trọng quản lý an ninh thông tin tài chính-tiền tệ. 129 Tiểu kết Chƣơng 4. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 139 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

140 DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AC ASEAN Community Cộng đồng ASEAN AEC ASEAN Economic Cộng đồng kinh tế ASEAN Community AFTA (ASEAN) ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN ASC ASEAN Security Cộng đồng An ninh ASEAN Community ASCC ASEAN Social-Cultural Cộng đồng Văn hoá-Xã hội Community ASEAN ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á ATIGA ASEAN Trade In Goods Hiệp định thƣơng mại hàng Agreement hóa ASEAN CÂ châu Âu CAD Đồng tiền Canada CHF Đồng Franc Thuỵ Sỹ CNY Đồng Nhân Dân Tệ DNNN Doanh nghiệp Nhà nƣớc ECB European Central Bank Ngân hàng châu Âu EEC European Economic Cộng đồng kinh tế châu Âu Community EMU Economic and Monetary Liên minh kinh tế-tiền tệ Union châu Âu ESM European Stability Cơ chế ình ổn châu u Mechanism Eu European Union Liên minh châu Âu Euro Đồng Ơ-rô Eurozone Khu vực đồng tiền chung châu Âu FTA Free Trade Area Hiệp định thƣơng mại tự do GBP Đồng Bảng Anh GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con ngƣời IMF International Monetary Quỹ tiền tệ thế giới Fund IOM International Organization Tổ chức Di trú Quốc tế forMigration JPY Japanese Yen Đồng Yên Nhật KTTT Kinh tế thị trƣờng NAFTA North American Free Trade Hiệp định mậu dịch tự do Agreement Bắc Mỹ NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTW Ngân hàng Trung ƣơng NSNN Ngân sách Nhà nƣớc OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát Cooperation and triển Kinh tế Development PPP Purchasing Power Parity Sức mua tƣơng đƣơng PTA Preferential Trade Hiệp định mậu dịch ƣu đãi Agreement QE Quantitative Easing Nới lỏng định lƣợng (công cụ tiền tệ đƣợc các Ngân hàng Trung ƣơng sử dụng nhằm kích thích nền kinh tế. TCTD Tổ chức tín dụng UNHCR/HCR United Nations High Cao ủy Tỵ nạn Liên hợp Commissioner for quốc Refugees USD United States Dollar Đồng Đô-la Mỹ VAMC Vietnam Asset Công ty quản lý tài sản Việt Management Company Nam VNĐ Việt Nam Đồng WB World Bank Ngân hàng Thế giới XHCN Xã hội Chủ nghĩa DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Các hình thức liên kết quốc tế 33 Bảng 2.2 Danh sách các quốc gia của Liên minh châu Âu 35 Bảng 3.1 Mức thâm hụt ngân sách và nợ công năm 2009 của một 60 số nƣớc châu Âu Bảng 4.1 Danh sách các quốc gia thành viên ASEAN 91 Bảng 4.2 Thống kê kim ngạch xuất khẩu giữa Việt Nam và Anh 111 trong giai đoạn từ năm 2010-6 tháng đầu năm 2016 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1 Sơ đồ thể chế của Liên minh châu Âu 37 Hình 2.2 Các hiệp ƣớc, cơ cấu và lịch sử của Liên minh châu Âu 37 Hình 2.3 Mức thâm hụt ngân sách của các quốc gia Eurozone so với 41 tiêu chuẩn Maastricht năm 2007, 2009 và 2011 Hình 3.1 Mức đóng góp của các Ngân hàng trung ƣơng thành viên 57 vào ECB Hình 3.2 Các gói cứu trợ của Eurozone cho một số nƣớc thành viên 64 từ năm 2010 đến năm 2012 Hình 3.3 Tốc độ tăng trƣởng GDP của một số nƣớc Liên minh châu 71 u giai đoạn từ năm 2007-2015 Hình 4.1 4 trụ cột của AEC 93 Hình 4.2 GDP của các nƣớc ASEAN năm 1970 và 2016 96 Hình 4.3 Các FTA của Việt Nam tính đến tháng 2/2016 105 Hình 4.4 Mức độ tập trung thƣơng mại hàng hoá của Việt Nam trong 105 6 tháng đầu năm 2014 MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Trải qua quá trình lịch sử hơn 65 năm tồn tại và phát triển, Liên minh châu Âu Eu, với tiền thân là Cộng đồng Than-Thép chung giữa Pháp và Đức, đã trở thành một cộng đồng liên kết khu vực toàn diện và chặt chẽ giữa 28 quốc gia thành viên. Đồng tiền chung châu Âu (đƣợc gọi là Euro) chính thức ra mắt vào ngày 1/1/1999, hiện đang đƣợc 18/28 quốc gia sử dụng chung.

Đây đƣợc coi là một thể chế liên kết kinh tế-tiền tệ khu vực đầu tiên duy nhất, cũng nhƣ đƣợc xem là một hình mẫu thành công và mô hình liên kết triển vọng, tạo động lực tích cực cho đa dạng hóa các cực và động lực tăng trƣởng trên toàn thế giới. Không thể phủ nhận rằng, từ khi đồng Euro ra đời đã mở ra nhiều kỳ vọng mới, góp phần giảm thiệt hại do chênh lệch tỷ giá trong trao đổi nội khối cho các nƣớc thành viên Eurozone, đa dạng hóa sự lựa chọn các đồng tiền thanh toán thƣơng mại và dự trữ của các quốc gia, hỗ trợ cho việc ổn định thị trƣờng tài chính-tiền tệ chung, cả trong khu vực châu Âu và trên toàn cầu. Tuy nhiên, một đồng tiền chung nhƣ Euro là chƣa có tiền lệ do đó không thể tránh khỏi nảy sinh vấn đề trong thực tiễn. Những năm gần đây, khu vực đồng tiền chung châu Âu đã và đang xuất hiện những vấn đề mới đặt ra, đòi hỏi đƣợc nhận diện và xử lý, nổi bật là hai vấn đề về sự biến động mất giá của đồng Euro và sự suy giảm lòng tin vào đồng tiền này.

Chúng xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ cơ chế vận hành của đồng tiền chung, cũng nhƣ từ áp lực nợ công của các quốc gia nội khối, và từ ảnh hƣởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế khởi nguồn tại Mỹ năm 2008. Tất cả những nguyên nhân đó khiến khu vực Eurozone chao đảo, thậm chí đe dọa cả sự tồn tại của đồng tiền này.